Trở lại Thời sự

Trưa đầu tuần, mặt trời đứng bóng, Khang khom người giữa cánh đồng vàng ruộm. Đôi chân trần rón rén giẫm lên lớp cỏ khô, cố không tạo ra tiếng động. Đột nhiên, cậu nhảy vọt về phía trước rồi bật cẫng lên, bàn tay đầy đất ôm gọn một chú chuột đồng, cười khoái chí. Mỗi lần ra đồng thế này, cậu có thể bắt được 2-3 con, nhặt thêm nhúm rau muống mọc dại là đủ một nồi canh chua chuột đồng.

Từ hồi bỏ học, Khang lãnh trách nhiệm lo thức ăn mỗi bữa cho cả nhà. Nếu còn đến trường, giờ cậu đã lên lớp 6. Nhưng 10 tuổi, cậu mới học lớp 1, chưa hết nửa học kỳ thì nghỉ, theo cha mẹ rời quê lên TP HCM.
Thạch Khang là thế hệ thứ ba của đại gia đình người Khmer gốc Sóc Trăng di cư đến mảnh đất ven sông Đồng Nai thuộc phường Long Phước, TP Thủ Đức. Năm 2008, ông nội cậu hoà vào làn sóng rời khỏi Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) để tìm nguồn sinh kế mới. Quyết định đó mở đường cho cuộc "nhổ rễ" kéo dài gần hai thập kỷ của cả nhà với mong ước về một cuộc sống an cư.
Nhưng sau 16 năm làm dân thành phố không chính thức, gia đình ông vẫn sống trong căn chòi tranh lợp lá. Những đứa trẻ bỏ học nửa chừng y hệt cha mẹ, và có thể lại rơi vào cảnh di cư mới bất cứ lúc nào.

Thạch Khang (11 tuổi) và chú chuột đồng vừa bắt được tại cánh đồng nơi ba mẹ làm nông - phường Long Phước, TP Thủ Đức, tháng 2/2024. Ảnh: Phùng Tiên

Cuộc "nhổ rễ"
"Máy làm hết rồi, không còn ai thuê mình ra ruộng gặt tay nữa", ông Thạch Điệp, 61 tuổi, ông nội Khang, giải thích ngắn gọn quyết định di cư 16 năm trước. "Ngồi ở nhà nhiều đến nỗi không còn kiếm được hạt gạo để ăn".
Giai đoạn đó, nông nghiệp ĐBSCL được cơ giới hoá mạnh mẽ toàn vùng. Năm 2002, Sóc Trăng - tỉnh trọng điểm lúa của ĐBSCL - mới có khoảng 15-20% diện tích đất dùng máy xới, cày... Đến 2008, 90-95% diện tích lúa đã được cơ giới hóa khâu gieo hạt, thu hoạch; hơn 50% sản lượng được vận chuyển bằng máy. Năm ấy, cây lúa đạt năng suất và sản lượng cao nhất lịch sử tỉnh, dù diện tích gieo trồng liên tục giảm.
Nhưng niềm vui của ngành nông nghiệp và chủ ruộng lại là nỗi lo với những người gặt thuê. Chiếc máy gặt đập liên hợp thu hoạch rồi máy cộ đưa lúa xuống ghe chỉ trong phút chốc mà chẳng cần tới sức người. Nông dân làm thuê như ông Điệp bị đẩy vào cảnh mất việc. Cùng với đó, chính sách giảm diện tích đất nông nghiệp để phát triển công nghiệp, dịch vụ khiến nhu cầu mướn thợ gặt càng giảm mạnh.

"Quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế và cơ giới hoá dẫn đến dư thừa lao động ở nông thôn. Trong khi đó, khu vực công nghiệp và dịch vụ ở ĐBSCL chưa hấp thụ lực lượng lao động này", PGS.TS Ngô Thị Phương Lan, Hiệu trưởng đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, chuyên gia nghiên cứu về sinh kế các dân tộc, nói.
Nghiên cứu của bà Lan từng phân tích mối quan hệ giữa sản xuất nông nghiệp và di cư lao động tại vùng, cho thấy dư thừa lao động mùa vụ, thiếu đất sản xuất, thiếu việc làm ở nông thôn và các yếu tố bất ổn trong sản xuất nông nghiệp là nguyên nhân thúc đẩy người dân ĐBSCL di cư.
Giai đoạn 2004-2009, ĐBSCL được xem là nơi xuất phát của phần đông lao động di cư trong cả nước, theo Tổng cục Thống kê. Kết quả nghiên cứu về di cư của Quỹ dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam (UNFPA) năm 2007 cũng nêu, 7 trong số 10 người rời quê hương vì mục đích kinh tế như tìm việc làm, cải thiện thu nhập...
Không có ruộng hay đất đai để trồng trọt, chăn nuôi, nguồn thu nhập duy nhất từ việc đi gặt và vác lúa thuê bị cắt đứt. Sau nhiều tháng ngồi không, ông Điệp được em họ - người đã đến TP HCM từ trước - giới thiệu một mối gặt thuê trên thành phố.
Cơ hội đó như "phao cứu sinh" vì vẫn được làm nông, lại có mức thu nhập cao hơn và dễ dàng kiếm việc khác trong thời gian nông nhàn như phụ hồ, bốc vác... Vợ chồng ông quyết định ra đi, bỏ lại căn nhà gạch hơn 80 triệu, vượt quãng đường gần 250 km lên thành phố.
Đó không phải lựa chọn của riêng ông Điệp. Hai thập kỷ qua, Đông Nam Bộ là miền đất hứa của dân miền Tây. Gần 70% người xuất cư khỏi ĐBSCL chọn điểm đến mới là TP HCM và Bình Dương.

Nguồn: Nghiên cứu Hướng của dòng xuất cư khỏi ĐBSCL của tác giả Huỳnh Trường Huy và Lê Nguyễn Đăng Khôi. Đồ hoạ: Đăng Hiếu
Ở tuổi 45, ông Điệp làm lại từ đầu. Tại mảnh đất ven sông Đồng Nai, thuộc phường Long Phước, TP Thủ Đức, hai vợ chồng dựng tạm căn chòi tranh rộng 10-15 m2, đủ đặt một chiếc giường ngủ. Mùa mưa, ông thường chặt lá dừa khô về lợp lại mái để khỏi bị dột. Điện nước được câu từ nhà chủ đất, cũng là người thuê vợ chồng ông làm ruộng.

Kế hoạch di dân ban đầu chỉ là những chuyến đi ngắn ngày theo mùa vụ, kéo dài thành năm, rồi cuối cùng ở hẳn. Căn nhà ở quê hầu như luôn cửa đóng then cài, chỉ có hơi người mỗi dịp nhà có đám.
Nối gót cha, hai đứa con của ông cũng tỏa đi tứ phương tìm kiếm những cơ hội mới. Vợ chồng con gái đầu (37 tuổi) đến cửa khẩu Tây Ninh làm công nhân. Gia đình con thứ là anh Thạch Hỷ (34 tuổi) - cha của Khang - di cư lòng vòng từ Sóc Trăng, sang Vĩnh Long, rồi lên tận Tây Nguyên thu hoạch cà phê.
Sau nhiều năm bôn ba, cuối cùng, đại gia đình lại đoàn tụ với nhau ở TP HCM - "nơi đồng tiền có giá nhất". Nếu ở Sóc Trăng tiền công "mần" ruộng khoảng 150 nghìn đồng một ngày thì TP HCM cao gấp đôi. Mỗi nhà kiếm được khoảng 5 triệu đồng một tháng.

PGS.TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Nghiên cứu Đời sống xã hội (Social Life), đánh giá: "Thiếu hụt việc làm, nghèo đói khiến cuộc sống của họ trở nên khó khăn hơn. Khi đó, miền quê trở thành lực đẩy, còn các vùng kinh tế trọng điểm - nơi có nhiều cơ hội - trở thành lực hút đối với lao động di cư".
Từ 2009 đến 2019, dân số ĐBSCL gần như không đổi, tốc độ tăng trưởng chỉ đạt 0,1%/năm. Giai đoạn Covid-19, làn sóng "di cư ngược" về ĐBSCL khiến dân số vùng này tăng mạnh, nhưng đến năm 2022 trở về xu hướng cũ khi người lao động quay lại Đông Nam Bộ, theo nhận định từ Báo cáo Kinh tế thường niên ĐBSCL của Liên Đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Theo ông Lộc, lao động di cư từ ĐBSCL đến TP HCM có hai nhóm: làm công nhân và lao động tự do. Nhóm đầu thường chọn ở khu vực "cửa ngõ" như quận Bình Tân vì gần các khu công nghiệp. Những lao động không đáp ứng được tiêu chuẩn của nhà máy thì làm công việc tự do như nông dân, phụ hồ, buôn bán...
Cha con ông Điệp thuộc nhóm thứ hai. Cả nhà đều thích làm nông - công việc cho họ sự tự do mà công xưởng không có. "Làm trong nhà máy chỉ dư được cái bảo hiểm. Chi phí nhà trọ, ăn uống cũng chiếm hết phân nửa tiền lương", anh Thạch Hỷ đúc kết về 3 tháng thử làm công nhân.
Thế nhưng, sự tự do này cũng đẩy họ vào hoàn cảnh sống bên lề, không tiếp cận được hoặc từ chối sự hỗ trợ từ chính sách. Lâu dài, họ rơi vào vòng luẩn quẩn: bất ổn sinh kế - nghèo - thất học.
Những đứa trẻ "bên lề"
Khang thường bắt đầu ngày mới vào khoảng 11h trưa. Đó cũng là lúc nước sông Đồng Nai từ từ dâng lên, thuận lợi cho việc câu cá. Từ một "thủ lĩnh" trong những trận ném sình với lũ nhỏ dưới quê, Khang giờ đây chỉ lủi thủi một mình bên chiếc cần câu thừa hưởng từ cha. Bạn bè ai cũng bận đi học.
Cuộc sống của lao động nhập cư tại đô thị lớn nhất nước khiến gia đình Khang phải giảm thiểu tối đa chi phí sinh hoạt. Cậu bé 11 tuổi tự hào vì có thể giúp cha mẹ đỡ tốn mấy chục nghìn tiền thịt cá mỗi ngày.
Chỉ được đến trường chưa đến 6 tháng, chưa kịp quen mùi trường lớp thì Khang phải nghỉ học. Khi lên thành phố, cha mẹ nhận trách nhiệm dạy cậu bé đọc và viết. Nhưng mẹ cậu, chị Nguyễn Ngọc Thanh, 28 tuổi, "chẳng biết dạy con thế nào".

Thạch Khang câu cá trên con sông Đồng Nai ngay trước khu chòi nơi cậu sống, tháng 2/2024. Ảnh: Phùng Tiên

Trong mắt chị Thanh, Khang luôn là đứa sáng dạ, dạy là hiểu liền và nhiều khi còn sáng tạo thêm thứ mới. Dù vậy, khi nhắc đến chuyện học tiếp của con trai, người mẹ hạ giọng: "Học dưới quê 2 triệu mỗi năm đã chẳng lo nổi, lên thành phố chẳng biết còn tăng bao nhiêu".
Anh họ Khang, Trà Văn Tài, 14 tuổi, cũng bỏ học hai lần. Những chuyến di cư khiến việc học ngắt quãng, rồi đứt hẳn. Tài học lớp 1 đến lớp 3 ở Tây Ninh trong lúc cha mẹ làm công nhân tại cửa khẩu. Khi họ về Sóc Trăng, cậu lặp lại quá trình này bởi ba mẹ không có giấy tờ gì chứng minh thời gian đi học trước đó. Lần di cư lên TP HCM, cậu thôi học hẳn, đi làm phụ hồ ở một công trình chung cư gần nhà, lãnh 350 nghìn đồng mỗi ngày công.
Người lớn không nói nhiều về chuyện đến trường của tụi nhỏ. Với họ, việc học hoàn thành khi "đủ chữ, không phải đủ lớp". Cả đại gia đình, chẳng ai học đến cấp ba. Không chỉ từ bỏ việc học, gia đình Tài cũng quên luôn những quyền lợi lẽ ra con mình được hưởng như bảo hiểm y tế miễn phí cho hộ nghèo, hay những hỗ trợ riêng của người dân tộc thiểu số...
Đến khi Tài bị tai nạn giao thông hồi năm ngoái, chấn thương vùng đầu nặng đến độ bác sĩ phải cho chuyển tuyến, cha mẹ cậu mới nhớ ra đã ba năm không về Sóc Trăng để xin cấp thẻ bảo hiểm y tế mới cho con. Cả nhà phải "chạy" khắp nơi mới lo đủ tiền viện phí gần 20 triệu đồng - hơn cả một vụ lúa.

Những nông dân gốc Sóc Trăng đang thu hoạch lúa và vận chuyển ra ghe đậu ven sông Đồng Nai cho thương lái, tháng 2/2024. Ảnh: Phùng Tiên

Cán bộ khu phố Long Đại (phường Long Phước, TP Thủ Đức) nhiều lần đến nhà vận động các gia đình cho trẻ đến trường, nhưng đây chưa phải ưu tiên của họ. Mối lo hàng đầu vẫn là sinh kế. Nếu chúng đi học, nhà lại thiếu người phụ kiếm thức ăn, vác lúa. Thêm vào đó, việc di cư theo mùa - ở TP HCM khi lúa chín và về Sóc Trăng lúc hết vụ - cũng là lý do cha mẹ không muốn con nhập học thời gian ngắn rồi lại chuyển trường.
"Họ không nghĩ việc đầu tư cho một đứa trẻ đi học là cần thiết", Chủ tịch phường Long Phước Nguyễn Thị Ngọc Thanh nhận định.
Bỏ học sớm trở thành một "tập quán" không được gọi tên tại ĐBSCL. Suốt nhiều năm, Bộ Giáo dục và Đào tạo luôn đánh giá nơi đây là "vùng trũng" về giáo dục cả nước. Theo Báo cáo tóm tắt giáo dục Việt Nam 2022 của UNICEF, ĐBSCL đứng đầu về tỷ lệ dân số trong độ tuổi đi học nhưng không đến trường.
Nghiên cứu duy nhất đến nay của Sở Giáo dục và Đào tạo TP HCM (kết hợp với UNICEF) về tình hình trẻ em năm 2017 cho thấy phần lớn trẻ 5 tuổi và tiểu học không đến trường đều là dân nhập cư - với tỷ lệ lần lượt là 92% và 86,4%. Thực trạng trên cho thấy khả năng tiếp cận giáo dục của trẻ nhập cư rất hạn chế.

Chưa rành con chữ, giờ đây mỗi lần nhắn tin, Khang chỉ biết gửi icon (biểu tượng) để thể hiện cảm xúc, hoặc ghi âm nói ra suy nghĩ của mình. Giống như cha mẹ, những đứa trẻ sống vo tròn trong khu đất ven sông, biệt lập bên lề thành phố, và "bên lề" cả chính sách.

"Sắp tới, nếu gia đình còn ở đây thì việc làm nông sẽ khó khăn hơn. Nếu tiếp tục các sinh kế cũ, họ sẽ vào lại vòng lặp di cư", bà Thanh, Chủ tịch phường Long Phước, nói.
Vòng lặp di cư

Con sông Đồng Nai trở thành nơi ăn uống, sinh hoạt, câu cá của gia đình nhà họ Thạch. Trong ảnh, Thạch Khang tắm ven sông sau một ngày làm đồng, tháng 2/2024. Ảnh: Phùng Tiên

5h chiều, khúc sông Đồng Nai rổn rảng tiếng cười nói. Lũ trẻ nhảy ùm xuống sông, vừa tắm, vừa chơi trò tạt nước. Trên bờ, phụ nữ nhóm bếp củi, luộc con vịt mới mua cho buổi nhậu của những người đàn ông. Mỗi vụ gặt kéo dài 10 ngày, họ lại ăn "sang" hơn để chiêu đãi bà con từ Sóc Trăng lên thành phố phụ vác lúa.
Theo thời gian, đại gia đình nhà ông Điệp dần tạo nên một mạng lưới kết nối việc làm phi chính thức cho những người thân quen ở quê. Mỗi năm ba vụ - đông xuân, hè thu, vụ mùa - một nhóm 4-5 người lại ngồi gần 4 tiếng xe đò để lên TP HCM làm ruộng, và trở về quê khi hết mùa thu hoạch.
Đó cũng trở thành mùa đoàn tụ của đại gia đình nhà ông Điệp với quê hương. Kinh tế khó khăn, số lần về quê ngày càng ít lại. Ba năm sau Covid-19, họ chưa về nhà, kể cả dịp Tết Nguyên Đán hay các lễ hội riêng của người Khmer.
Dưới ánh trăng, đàn ông chuyền tay nhau ly rượu đế và bắt đầu nói về sự cải tiến của những chiếc máy gặt - thứ đã cướp đi công việc của họ, về đứa con mới kết hôn, hay sự ra đi của những người thân cuối cùng nơi quê nhà.
Phụ nữ tụ lại trên chiếc ghế gỗ dài mục nứt, tán dóc về kế hoạch rõ ràng nhất trong tương lai: đẻ thêm đứa nữa. Khi có bầu, họ sẽ về quê để sinh con vì rẻ hơn, và ở đến khi đứa nhỏ cai sữa sẽ lên thành phố để làm việc. Với họ, con cái chính là nguồn bảo hiểm cho tương lai.
Gia đình ba thế hệ nhà họ Thạch hầu như chẳng tính đến chuyện gì xa hơn vụ lúa tới. Họ biết đến một ngày sẽ không còn được gặt trên cánh đồng này nữa. Mảnh ruộng và khu đất mà họ đang làm việc, sinh sống thuộc 203 ha dự án công viên khoa học công nghệ của thành phố. Công trình được UBND TP HCM đưa vào quy hoạch từ năm 2010, nhưng trải qua nhiều lần trì hoãn vì thiếu vốn, vướng thủ tục.
Đây trở thành điều may mắn với khu ngụ cư này, bởi họ chưa phải chuyển đi. Nhưng "cái may" có lẽ không kéo dài lâu. Chiến lược sinh kế tiếp theo của đại gia đình được ông Điệp gói gọn trong giải pháp "khi nào bị đuổi thì đi".

Xóm ngụ cư sống quanh quẩn trong những căn chòi ven sông, giao tiếp bằng tiếng Khmer và chỉ nói tiếng Kinh khi phải trao đổi với người ngoài. Ảnh: Phùng Tiên

Để những người dân như gia đình nhà họ Thạch không rơi vào "vòng xoáy di cư" từ thế hệ này sang thế hệ khác, chuyên gia cho rằng cách tốt nhất là duy trì sinh kế cho họ tại quê nhà.
"Để an cư không còn là chuyện xa vời, cần rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và đô thị, trong đó tập trung phát triển gắn với lợi thế địa phương. Trường hợp của ĐBSCL là nông nghiệp", PGS. TS Nguyễn Đức Lộc đề xuất.
Nói rõ hơn, PGS.TS Ngô Thị Phương Lan nêu, nhà nước cần tạo điều kiện thuận lợi cho người dân để họ ở lại nông thôn, thay vì chọn giải pháp di cư khi bế tắc sinh kế. Trong bối cảnh nông nghiệp được cơ giới hoá và giảm diện tích gieo cấy, địa phương cần có chính sách tạo việc làm mới để người dân "ly nông bất ly hương". Ví dụ như hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các mô hình liên kết phát triển bền vững trong nông nghiệp, đồng thời đầu tư nâng cao trình độ khoa học kỹ thuật cho nông dân.
"Hỗ trợ tăng năng suất nông nghiệp là chìa khóa để duy trì sinh kế cho những người ở lại", bà nói.
Tối một ngày đầu tháng 3, hết buổi nhậu, cha mẹ Khang trở về căn chòi tranh, chuẩn bị đồ đạc cho chuyến di cư tiếp theo, khi mùa gặt kết thúc. Ngồi đung đưa bên khúc sông, Khang vu vơ hỏi Tài về chuyện làm phi công.

- "Nghề đó thì cần có bằng đại học chứ. Lớp 1 mày còn học chưa xong mà", Tài trả lời sành sỏi bằng tiếng Khmer đặc sệt.

- "Vậy chắc sau này đi vác lúa giống cha mẹ" - Cậu em nhún vai đáp - "Ước gì mình trúng số một tỷ. Lúc đó sẽ xin 500 nghìn mua đồ câu, còn lại cho cha mẹ làm ăn, không phải đi bất kỳ đâu nữa".

Nội dung và Ảnh: Phùng Tiên
Đồ hoạ: Đăng Hiếu
Bài sử dụng dữ liệu từ:
- Báo cáo ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng năm 2008, kế hoạch năm 2009, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, UBND tỉnh Sóc Trăng.
- Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Di cư và đô thị hoá ở Việt Nam: Thực trạng, xu hướng và những khác biệt
- Nghiên cứu Bất ổn sinh kế và di cư lao động của người Khmer ở ĐBSCL (2013) của PGS.TS Ngô Thị Phương Lan
- Dữ liệu Hướng của người xuất cư ĐBSCL được trích từ báo cáo Sử dụng đất nông nghiệp và sinh kế bền vững ở ĐBSCL: Các kịch bản và đề xuất chính sách của World Bank
- Cơ khí hóa nông nghiệp ở ĐBSCL, Tạp chí Cơ khí Việt Nam số 142

Vá lành 'giấc mơ di cư'
Hơn 1,3 triệu dân miền Tây di cư
'Di dân nhiều cho thấy miền Tây kém phát triển'


Khách quốc tế bị từ chối nhập cảnh Việt Nam tăng mạnh
Hai tháng đầu năm có 217 khách quốc tế bị từ chối nhập cảnh vào Việt Nam do giấy tờ không hợp lệ, bằng 1/4 năm 2023, gây áp lực cho sân bay và hãng hàng không.
Theo Cục Hàng không Việt Nam, năm 2020 có 506 khách quốc tế bị từ chối nhập cảnh, năm 2022 có 404 người, năm 2023 có 886, riêng hai tháng đầu năm 2024 là 217 người. Lý do là khách thiếu visa hoặc hộ chiếu giả.
Số khách bị từ chối nhập cảnh tăng so với trước đây gây thiệt hại cho hãng hàng không đưa khách đến vì phải đưa khách quay lại nơi xuất phát, tạo áp lực lên cảng hàng không - nơi hành khách được quản lý trong lúc chờ chuyến bay trở về, tiềm ẩn rủi ro mất an ninh, an toàn tại sân bay và trên tàu bay.
Để giảm thiểu hành khách bị từ chối nhập cảnh, Cục Hàng không Việt Nam yêu cầu các hãng khai thác chuyến bay quốc tế thường lệ đến Việt Nam phải kiểm soát chặt giấy tờ đi máy bay đối với hành khách nhập cảnh, quá cảnh.

Máy bay hoạt động tại sân bay Nội Bài. Ảnh: Giang Huy
Các hãng được yêu cầu cập nhật quy định của Việt Nam và quốc tế về xuất, nhập cảnh, quá cảnh liên quan đến hành khách, tuyên truyền về quy định đối với giấy tờ đi tàu bay.
Cục Hàng không Việt Nam cũng đề nghị nhà chức trách, bộ phận kiểm soát giấy tờ đi máy bay của quốc gia nơi tàu bay xuất phát kiểm soát chặt chẽ giấy tờ của hành khách nhằm hạn chế đến mức tối thiểu trường hợp không đủ điều kiện nhập cảnh, quá cảnh Việt Nam do giấy tờ.
Theo Tổ thường trực Hội đồng đánh giá rủi ro an ninh hàng không quốc gia, việc sử dụng hộ chiếu giả hoặc các vụ liên quan đến giấy tờ đi lại trên chuyến bay quốc tế có xu hướng gia tăng từ năm 2022 đến nay trên toàn cầu.
Anh Duy


Hai học sinh được tuyên dương vì cứu người đuối nước
Gia LaiKpuih Sân và Kpuih Dấu, học sinh lớp 6-7 ở huyện Chư Prông được nhận huy hiệu "Tuổi trẻ dũng cảm" sau khi liều mình cứu em nhỏ đuối nước.
Ngày 18/3, thừa ủy quyền của Trung ương Đoàn, Tỉnh đoàn Gia Lai đã trao huy hiệu "Tuổi trẻ dũng cảm" cho Sân (lớp 7C) và Kpuih Dấu (lớp 6A), cùng Trường THCS Kpă Klơng (xã Ia Pia) vì xả thân cứu người gặp nạn.

Hai em Sân và Dấu được tuyên dương vì hành động dũng cảm cứu người. Ảnh: Ngọc Oanh
Trước đó, hôm 16/2, em Rơ Lan Nghị (6 tuổi, ngụ xã Ia Pia) theo bố mẹ đi làm ở nông trường cà phê. Trong khi người lớn không để ý, Nghị xuống tắm ở hồ gần đó, không may bị đuối nước.
Sân và Dấu đang chăn bò phát hiện liền chạy tới, lao xuống nước cứu em Nghị vào bờ.
Dịp này, Tỉnh Đoàn Gia Lai cũng tặng Bằng khen gương Người tốt - Việc tốt tiêu biểu tháng 2 cho em Sân và Dấu.

Trần Hóa


Hội An thu phí rác thải theo thể tích
Mỗi tháng gia đình ông Phạm Ngọc Hải nhận 16 túi nylon đựng rác thể tích 10 lít do TP Hội An cấp, quy đổi từ 30.000 đồng phí vệ sinh môi trường.
Gia đình ông Hải, ở đường Nguyễn Tri Phương, là một trong hơn 1.600 hộ dân phường Cẩm Nam đang trả phí xả rác theo thể tích. Đây là chương trình thí điểm của TP Hội An từ cuối năm 2023, hướng đến phương án thu phí rác thải dựa trên khối lượng hoặc thể tích trước năm 2025 theo Luật Bảo vệ môi trường.
Quy đổi 30.000-60.000 đồng phí vệ sinh, hàng tháng thành phố cấp phát cho mỗi hộ dân, hộ kinh doanh một số túi nylon đựng chất thải với năm loại thể tích. Trong đó, túi nhỏ nhất thể tích 10 lít là 1.900 đồng, lớn nhất 40 lít 15.000 đồng.

Mỗi tháng gia đình ông Hải chỉ dùng hết tám túi đựng chất thải loại 10 lít. Ảnh: Đắc Thành
Hộ ông Hải nhận 16 túi thể tích 10 lít, trong đó 8 túi đựng rác hữu cơ in chữ màu xanh, còn lại túi đựng rác vô cơ khó phân hủy in chữ màu đen. Gia đình ông có ba người, trung bình ba ngày thải ra môi trường khoảng 2 kg rác hữu cơ, còn rác vô cơ khó phân hủy thì ít hơn.
"Một túi có khi cả tuần mới đầy rác, sử dụng không hết thì tôi cho hàng xóm", người đàn ông 60 tuổi nói, nhẩm tính mỗi tháng có thể dư 8 túi, tiết kiệm 15.000 đồng nên ủng hộ cách thức thu phí này.
Cách nhà ông Hải 500 m, gia đình bà Hồ Thị Quý là hộ kinh doanh nên phải đóng phí vệ sinh môi trường 60.000 đồng, tương đương nhận 4 túi loại 40 lít một tháng. Nhưng một tuần rác đã đầy hai túi, số lượng được phát không đủ nên bà phải dùng thêm túi nylon thông thường hoặc bao tải để chứa chất thải.
"Rác thải trong túi thông thường vẫn được công nhân vệ sinh môi trường thu gom", bà nói, cho hay nếu chính thức thu phí theo khối lượng hoặc thể tích, nhà bà có thể tốn thêm khoảng 60.000 đồng mỗi tháng.
Trên nhiều tuyến phố, ngõ hẻm, công nhân vệ sinh môi trường vẫn phải thu gom nhiều túi nylon thông thường đựng rác không phân loại. Nhiều người cho rằng việc thu phí thông qua bán túi chỉ là hoán đổi nên không khác trước đây. Nếu dùng hết số túi được phát, nhiều người vẫn có thể sử dụng túi thông thường hoặc xả rác bên ngoài khu vực thu gom để không phải bỏ tiền mua thêm.

Nhiều người dân vẫn để rác trong túi nylon và bao bì thông thường để mang đi đổ. Ảnh: Đắc Thành
Sau ba tháng thí điểm, gần 50% hộ dân ở phường Cẩm Nam dùng túi được thành phố cấp phát để chứa rác. Số hộ còn lại chưa ủng hộ nên vẫn cho rác vào túi thông thường mang đi đổ. "Chính quyền khuyến khích người dân dùng túi được cấp phát nhưng nhiều người dùng hết cũng không mua thêm", bà Huỳnh Phạm Thùy Lan, Phó chủ tịch phường Cẩm Nam, nói. Là nơi đầu tiên thí điểm nên trước mắt phường chủ yếu tuyên truyền để người dân có thói quen phân loại rác.
Theo ông Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch TP Hội An, thu phí theo thể tích thông qua bán túi là "cách tính hợp lý nhất nhưng cần có thời gian để người dân làm quen và chấp nhận việc xả rác nhiều thì phải trả nhiều tiền".
Hội An chưa đồng bộ đầu tư hạ tầng xử lý, phân loại, thu gom, hầu hết rác thải sinh hoạt được xử lý bằng chôn lấp. Do vậy, thành phố kỳ vọng sau khi hoàn thành xây dựng nhà máy xử lý rác theo công nghệ hiện đại giữa năm nay thì có thể nhân rộng mô hình thu phí theo thể tích hoặc khối lượng.
"Lâu nay hộ dân thải rác nhiều cũng giống hộ thải ít, mỗi tháng đóng 30.000 đồng nên không công bằng. Chúng tôi biết việc thu phí theo khối lượng, thể tích là khó nhưng vẫn quyết tâm làm vì lợi ích lâu dài", ông Sơn nói, cho hay sau thời gian vận động sẽ tiến tới xử phạt hộ dân không chấp hành.

Một hộ dân trên đường Nguyễn Tri Phương, phường Cẩm Nam phân loại và bỏ rác vào túi được cấp phát đưa ra lề đường chờ thu gom. Ảnh: Đắc Thành
Ông Trần Hữu Ngọc, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Công trình Hội An, cho biết đơn vị chỉ có thể từ chối thu gom rác không để trong túi đựng được cấp phát khi thành phố thành phố có hướng dẫn và quy định cụ thể.
Hội An là thành phố du lịch, trung bình mỗi ngày có khoảng 100 tấn rác thải sinh hoạt. Thành phố triển khai quy định phân loại rác tại nguồn từ năm 2012 và đến nay 60-80% hộ dân thực hiện tùy thời điểm. Rác hữu cơ được thu gom vào thứ hai và sáu, rác vô cơ khó phân hủy vào thứ ba và năm.
Theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi, giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý rác sinh hoạt từ hộ gia đình, cá nhân được tính toán phù hợp với pháp luật về giá và dựa trên khối lượng hoặc thể tích.
Các quy định về thu phí xử lý rác sinh hoạt được thực hiện chậm nhất trước ngày 31/12/2024. Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn phương pháp định giá dịch vụ xử lý rác sinh hoạt; kỹ thuật phân loại rác... UBND cấp tỉnh quy định giá thu gom, vận chuyển, xử lý rác sinh hoạt; quy định hình thức thu phí. Tuy nhiên, đến nay nhiều tỉnh thành chưa ban hành quy định phân loại rác thải rắn.

Đắc Thành


Bụi mù mịt trên cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây
Đồng NaiBước vào cao điểm mùa khô, bụi đỏ do thi công sân bay Long Thành phát tán bao trùm cao tốc TP HCM - Dầu Giây khiến giao thông qua lại khó khăn.

Chiều 18/3, bụi từ sân bay Long Thành theo gió bao trùm một đoạn cao tốc qua xã Bình Sơn chừng 300 m, che chắn tầm nhìn của tài xế. Các ôtô qua khu vực phải chạy chậm nhằm đảm bảo an toàn.
Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành rộng 5.000 ha có tổng mức đầu tư khoảng 336.630 tỷ đồng, khởi công đầu năm 2021. Giai đoạn đầu, sân bay xây một đường cất hạ cánh, nhà ga cùng các hạng mục phụ trợ với công suất 25 triệu khách/năm, dự kiến hoàn thành năm 2026. Tuyến cao tốc huyết mạch nối TP HCM với Đồng Nai chạy song song sân bay khoảng 4 km, cách hàng rào dự án chừng 200 m.

Chiều 18/3, bụi từ sân bay Long Thành theo gió bao trùm một đoạn cao tốc qua xã Bình Sơn chừng 300 m, che chắn tầm nhìn của tài xế. Các ôtô qua khu vực phải chạy chậm nhằm đảm bảo an toàn.
Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành rộng 5.000 ha có tổng mức đầu tư khoảng 336.630 tỷ đồng, khởi công đầu năm 2021. Giai đoạn đầu, sân bay xây một đường cất hạ cánh, nhà ga cùng các hạng mục phụ trợ với công suất 25 triệu khách/năm, dự kiến hoàn thành năm 2026. Tuyến cao tốc huyết mạch nối TP HCM với Đồng Nai chạy song song sân bay khoảng 4 km, cách hàng rào dự án chừng 200 m.

Ở giữa sân bay và cao tốc có rừng cao su rậm rạp, song do gió thổi bụi lên cao, phát tán trên diện tích rộng.
"Tôi làm việc ở TP Long Khánh, mỗi chiều đi làm về thường xuyên gặp tình cảnh bụi tràn vào cao tốc làm giảm tầm nhìn, ảnh hưởng giao thông qua lại", anh Trần Văn Phương, ngụ TP HCM nói.

Ở giữa sân bay và cao tốc có rừng cao su rậm rạp, song do gió thổi bụi lên cao, phát tán trên diện tích rộng.
"Tôi làm việc ở TP Long Khánh, mỗi chiều đi làm về thường xuyên gặp tình cảnh bụi tràn vào cao tốc làm giảm tầm nhìn, ảnh hưởng giao thông qua lại", anh Trần Văn Phương, ngụ TP HCM nói.

Theo nhiều tài xế, bụi xuất hiện ở cao tốc từ đầu mùa khô, cao điểm tháng 3 khi trời nắng nóng, gió nhiều.
Đại diện Tổng công ty hàng không Việt Nam (ACV) cho biết sau thời gian thi công san lấp nền, hiện sân bay Long Thành có khoảng 4.000 kỹ sư, công nhân cùng hơn 2.000 máy móc, trang thiết bị để đẩy nhanh tiến độ dự án.

Theo nhiều tài xế, bụi xuất hiện ở cao tốc từ đầu mùa khô, cao điểm tháng 3 khi trời nắng nóng, gió nhiều.
Đại diện Tổng công ty hàng không Việt Nam (ACV) cho biết sau thời gian thi công san lấp nền, hiện sân bay Long Thành có khoảng 4.000 kỹ sư, công nhân cùng hơn 2.000 máy móc, trang thiết bị để đẩy nhanh tiến độ dự án.

Nhìn từ bên ngoài hành lang bảo vệ, bụi bay mù mịt, khoảng cách 100 m không thể thấy xe.

Nhìn từ bên ngoài hành lang bảo vệ, bụi bay mù mịt, khoảng cách 100 m không thể thấy xe.

Hộ lan bảo vệ cao tốc bị bụi bám, các biển báo, camera giám sát tốc độ trên tuyến cũng bị ảnh hưởng từ bụi phát tán ở sân bay.

Hộ lan bảo vệ cao tốc bị bụi bám, các biển báo, camera giám sát tốc độ trên tuyến cũng bị ảnh hưởng từ bụi phát tán ở sân bay.

Theo Sở Tài nguyên và Môi trường Đồng Nai, ô nhiễm bụi khu vực này vượt quy chuẩn quy định từ 1,24 đến 2,98 lần. Việc này ảnh hưởng các khu vực xung quanh và phương tiện trên cao tốc.

Theo Sở Tài nguyên và Môi trường Đồng Nai, ô nhiễm bụi khu vực này vượt quy chuẩn quy định từ 1,24 đến 2,98 lần. Việc này ảnh hưởng các khu vực xung quanh và phương tiện trên cao tốc.

Bụi bay cao hàng trăm mét che cao tốc và công trường dự án sân bay ở phía sau.

Bụi bay cao hàng trăm mét che cao tốc và công trường dự án sân bay ở phía sau.

Tỉnh lộ 769 đi qua đường vào cổng số 2 sân bay Long Thành và hầm chui cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây bị ảnh hưởng tầm nhìn do bụi.

Tỉnh lộ 769 đi qua đường vào cổng số 2 sân bay Long Thành và hầm chui cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây bị ảnh hưởng tầm nhìn do bụi.

Không chỉ gây khó khăn cho giao thông ở khu vực, bụi đỏ còn phủ kín các khu dân cư nằm cạnh sân bay. Bụi bay mịt mù ở khu vực ấp 6, xã Bình Sơn, cách công trường sân bay khoảng 300 m, với hàng trăm hộ dân sinh sống.

Không chỉ gây khó khăn cho giao thông ở khu vực, bụi đỏ còn phủ kín các khu dân cư nằm cạnh sân bay. Bụi bay mịt mù ở khu vực ấp 6, xã Bình Sơn, cách công trường sân bay khoảng 300 m, với hàng trăm hộ dân sinh sống.

Bảo vệ Trường tiểu học Bình Sơn chỉ những lớp bụi bám dày trên hành lang của trường. Ông cho biết, nhân viên phải quét dọn thường xuyên nhưng không xuể vì chỉ vài ngày là bụi lại bám dày ở cửa sổ, hành lang và trong cả lớp học.

Bảo vệ Trường tiểu học Bình Sơn chỉ những lớp bụi bám dày trên hành lang của trường. Ông cho biết, nhân viên phải quét dọn thường xuyên nhưng không xuể vì chỉ vài ngày là bụi lại bám dày ở cửa sổ, hành lang và trong cả lớp học.

Nhà có tiệm bán tạp hoá, nhưng bà Năm, 64 tuổi, hàng ngày phải đóng hết cửa, chỉ để một khoảng hở có vải che chắn để người dân vào mua hàng. Bà thường xuyên lau chùi sàn nhà và các vật dụng bên trong nhưng vẫn không hết bẩn.

Nhà có tiệm bán tạp hoá, nhưng bà Năm, 64 tuổi, hàng ngày phải đóng hết cửa, chỉ để một khoảng hở có vải che chắn để người dân vào mua hàng. Bà thường xuyên lau chùi sàn nhà và các vật dụng bên trong nhưng vẫn không hết bẩn.

Nhiều người dân xã Bình Sơn thường xuyên đóng cửa để ngăn bụi. Một số hộ kinh doanh buôn bán che chắn, tưới nước hạn chế ảnh hưởng từ công trình sân bay.
Ngày 18/3, Sở Tài nguyên và Môi trường yêu cầu ACV khẩn trương thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm bụi do ảnh hưởng từ hoạt động thi công sân bay.

Nhiều người dân xã Bình Sơn thường xuyên đóng cửa để ngăn bụi. Một số hộ kinh doanh buôn bán che chắn, tưới nước hạn chế ảnh hưởng từ công trình sân bay.
Ngày 18/3, Sở Tài nguyên và Môi trường yêu cầu ACV khẩn trương thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm bụi do ảnh hưởng từ hoạt động thi công sân bay.

Vị trí sân bay Long Thành. Đồ hoạ: Khánh Hoàng
Trước đó, mùa khô năm 2023, khi thi công san nền sân bay Long Thành gây phát tán bụi bay hơn 10 km, ảnh hưởng nhiều địa phương ở Đồng Nai. Thanh tra Bộ Tài nguyên và Môi trường đã xử phạt ACV 270 triệu đồng do để thi công ảnh hưởng môi trường.

Vị trí sân bay Long Thành. Đồ hoạ: Khánh Hoàng
Trước đó, mùa khô năm 2023, khi thi công san nền sân bay Long Thành gây phát tán bụi bay hơn 10 km, ảnh hưởng nhiều địa phương ở Đồng Nai. Thanh tra Bộ Tài nguyên và Môi trường đã xử phạt ACV 270 triệu đồng do để thi công ảnh hưởng môi trường.

Phước Tuấn


Cháy lớn xưởng sản xuất dây cáp điện
Đồng NaiLửa bùng lên từ xưởng sản xuất cáp điện viễn thông rồi lan ra toàn bộ công ty rộng gần 500 m2 ở TP Biên Hoà, khói bốc nghi ngút hàng trăm mét, chiều 18/3.
Khoảng 16h30, công nhân làm việc tại xưởng sản xuất dây cáp điện ở phường An Hòa phát hiện khói bốc lên liền hô hoán dập lửa. Nhiều nhân viên dùng bình chữa cháy mini và vòi nước tại chỗ, song bất thành.

Cháy lớn xưởng sản xuất dây cáp điện

Lửa bao trùm công ty sản xuất dây cáp điện, viễn thông, chiều 18/3. Video người dân cung cấp

"Tôi thấy lửa lúc đầu chỉ ở một góc nhỏ, sau đó lửa bùng lên, sức nóng phả ra lớn khiến một số người chữa cháy không chịu được phải chạy ra ngoài", ông Phương, cạnh hiện trường vụ cháy nói.
Do nguyên vật liệu bên trong nhà xưởng chủ yếu là cao su, nhựa nên đám cháy nhanh chóng lan ra toàn bộ công ty. Khói bốc cao nghi ngút hàng trăm mét kèm nhiều tiếng nổ lớn.

Lửa bùng cháy dữ dội kèm nhiều tiếng nổ lớn. Ảnh: Thái Hà
Cảnh sát chữa cháy Đồng Nai điều động nhiều xe chuyên dụng cùng cán bộ chiến sĩ đến dập lửa. Do lửa cháy dữ dội gần khu dân cư, lực lượng triển khai phun nước làm mát, ngăn cháy lan. Một giờ sau, ngọn lửa cơ bản được khống chế.
Vụ cháy không gây thương vong, song toàn bộ máy móc, hàng hóa và tài sản bên trong nhà xưởng bị cháy rụi. Cơ quan chức năng đang làm rõ nguyên nhân và thống kê thiệt hại.

Phước Tuấn


Bộ Ngoại giao đang đàm phán với 15 nước về miễn thị thực song phương
Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn cho biết đang đàm phán với 15 nước về miễn thị thực song phương và 80 nước để miễn thị thực song phương về hộ chiếu ngoại giao.
Tại phiên chất vấn do Thường vụ Quốc hội tổ chức chiều 18/3, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn nhiều lần nhận được câu hỏi về vấn đề thị thực. Phó ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên nói gần đây Việt Nam được chọn là điểm đến ưa thích của khách du lịch. Việt Nam đã đơn phương hoặc ký kết các thỏa thuận miễn thị thực với một số nước để thu hút khách. Tuy nhiên, rất ít nước miễn thị thực cho công dân Việt Nam và việc xin thị thực của người Việt còn khó khăn.
"Vai trò của Bộ Ngoại giao trong vấn đề này và giải pháp để cải thiện tình tình là gì, thưa Bộ trưởng", bà Yên chất vấn.

Đại biểu Tạ Thị Yên chất vấn chiều 18/3. Ảnh: Media Quốc hội
Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn cho biết các nước rất quan tâm và coi Việt Nam là điểm đến an toàn với nhiều danh lam, thắng cảnh. Trong xu thế mở cửa, hội nhập sâu rộng, không chỉ các nước đến Việt Nam mà công dân Việt Nam cũng có nhu cầu du lịch, tìm kiếm cơ hội phát triển sản xuất kinh doanh. Vì vậy, Bộ Ngoại giao phối hợp với cơ quan chức năng đơn giản hóa thủ tục xuất nhập cảnh. Việc này đã được cụ thể hóa ở Luật về xuất cảnh, nhập cảnh, như kéo dài thời gian lưu trú tại Việt Nam, tăng cường cấp visa du lịch.
Ngoài 13 nước Việt Nam miễn thị thực đơn phương, Bộ Ngoại giao cũng đàm phán với 15 nước thực hiện miễn thị thực song phương, tạo điều kiện cho hoạt động xuất nhập cảnh thông thoáng hơn. Ngoài ra, Bộ Ngoại giao cũng đang đàm phán với 80 nước về miễn thị thực song phương về công vụ. Việc này nhằm tạo điều kiện cho lãnh đạo bộ ngành, địa phương đi công tác nước ngoài thuận lợi.

Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn, chiều 18/3. Ảnh: Media Quốc hội
Đại biểu Hoàng Văn Cường cho rằng sau khi đàm phán miễn thị thực song phương với 15 nước, Việt Nam cũng chỉ miễn thị thực cho 28 nước. Trong khi đó, các nước trong khu vực có chiến lược thu hút khách du lịch đã mở rộng diện visa này. Singapore miễn cho 164 nước, Malaysia 162, Philippines 157, Thái Lan 64.
"Đây là sự cạnh tranh rất mạnh với Việt Nam. Đề nghị Bộ trưởng Ngoại giao cho biết chúng ta có nên chủ động đơn phương miễn thị thực cho khách của các nước phát triển, thu nhập cao và tỷ lệ tội phạm thấp không?", ông Cường chất vấn.
Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn cho rằng phát triển du lịch là chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước. Muốn thế phải có nhiều yếu tố, trong đó thị thực là một mắt xích quan trọng. Sau khi sửa đổi Luật Xuất cảnh, nhập cảnh, công dân nước ngoài và Việt Nam đều được tạo nhiều điều kiện thông thoáng.
"Thủ tướng khi làm việc tại Australia đã hỏi các bạn có vướng mắc gì về visa không và được trả lời rằng visa điện tử thực hiện rất tốt", ông Sơn nói, cho biết Bộ ngoại giao đang phối hợp với các bộ ngành liên quan nghiên cứu diện miễn thị thực thời gian tới.
Miễn thị thực song phương là chính sách miễn thị thực có đi có lại giữa Việt Nam với một số quốc gia. Khi Việt Nam miễn thị thực cho công dân của một nước thì quốc gia đó cũng miễn thị thực trở lại với công dân Việt Nam. Tiêu biểu của việc miễn thị thực song phương là các nước Đông Nam Á miễn thị thực cho công dân của nhau khi xuất nhập cảnh.
Từ giữa tháng 8/2023, Việt Nam cấp thị thực điện tử cho công dân tất cả nước và nâng thời hạn từ 30 lên 90 ngày, với số lần xuất nhập cảnh không giới hạn. Công dân của nước Việt Nam đơn phương miễn thị thực được tăng thời gian tạm trú từ 15 lên 45 ngày và được xem xét cấp thị thực, gia hạn tạm trú.

Sơn Hà - Phạm Dự


Nhà thầu cao tốc phải chờ đợi từng mét khối cát
Nhận thi công 8 km cao tốc Cần Thơ - Cà Mau, nhà thầu Trung Nam E&C ngược xuôi đi tìm cát đắp nền, bố trí sà lan chờ trực tại sông để đưa cát về công trường.
Gói thầu XL01 thuộc dự án cao tốc Cần Thơ - Cà Mau dài 30 km đi qua tỉnh Hậu Giang, khởi công từ tháng 1/2023. Các nhà thầu đã dọn dẹp mặt đường, đào bóc đất để vào giai đoạn đắp nền.
Nhận thi công 8 km cao tốc, để đắp nền đường và một số cầu, nhà thầu Trung Nam E&C cần khoảng 1,2 triệu m3 cát, song đến nay mới được phân bổ gần 450.000 m3, còn thiếu khoảng 700.000 m3. Thiếu cát nên tiến độ đắp nền chậm trễ, sau gần một năm, nhà thầu mới hoàn thành khoảng 1,5 km.
Ông Hồ Minh Đường, Giám đốc Ban điều hành gói thầu XL01 (thuộc Trung Nam E&C), chia sẻ ngay khi dự án khởi công, nhà thầu đã ráo riết tìm các mỏ cát khắp các tỉnh Vĩnh Long, An Giang, Đồng Tháp, xếp hàng cùng với các nhà thầu khác để được phân bổ cát từ địa phương. Năm 2023, doanh nghiệp được phân bổ lượng cát ít ỏi từ ba mỏ.
Năm nay, khi mỏ cát của địa phương cạn dần, các nhà thầu phải tự xoay sở, khai thác từ một mỏ cát sông ở huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp. Tuy nhiên, mỏ này hiện chỉ được đào khoảng 3.000 m3 cát mỗi ngày, Trung Nam E&C được mua khoảng 1.000 m3, trong khi nhu cầu cần 3.000 m3 cát để san nền mỗi ngày.
"Chúng tôi phải chờ đợi từng m3 cát, sà lan luôn chờ trực tại sông để đưa cát về công trường. Thiếu cát nên có đoạn đường làm kéo dài cả tháng không xong. Chúng tôi rất lo lắng cho tiến độ công trình", ông Đường nói.

Nhà thầu thiếu cát san nền đường cao tốc Bắc Nam đoạn qua huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang tháng 3/2024. Ảnh: Phương Linh
Nguồn cát được khai thác nhỏ giọt, chưa kể mỏ cát bị người dân phản đối vì nguy cơ xói lở bờ sông khiến công trường cao tốc thi thoảng phải tạm dừng. Đội ngũ công nhân, kỹ sư phải chuyển thi công cầu thay vì làm đường. "Nhà thầu quyết liệt thi công, địa phương hỗ trợ khai thác cát, song tình trạng khan hiếm cát khiến dự án gặp nhiều khó khăn", ông Đường nói.
Trong khi đó, nhà thầu không thể mua cát ngoài thị trường vì theo quy định, vật liệu thi công cao tốc phải có nguồn gốc xuất xứ, có hóa đơn. Giá cát được tính theo đơn giá nhà nước thấp hơn giá thị trường nên nếu nhà thầu mua cát ngoài thì sẽ lỗ. Dự kiến đến tháng 10, nhà thầu cần hoàn thành đắp nền để gia tải song do thiếu cát nên chưa biết khi nào mới xong, gói thầu đang chậm hơn 8 tháng so với kế hoạch, ông Đường cho biết.
Cùng cảnh thiếu cát là dự án cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng. Tại gói thầu 43 qua hai huyện Châu Thành, Châu Phú, tỉnh An Giang, nhà thầu Phương Thành cần khoảng 1,5 triệu m3 cát đắp nền 7 km đường, song đến nay mới nhận 80.000 m3 từ các mỏ cát ở An Giang. Số này chỉ đủ đắp nền đường công vụ, nền cầu, toàn bộ đường chính vẫn nằm chờ cát từ cuối năm 2023 đến nay.
Theo ông Nguyễn Mạnh Tuấn, Giám đốc điều hành gói thầu 43, trong khi chờ cát, toàn đội thi công phải tập trung xây cầu trên tuyến. Nhà thầu đảm bảo tiến độ xây dựng cầu, nhưng về phần đường rất nan giải vì thiếu nguồn cát đắp nền. Gói thầu 43 đang chậm so với kế hoạch khoảng 3 tháng.

Thi công cọc tại gói thầu 43 cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng. Ảnh: Phương Linh
Thiếu vật liệu đắp nền (cát, đất) là tình trạng phổ biến ở các công trình giao thông ba năm qua. Miền Bắc và Trung còn có mỏ đất, đá bù đắp. Miền Nam không có mỏ đất, chỉ trông chờ vào mỏ cát trong khi nguồn cát sông đang cạn kiệt. Hai dự án giao thông trọng điểm phía Nam đang thiếu cát trầm trọng là cao tốc Cần Thơ - Cà Mau và Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng.
Tại phiên họp thứ 9 Ban chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án quan trọng quốc gia vào tháng 2, Bộ Giao thông Vận tải cho biết cao tốc Cần Thơ - Cà Mau dự kiến cần 19 triệu m3 cát đắp nền, các tỉnh An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long đã bố trí nguồn cung được 16,02 triệu m3, còn thiếu 2,98 triệu m3.
Các tỉnh này đang tổ chức khai thác mỏ cát với tổng trữ lượng 11,6 triệu m3, song tình hình cung ứng rất chậm. Hết tháng 1/2024, tổng khối lượng cát được đưa về công trường cao tốc Cần Thơ - Cà Mau mới đạt hơn 2 triệu m3.
Tại dự án Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, tỉnh Hậu Giang và TP Cần Thơ mới xác định nguồn cát từ An Giang khoảng 5 triệu m3 (đạt 38%), cần các địa phương lân cận hỗ trợ 8,2 triệu m3 cát. Bộ Giao thông Vận tải đánh giá việc triển khai các thủ tục cấp mỏ cát cho nhà thầu còn chậm, đặc biệt vướng mắc trong thỏa thuận với các chủ sở hữu về giá chuyển nhượng, thuê đất do các chủ sở hữu đưa ra giá cao hơn nhiều so với giá nhà nước bồi thường.
Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, đồng bằng sông Cửu Long hiện có 60 giấy phép khai thác cát san lấp từ năm 2020 đến 2029 với tổng trữ lượng hơn 63 triệu m3, tổng công suất khai thác gần 14 triệu m3 mỗi năm. Đến nay, trữ lượng cát sát lấp còn lại của đồng bằng sông Cửu Long khoảng 37 triệu m3.
Trong khi đó, riêng về hạ tầng giao thông, 6 tuyến cao tốc triển khai trong giai đoạn 2022-2025 ở khu vực này cần gần 50 triệu m3 cát, trong đó năm 2023 khoảng 17 triệu m3, năm 2024-2025 khoảng 30 triệu m3. Ngoài ra, các dự án giao thông cấp tỉnh cần khoảng 36 triệu m3 cát trong các năm 2023-2024.
Như vậy, dù khai thác toàn bộ 37 triệu m3 cát còn lại thì các địa phương đồng bằng sông Cửu Long chỉ đáp ứng được khoảng 40% nhu cầu cát cho hạ tầng giao thông trong ba năm tới.

Đoàn Loan


Đề xuất bỏ giấy phép lái xe hạng A4
Bộ Công an đề xuất bỏ giấy phép lái xe hạng A4, đưa hạng B1 và B2 về cùng hạng B, trong dự thảo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ.
Theo quy định hiện hành, bằng lái xe A4 dành cho người lái máy kéo có trọng tải đến một tấn. Hạng B1 dành cho người không hành nghề lái xe để điều khiển ôtô chở người đến 9 chỗ ngồi; xe tải có trọng tải thiết kế dưới 3,5 tấn và ôtô dùng cho người khuyết tật. Giấy phép B2 dành cho người hành nghề lái xe; xe tải dưới 3,5 tấn.
Bộ Công an cho biết giấy phép lái xe cấp trước khi luật này có hiệu lực thi hành sẽ được tiếp tục sử dụng theo thời hạn và giá trị ghi trên giấy phép lái xe.

Phương tiện di chuyển trên cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây, tháng 7/2022. Ảnh: Quỳnh Trần
Theo dự luật, giấy phép lái xe hạng A1 sẽ cấp cho người lái môtô hai bánh có dung tích xi lanh đến 125cc hoặc có công suất động cơ điện đến 11 kw; hạng A dành cho xe trên 125cc hoặc có công suất điện trên 11 kw; hạng B1 dành cho môtô ba bánh và xe quy định cho giấy phép lái xe hạng A1.
Giấy phép hạng B dành cho người lái ôtô đến 8 chỗ ngồi; ôtô tải có khối lượng đến 3,5 tấn và một số loại xe có kéo theo rơ moóc với khối lượng thiết kế đến 750 kg. Giấy phép hạng C1, C, D1, D2 dành cho ôtô tải có tải trọng 3,5-7 và trên 7 tấn; xe có rơ moóc; ôtô khách chở người 8-16 và 16-29 chỗ; xe giường nằm, xe trên 29 chỗ...
Ủy ban Quốc phòng - An ninh cho biết việc cấp giấy phép lái xe theo hạng mới sẽ được thực hiện đối với người cấp lần đầu và cho những giấy phép lái xe thuộc các trường hợp cấp đổi, cấp lại.
Việc bỏ hạng A4 và không quy định hạng giấy phép lái xe cho người điều khiển máy kéo căn cứ vào kiểu loại, công dụng của phương tiện. Loại phương tiện này sẽ được xếp vào nhóm xe máy chuyên dùng. Giấy phép hạng B1 và B2 được đưa về cùng hạng B dựa trên các tiêu chí kiểu loại, công suất, động cơ và số chỗ ngồi.
Theo Ủy ban Quốc phòng - An ninh, quy định các loại giấy phép lái xe đã cấp theo Luật Giao thông đường bộ năm 2008 vẫn có hiệu lực để không làm xáo trộn và ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân.
Dự luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ đã được Quốc hội cho ý kiến lần đầu ở kỳ họp 6 cuối năm 2023, dự kiến được xem xét thông qua tại kỳ họp giữa năm 2024.

Sơn Hà


Thủ tướng yêu cầu bãi bỏ các loại chứng chỉ không cần thiết
Thủ tướng đề nghị bãi bỏ các điều kiện kinh doanh không phù hợp thực tiễn, các loại chứng chỉ không cần thiết hoặc trùng lặp về nội dung.
Trong quyết định ngày 18/3 về kế hoạch hoạt động năm 2024 của Ban Chỉ đạo cải cách hành chính của Chính phủ, Thủ tướng Phạm Minh Chính đề nghị nâng chất lượng chỉ đạo, điều hành, tạo đột phá trong công tác cải cách hành chính.
Về xây dựng thể chế, chính sách, Thủ tướng yêu cầu các bộ ngành, địa phương nâng cao chất lượng thẩm định, ban hành kịp thời văn bản quy phạm pháp luật. Các đơn vị phải tăng cường nguồn lực và kinh phí cho công tác tư pháp.
Không chỉ ban hành văn bản, các đơn vị, địa phương phải sớm phát hiện và có biện pháp khắc phục quy định pháp luật chồng chéo, bất cập, không phù hợp thực tiễn làm kìm hãm sự phát triển; ưu tiên nguồn lực cho xây dựng pháp luật, tháo gỡ bất cập về cơ chế.
Để làm tốt những việc này, Thủ tướng nhấn mạnh việc xây dựng chế độ, chính sách đặc thù cho người làm công tác thể chế.

Người dân làm thủ tục hành chính ở Trung tâm dịch vụ việc làm TP HCM. Ảnh: Thanh Tùng
Liên quan cải thiện môi trường đầu tư, cải cách thủ tục hành chính, Thủ tướng yêu cầu các đơn vị báo cáo phương án tổng thể cắt giảm, đơn giản hóa quy định, giấy phép trong kinh doanh. Đó là các quy định đang gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp, trong đó tập trung đề xuất phương án cắt giảm.
Thủ tướng yêu cầu rà soát, kiến nghị bãi bỏ các điều kiện kinh doanh không cần thiết, không khả thi, không phù hợp thực tiễn. Các loại chứng chỉ không cần thiết hoặc trùng lặp về nội dung cũng bị yêu cầu bãi bỏ, thu gọn.
Về cải cách chế độ công vụ, người đứng đầu Chính phủ đề nghị các bộ ngành, địa phương nâng chất lượng thực thi công vụ, "cải thiện chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp".
Thủ tướng từng nhiều lần nói thủ tục hành chính ở nhiều ngành, lĩnh vực còn chồng chéo, bất cập, cản trở sản xuất, kinh doanh và phát triển. Nếu Việt Nam không cải cách hành chính, hiện đại hóa chỉ đạo, điều hành thì sẽ bị tụt hậu.
Năm 2021, Bộ Nội vụ bỏ chứng chỉ ngoại ngữ, tin học với công chức chuyên ngành hành chính, văn thư; Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng bỏ hai chứng chỉ này với giáo viên.

Phạm Dự


Bụi sân bay Long Thành 'tấn công' khu dân cư, cao tốc
Đồng NaiNhững ngày cao điểm nắng nóng cộng với gió lớn, bụi từ công trường sân bay Long Thành phát tán đỏ au cả khu vực dân cư và tuyến cao tốc gần đó.
Chiều 18/3, nhiệt độ ghi nhận tại khu dân cư trung tâm xã Bình Sơn gần sân bay Long Thành khoảng 38 độ C. Từ UBND xã nhìn hướng về sân bay Long Thành đang thi công nhà ga, đường cất hạ cánh, tháp không lưu... thấy màu đỏ au của bụi. Nhiều đoạn gió xoáy kèm "vòi rồng" đẩy bụi bay cao hàng trăm mét. Những khi gió lớn thổi qua, bụi từ sân bay phủ kín các khu dân cư lân cận.

Bụi sân bay Long Thành 'tấn công' khu dân cư, cao tốc

Bụi bao vây khu vực cao tốc TP HCM - Long Thành và khu dân cư lân cận sân bay. Video: Phước Tuấn

Ấp 6 xã Bình Sơn có khoảng 100 căn nhà nằm lọt thỏm giữa rừng cao su, cách công trường thi công sân bay Long Thành chừng 300 m. Nhà buôn bán tạp hóa nhưng bà Năm, 64 tuổi, vẫn phải đóng kín cửa, dùng vải che luôn lối ra vào của khách với mục đích "chống bụi".

Bụi từ sân bay Long Thành phát tán phủ kín Ấp 6, xã Bình Sơn chiều 18/3. Ảnh: Phước Tuấn
Bà cho biết bụi đỏ xuất hiện từ khi sân bay Long Thành bắt đầu thi công san nền từ năm 2022, đỉnh điểm mùa khô năm ngoái bụi phát tán mù mịt. "Năm nay bụi không nhiều như năm 2023, song cũng ảnh hưởng không nhỏ cuộc sống người dân", bà Năm nói và cho biết nhà phải lau chùi thường xuyên vẫn không hết bẩn.
Cách nhà bà Năm chừng 5 căn, bà My Sang cũng phải "cửa đóng then cài", đồng thời phủ bạt khắp nhà để tránh bụi. "Bụi nhiều lắm, chịu không nổi, mỗi khi gió lớn, bụi bay ngập nhà, bám vào áo quần, đồ đạc. Mỗi lần giặt áo quần là nước đỏ có bùn lắng, mọi người nhà ai cũng ho", bà Sang nói.

Bụi phủ kín một phòng chức năng Trường tiểu học Bình Sơn. Ảnh: Phước Tuấn
Tại trung tâm xã Bình Sơn cách sân bay Long Thành 500 m, nhiều trường học phải sống chung với bụi khi mùa khô tới. Ông Kế, bảo vệ trường Tiểu học Bình Sơn, cho biết bụi xuất hiện từ sau Tết, bám dày đặc ở các phòng học, mặc dù nhân viên quét dọn, lau chùi thường xuyên nhưng không xuể.
"Phòng nào không hoạt động mà cứ để vài ngày là bụi phủ dày, học sinh đi lại ở hành lang hay cầu thang là dính bẩn hết áo trắng", ông Kế cho biết.
Ngoài tác động khu dân cư, bụi đỏ ở sân bay còn ảnh hưởng các tuyến giao thông qua khu vực. Đặc biệt cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây chạy song song với sân bay Long Thành khoảng 4 km, cách hàng rào sân bay chừng 200 m, bị bụi phủ kín mỗi khi gió lớn, ảnh hưởng tầm nhìn, nguy cơ tai nạn giao thông. Nhiều biển báo, hộ lan trên cao tốc bám đầy bụi đỏ.
"Tôi hay đi Phan Thiết qua cao tốc TP HCM - Long Thành vào buổi chiều thấy bụi bay mù mịt, phải giảm tốc độ để đi qua", anh Hoàng Anh, tài xế thường chạy trên cao tốc nói, cho biết bụi bay theo từng đợt gió, có lúc bao trùm cả tuyến dài hơn 300 m.

Những lúc gió lớn bụi phủ kín cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây, gây nguy cơ mất an toàn giao thông. Ảnh: Phước Tuấn
Ông Lê Văn Tiếp, Chủ tịch UBND huyện Long Thành, xác nhận người dân phản ánh bụi xuất hiện ở khu dân cư một số xã gần công trường sân bay. Hiện địa phương phối hợp Sở Tài nguyên và Môi trường ghi nhận tình trạng bụi ở sân bay và yêu cầu chủ đầu tư có giải pháp hạn chế việc phát tán trong quá trình thi công.
Ngày 18/3, Sở Tài nguyên và Môi trường yêu cầu ACV khẩn trương, nghiêm túc thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm bụi do ảnh hưởng từ hoạt động thi công sân bay.
Theo sở này, quá trình kiểm tra ba ngày trước cho thấy ACV chưa thực hiện đầy đủ các nội dung mà Thanh tra Bộ Tài nguyên và Môi trường yêu cầu như: thường xuyên phun nước đầy đủ các vị trí; xe vận chuyển chạy trên đường công vụ để không phát sinh cát, bụi; chống bụi bằng phun polime...
Ngoài ra ACV chưa hoàn thành trồng cỏ bảo vệ mái taluy tại khu vực lưu giữ đất thừa 722 ha; chưa thi công rãnh thu nước dẫn về hồ lắng; chưa có biện pháp kiểm soát tốc độ xe chạy đúng quy định công trường.

Vị trí sân bay quốc tế Long Thành. Đồ họa: Khánh Hoàng
Đại diện Tổng công ty hàng không Việt Nam (ACV) cho biết, hiện sân bay Long Thành có khoảng 4.000 kỹ sư, công nhân cùng khoảng 2.000 máy móc, trang thiết bị thi công để đẩy nhanh tiến độ dự án.
Trong thời gian tới, chủ đầu tư cùng các nhà thầu tăng cường tưới nước tại đường ôtô chạy, cho xe lu lèn chặt, hạn chế phát sinh bụi trên đường vận chuyển vào các giờ cao điểm khô nóng. Ngoài ra, đơn vị thi công sẽ trồng cỏ ở các khoảng đất trống hạn chế bụi phát tán, tránh xói mòn, rửa trôi bãi đất khi gặp mưa và đảm bảo mỹ quan, tạo không gian xanh khu vực xung quanh.
Trước đó, mùa khô năm 2023, khi thi công san nền sân bay Long Thành gây phát tán bụi ảnh hưởng nhiều huyện, thành phố của Đồng Nai. Cơ quan chức năng ghi nhận bụi bay xa hơn 10 km, ảnh hưởng không chỉ huyện Long Thành mà cả huyện Nhơn Trạch và TP Biên Hòa.
Sau khi vào cuộc kiểm tra, Thanh tra Bộ Tài nguyên và Môi trường xử phạt ACV 270 triệu đồng vì thực hiện không đầy đủ các nội dung quyết định phê duyệt kết quả thẩm định đánh giá tác động môi trường liên quan dự án.
Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành rộng 5.000 ha có tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 336.630 tỷ đồng. Giai đoạn 1, sân bay xây một đường cất hạ cánh, nhà ga hành khách cùng các hạng mục phụ trợ với công suất 25 triệu khách/năm, dự kiến hoàn thành năm 2026.

Phước Tuấn


Hai vụ cháy nhà liên tiếp ở TP HCM
Trong sáng 18/3 xảy ra cháy ở cư xá Vĩnh Hội, quận 4 và căn nhà tại Gò Vấp, một người tử vong, nhiều tài sản bị thiêu rụi.
Khoảng 10h, khói lửa phát ra từ căn hộ rộng khoảng 50 m2 ở lầu một lô J cư xá Vĩnh Hội, phường 6. Lô này có 42 căn hộ được xây dựng từ năm 1963. Lúc cháy nhà đóng cửa không có người.

Lửa làm hư hỏng mái ngói của căn hộ. Ảnh: Đình Văn
Người dân sống lân cận dùng bình chữa cháy mini dập lửa, song bất thành. Cháy sau đó bùng lên dữ dội làm thủng mái ngói, lan sang căn bên cạnh. Ngọn lửa đỏ rực toả khói đen mù mịt, một số cư dân hoảng loạn.
Sống phía sau nhà cháy, ông Nguyễn Văn Tâm dùng vòi nước xịt từ lầu ba qua để tránh lửa bén san nhà mình. "Lửa phừng phực, cũng may lính cứu hoả xuống nhanh, dập kịp thời", ông Tâm nói.
Nhiều xe chữa cháy cùng hơn 30 chiến sĩ đến hiện trường. Cảnh sát kèo vòi rồng dập lửa, hối thúc các hộ sống ở cư xá di dời, tránh nguy hiểm. Hoả hoạn được dập tắt sau hơn 30 phút. Nhiều đồ đạc trong căn nhà bị thiêu rụi.
Trước đó, lúc gần 3h lửa bùng phát từ tầng trệt căn nhà rộng 40 m2 đang được cho thuê làm tiệm uốn tóc nằm trong hẻm đường Lê Đức Thọ, phường 16, quận Gò Vấp.
Một số người thấy cháy hô hoán nhau dập lửa nhưng không thể tiếp cận vì cửa khoá bên trong. Ít phút sau lửa bùng lên dữ dội bao trùm căn nhà. Lúc này, người đàn ông 38 tuổi ở phía trong nhà kêu cứu.

Cảnh sát phong tỏa hiện trường để điều tra nguyên nhân vụ cháy ở Gò Vấp. Ảnh: Đình Văn
Nhiều xe chữa cháy cùng gần 20 chiến sĩ đến hiện trường. Lính cứu hoả phá cửa, kéo vòi rồng từ đường lớn cách vị trí cháy hơn 20 m để dập lửa. Sau khi phá hai lớp cửa sắt và cửa kính, cảnh sát phát hiện người đàn ông mắc kẹt tử vong ở cầu thang tại lầu một. Một số đồ đạc, vật dụng bị lửa thiêu rụi.
Bà Mai Phương, sống gần nhà cháy, cho biết ngôi nhà được nạn nhân thuê sống cùng bạn gái kết hợp làm tiệm tóc. Thời điểm cháy, trong nhà chỉ có người đàn ông, còn bạn gái về quê.
"Nhiều người nghe tiếng kêu cứu nhưng không thể phá cửa vào do khói lửa bên trong bùng ra dữ dội", bà Phương nói.
Đình Văn


Máy bay, đại bác tham gia lễ kỷ niệm chiến thắng Điện Biên Phủ
12 máy bay và 18 khẩu pháo đại bác sẽ mở màn lễ diễu binh kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ sáng 7/5 tại sân vận động tỉnh Điện Biên.
Bộ Quốc phòng vừa phê duyệt Đề án tổ chức diễu binh, diễu hành kỷ niệm 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954). Bốn lực lượng được huy động tham gia, gồm: Pháo lễ; không quân bay chào mừng; diễu binh diễu hành và đội đứng trên sân, tổng số 12.000 người.

Quân đội diễu binh qua lễ đài dịp kỷ niệm 60 năm chiến thắng Điện Biên Phủ, tháng 5/2014 tại tỉnh Điện Biên. Ảnh: Quý Đoàn
18 khẩu lựu pháo 105 mm mở màn lễ diễu binh bằng 21 loạt pháo trên nền Quốc thiều nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Tiếp đến là phần trình diễn của 9 máy bay trực thăng mang cờ Đảng, cờ Tổ quốc bay qua lễ đài.
Lực lượng diễu binh gồm 4 khối nghi trượng, 24 khối quân đội, dân quân tự vệ, công an. Khối diễu hành gồm 9 khối cựu chiến binh, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, công nhân, nông dân, tri thức, thanh niên, phụ nữ, khối các dân tộc Tây Bắc và sau cùng là khối nghệ thuật.
Lần gần nhất Việt Nam tổ chức lễ diễu binh diễu hành mừng chiến thắng Điện Biên Phủ là năm 2014 tại tỉnh Điện Biên - nơi ghi dấu trận đánh "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu".

Các lực lượng diễu hành trên đường phố Điện Biên, tháng 5/2014. Ảnh: Quý Đoàn
Chiều 7/5/1954, lá cờ của Quân đội nhân dân Việt Nam tung bay trên nóc hầm tướng De Castries, kết thúc chiến dịch 55 ngày đêm "khoét núi ngủ hầm", đánh sập cứ điểm Điện Biên Phủ của Pháp ở Đông Dương, góp phần kết thúc cuộc kháng chiến chống Pháp kéo dài 9 năm.
Một ngày sau thất thủ ở Điện Biên Phủ, 8/5/1954, Pháp phải ngồi vào bàn đàm phán tại Hội nghị Geneva bàn về vấn đề Đông Dương. Sau hội nghị, Pháp công nhận quyền tự do, thống nhất, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các nước Đông Dương, trong đó có Việt Nam và chấm dứt chế độ thực dân ở các nước này.
Trận Điện Biên Phủ được nhiều chuyên gia quân sự nhận định là một trong những trận đánh vĩ đại nhất thế kỷ 20, khởi nguồn cho cuộc đấu tranh giành độc lập của nhiều dân tộc trên thế giới.
Phương Hà


Bà Hoàng Thị Thúy Lan bị đề nghị kỷ luật
Ủy ban Kiểm tra Trung ương đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét, thi hành kỷ luật nguyên Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phúc Hoàng Thị Thúy Lan và một số cán bộ khác.
Chiều 18/3, Ủy ban Kiểm tra Trung ương phát thông báo kỳ họp 38 cho biết bà Hoàng Thị Thúy Lan, Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phúc; ông Lê Duy Thành, Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Phúc; ông Đặng Văn Minh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi; ông Cao Khoa, cựu Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi; ông Hà Hoàng Việt Phương, Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp tỉnh Quảng Ngãi đã suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống.
Năm ông bà trên còn bị xác định vi phạm nghiêm trọng quy định của Đảng, pháp luật Nhà nước trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao; trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, vi phạm quy định những điều đảng viên không được làm và trách nhiệm nêu gương; tiêu cực, nhận hối lộ.
Các vi phạm này gây hậu quả rất nghiêm trọng, dư luận bức xúc, ảnh hưởng xấu đến uy tín của tổ chức đảng và chính quyền địa phương, đến mức phải xem xét, xử lý kỷ luật. Vì vậy, Ủy ban Kiểm tra Trung ương đề nghị cấp có thẩm quyền xem xét, thi hành kỷ luật bà Hoàng Thị Thúy Lan và các ông Lê Duy Thành, Đặng Văn Minh, Cao Khoa, Hà Hoàng Việt Phương. Cơ quan kiểm tra trung ương sẽ tiếp tục kiểm tra, xem xét, xử lý các tổ chức đảng, đảng viên có liên quan.

Bà Hoàng Thị Thúy Lan tại Quốc hội hồi tháng 1/2024. Ảnh: Media Quốc hội
10 ngày trước, bà Lan, ông Thành, Minh, Khoa đã bị Bộ Công an khởi tố, tạm giam để điều tra tội Nhận hối lộ trong vụ án xảy ra tại Tập đoàn Phúc Sơn. Ông Hà Hoàng Việt Phương bị điều tra Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng.
Vụ án xảy ra tại Tập đoàn Phúc Sơn và các địa phương liên quan được Bộ Công an điều tra từ 26/2. Hiện 15 người bị bắt, trong đó có Bí thư, Chủ tịch Vĩnh Phúc, Chủ tịch, cựu Chủ tịch Quảng Ngãi cùng nhiều cán bộ tại tỉnh này. Riêng ông Đặng Trung Hoành, Chánh văn phòng huyện ủy Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long bị điều tra tội Lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi.

Phạm Dự


Ông Dương Văn An làm Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phúc
Bí thư Tỉnh ủy Bình Thuận Dương Văn An, 53 tuổi, được Bộ Chính trị điều động, chỉ định giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phúc nhiệm kỳ 2020-2025.
Sáng 18/3, Thường trực Ban Bí thư, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Trương Thị Mai trao quyết định của Bộ Chính trị điều động, chỉ định ông Dương Văn An tham gia Ban Chấp hành Đảng bộ, Ban Thường vụ Tỉnh ủy và giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phúc nhiệm kỳ 2020-2025.
10 ngày trước, hai lãnh đạo chủ chốt của tỉnh Vĩnh Phúc là bà Hoàng Thị Thúy Lan (Bí thư Tỉnh ủy) và ông Lê Duy Thành (Chủ tịch UBND) đã bị bắt giữ trong vụ án liên quan tập đoàn Phúc Sơn với cáo buộc Nhận hối lộ.

Bà Trương Thị Mai trao quyết định cho ông Dương Văn An. Ảnh: Khánh Linh
Ông Dương Văn An 53 tuổi, quê Thừa Thiên Huế, là Ủy viên Trung ương Đảng khóa 13, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Bình Thuận khóa 15. Ông là tiến sĩ Kinh tế học, thạc sĩ Kinh tế chính trị, cử nhân Khoa học Địa lý.
Ông An từng là Bí thư Tỉnh đoàn Thừa Thiên Huế, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Đoàn, Bí thư Ban chấp hành Trung ương Đoàn, kiêm Phó chủ nhiệm thường trực Ủy ban quốc gia về thanh niên Việt Nam. Năm 2014, ông được luân chuyển làm Phó bí thư Tỉnh ủy Bình Thuận và giữ chức này trong 6 năm.
Từ tháng 10/2020, ông An làm Bí thư Tỉnh ủy Bình Thuận. Dưới sự lãnh đạo của ông, Bình Thuận đã gặt hái một số thành tựu, đặc biệt là trong bối cảnh đại dịch Covid-19. Theo Cục Thống kê tỉnh Bình Thuận, tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm nội tỉnh (GRDP) năm 2021 tăng 2,77 % so với năm trước, bình quân đầu người 69,6 triệu đồng. Năm 2022, GRDP tăng 7,75%, bình quân đầu người ước đạt 77,3 triệu đồng. Năm 2023, Bình Thuận đánh dấu một bước tiến mới khi GRDP tăng 8,1%, xếp thứ 14 trên 63 tỉnh, thành trên cả nước.

Phạm Dự


Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn: 'Vụ án chuyến bay giải cứu là sự việc đau lòng'
Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn nói vụ án chuyến bay giải cứu là sự việc đau lòng, gây đau xót cho ngành và ảnh hưởng đến gia đình người vi phạm.
Chất vấn Bộ trưởng Ngoại giao tại phiên họp Thường vụ Quốc hội chiều 18/3, đại biểu Hoàng Đức Thắng (Phó đoàn Quảng Trị) nhắc lại vi phạm của nhiều lãnh đạo, cán bộ ngoại giao trong vụ chuyến bay giải cứu. "Phải chăng đây chỉ là tảng băng chìm? Tôi đề nghị Bộ trưởng nêu ý kiến về vấn đề này và những giải pháp để lấy lại hình ảnh của ngành ngoại giao trước nhân dân, bạn bè quốc tế", ông Thắng nói.
Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn thừa nhận đây là "sự việc đau lòng" với ngành ngoại giao có truyền thống gần 80 năm. Vụ án không chỉ gây đau xót cho ngành mà còn ảnh hưởng đến các cá nhân, gia đình người vi phạm. Sau sự việc, Bộ Ngoại giao đã nghiêm túc kiểm điểm, rút kinh nghiệm để đưa ra biện pháp phòng ngừa.
"Ngành ngoại giao ở bên ngoài là ngành tác chiến độc lập nên nếu không giữ được bản lĩnh, phẩm chất đạo đức thì không làm được", ông nói.

Bộ trưởng ngoại giao Bùi Thanh Sơn, chiều 18/3. Ảnh: Quốc hội
Theo Bộ trưởng, sau sự cố, Bộ đã tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật về phòng chống tham nhũng và tư tưởng chính trị cho cán bộ, đề cao tính gương mẫu, trách nhiệm của người đứng đầu; quán triệt tinh thần phụng sự, phục vụ, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.
Bộ Ngoại giao cũng rà soát để hoàn thiện quy trình làm việc, trọng tâm là công tác lãnh sự, bảo hộ công dân của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.
Trước thực trạng chế độ đãi ngộ dành cho cán bộ ngoại giao ở nước ngoài vẫn thấp, đời sống gặp nhiều khó khăn do tình hình thế giới diễn biến phức tạp, Bộ trưởng Sơn mong đại biểu ủng hộ để nâng chi phí sinh hoạt cho những cán bộ này, giúp họ có động lực và thể hiện tầm vóc của nền ngoại giao Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế.
Cuối năm 2023, Bộ Ngoại giao đã đề xuất sửa đổi một số điều tại Nghị định 08/2019 về một số chế độ đối với thành viên cơ quan Việt Nam ở nước ngoài. Trong đó, Bộ đề nghị mức sinh hoạt phí cơ sở lên 1.500 USD/người/tháng; con chưa thành niên đi theo được hỗ trợ chi phí mua bảo hiểm khám, chữa bệnh ở nước ngoài bằng mức hỗ trợ của bố mẹ.
Báo cáo trước phiên chất vấn, Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn cho biết Bộ đã rà soát, cập nhật hơn 70 quy chế, quy trình cấp Bộ và hơn 100 quy trình quản lý nội bộ tại các đơn vị thuộc Bộ và cơ quan đại diện. Các quy chế này tập trung ở các lĩnh vực dễ phát sinh tham nhũng, tiêu cực, để có giải pháp phòng chống.
Bộ cũng xây dựng quy chế bổ nhiệm từ trưởng đại diện đến cán bộ của các cơ quan ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài, đảm bảo tất cả cán bộ đủ năng lực, phẩm chất, bản lĩnh chính trị.
Vụ án chuyến bay giải cứu bị tòa án đánh giá là "đặc biệt nghiêm trọng". Trong bối cảnh dịch bệnh, nhiều cán bộ nhà nước đã nhũng nhiễu doanh nghiệp để tạo cơ chế xin - cho khi cấp phép chuyến bay đưa công dân về nước. Một số bị cáo còn mặc cả về giá, đòi doanh nghiệp phải chi tiền mới cấp phép. Một số người thông đồng, câu kết để cùng thực hiện hành vi phạm tội rồi ăn chia tiền.
Trong 54 người bị xét xử có 21 cựu cán bộ của các bộ ngành, địa phương, chủ yếu vì tội Nhận hối lộ, với "kỷ lục" đưa nhận hối lộ 515 lần, tổng 165 tỷ đồng. Cấp sơ thẩm đã tuyên 4 án tù chung thân, 40 án tù có thời hạn và 10 án treo. Trong đó riêng Bộ Ngoại giao có 13 người vướng lao lý.

Sơn Hà - Phạm Dự


Ba nữ sinh bị nước cuốn
Trong lúc chụp ảnh dưới lòng sông cạn, ba nữ sinh (15-16 tuổi) bị nước xả lũ hồ thủy điện cuốn mất tích.
Nhóm nữ sinh ở xã Hưng Phước đi xe máy đến khu vực nhà máy thủy điện Cần Đơn, thị trấn Thanh Bình, huyện Bù Đốp vui chơi, chiều 17/3. Sau đó, cả ba để xe máy trên bờ, đi xuống khu vực lòng sông cạn để chụp ảnh.

Lực lượng chức năng tìm kiếm nữ sinh giữa lòng sông. Ảnh: Văn Trăm
Khoảng 15h35, nhà máy thủy điện Cần Đơn xả nước theo quy trình, ba nữ sinh không lên kịp đã bị dòng nước cuốn trôi.
"Lúc sông cạn vẫn thấy ba bé đứng chụp ảnh, tuy nhiên khi nước xả xuống thì cả ba đã mất tích", một nhân chứng cho biết.
Ông Lê Quang Oanh, Chủ tịch UBND huyện Bù Đốp, cho biết việc xả nước của Nhà máy thủy điện Cần Đơn là đúng quy trình và đã được thông báo trước. Nơi các em chụp ảnh cách cửa xả khoảng một km.
Thi thể hai nữ sinh được tìm thấy vào khuya qua và sáng nay. Đến chiều 18/3, lực lượng chức năng đã tìm thấy thi thể nữ sinh còn lại.

Phước Tuấn - Văn Trăm


Lao động rút bảo hiểm một lần có xu hướng giảm
Bảo hiểm xã hội Việt Nam ghi nhận hai tháng cuối năm 2023 bình quân trên 77.000 người rút bảo hiểm xã hội một lần, đến tháng 2/2024 giảm còn 70.000.
Lãnh đạo Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho biết lao động rút bảo hiểm xã hội (BHXH) một lần từ cuối năm 2023 đến nay "không đột biến". Cụ thể, tháng 11/2023 có hơn 81.500 người rời hệ thống an sinh; tháng 12 khoảng 73.000 người rút, lần lượt giảm 7% và 17% so với cùng kỳ năm 2022.
Tháng 2/2024, số người rút giảm còn 70.000. 80% lao động rời hệ thống ở độ tuổi 20- 40, song nhiều người trong số này đã quay lại lưới an sinh khi tìm được việc làm. Lãnh đạo ngành bảo hiểm xã hội cho rằng đây là kết quả của việc đẩy mạnh thông tin về thay đổi của dự án Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, trong đó giảm năm đóng, tăng quyền lợi cho người tham gia khiến nhiều người cân nhắc.
Thực tế ghi nhận người rút một lần có xu hướng giảm do làn sóng cắt giảm việc làm có dấu hiệu hạ nhiệt, đơn hàng quay trở lại từ giữa năm ngoái. Quý III/2023, cả nước ghi nhận 118.400 lao động mất việc, giảm trên 99.000 người so với quý II. Số này tập trung ở hai tỉnh vùng Đông Nam Bộ là Bình Dương và TP HCM.

Người dân rút Bảo hiểm Xã hội tại Bảo hiểm xã hội TP Thủ Đức (TP HCM) cuối năm 2022. Ảnh: Thanh Tùng
Tại dự án Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi, Chính phủ đề xuất hai phương án rút BHXH một lần.
Phương án một, phân loại hai nhóm lao động để giải quyết rút BHXH một lần. Nhóm một là người tham gia trước khi Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi có hiệu lực (dự kiến 1/7/2025), sau 12 tháng nghỉ việc và có nhu cầu thì được rút một lần. Nhóm hai là người bắt đầu đi làm và tham gia hệ thống từ sau 1/7/2025 sẽ không được rút BHXH một lần, trừ trường hợp theo quy định.
Phương án hai, lao động được giải quyết 50% tổng thời gian đóng vào Quỹ hưu trí tử tuất, phần còn lại được bảo lưu trong hệ thống để sau này hưởng chế độ. Chính sách áp dụng với lao động đóng bảo hiểm dưới 20 năm mà sau 12 tháng không thuộc diện tham gia khu vực bắt buộc lẫn tự nguyện, muốn rút một lần.

Lao động gia nhập và rời khỏi hệ thống an sinh giai đoạn 2016-2022. Đồ họa: Tạ Lư
Thống kê giai đoạn 2016-2022 gần 4,85 triệu người rời bỏ hệ thống an sinh. Trong số này, 1,3 triệu người quay trở lại, tiếp tục đi làm và đóng BHXH; gần 3,55 triệu người chưa quay trở lại; 907.000 lao động từng rút hai lượt; hơn 61.000 người rút ba lượt. Khoảng 99% lao động rút một lần sau một năm ngừng đóng và phần lớn làm việc trong doanh nghiệp.
Dự án Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi đã được Quốc hội thảo luận tại kỳ họp tháng 10/2023, dự kiến thông qua tại kỳ họp tháng 5 tới và có hiệu lực từ 1/7/2025.
Hồng Chiêu


32 năm 'cắm' đảo tiền tiêu canh biển Tây Nam
Mùa xuân 1992, chiến sĩ Bùi Anh Dũng theo tàu ra đảo Thổ Chu (Kiên Giang) nhận nhiệm vụ trên Trạm radar 610, chuyến đi cách quê hương Hải Phòng hơn 2.000 km.
Anh Dũng năm ấy 20 tuổi, đeo trước ngực chiếc balo bọc ba lần túi bóng chật ních thư nhà bộ đội, chiếc sau lưng đựng quân tư trang, theo xuồng cập bãi sau cơn say sóng. Bộ đội đứng chật bãi Ngự vật lộn với sóng biển kéo xuồng cập bến. Người dìu, người đỡ balo đội lên đầu cho khỏi ướt. Chiếc balo lên trước, đám con trai vây kín xung quanh, reo hò phân phát thư, bóc ra đọc ngay trên bãi.
Trước ngày tàu rời quân cảng, đơn vị gom hết thư gửi bộ đội đang đóng trên đảo Thổ Chu gói ghém trong balo giao cho anh Dũng, dặn không được để ướt. Năm 1992 khi Internet chưa có mặt tại Việt Nam, những lá thư viết tay, dán tem 400 đồng là phương tiện duy nhất kết nối lính đảo với đất liền, được bộ đội trông mong hơn bất kỳ món quà nào. Tàu cấp hàng ba tháng cập đảo một lần, cũng ngần ấy thời gian bộ đội mới biết tin nhà, trừ khi khẩn cấp mới đánh điện.
"Người ướt thì được, thư thì không", trung tá Bùi Anh Dũng, thợ sửa chữa radar Trạm 610, Trung đoàn 551 Vùng 5 Hải quân - người gắn bó với đơn vị lâu năm nhất Thổ Chu nhớ lại ngày đầu đặt chân lên đảo.

Trung tá Bùi Anh Dũng, thợ sửa chữa radar Trạm 610 thuộc Vùng 5 Hải quân đã có 32 năm gắn bó với đảo Thổ Chu. Ảnh: Hoàng Phương
Tốt nghiệp lớp trung cấp vô tuyến điện ở Hà Nội, anh Dũng nhận nhiệm vụ tại Vùng 5 Hải quân đóng tại Phú Quốc (Kiên Giang). "Đi bất cứ nơi nào được phân công" như là lẽ sống của người lính. Chuyến đi ấy cách quê hương 2.000 km kéo dài hai phần ba cuộc đời.
Thổ Chu lớn nhất trong cụm 8 đảo thuộc quần đảo cùng tên, được coi là tiền tiêu của vùng biển Tây Nam. Trong số này, đảo nhỏ Hòn Nhạn với điểm cao nhất 40 m so với mặt nước biển chính là điểm A1 trên đường cơ sở của Việt Nam. Radar đặt trên đảo Thổ Chu vì thế trở thành "con mắt" canh đường biên trên biển, bao quát vùng trời, phát hiện cảnh báo tàu lạ xâm nhập hải phận. Nhiệm vụ của anh Dũng trong các kíp trực là đồng hành với trắc thủ, kịp thời sửa chữa khi máy móc trục trặc, đảm bảo cho radar luôn bắt được mục tiêu.
Nhà chỉ huy nằm sát bãi Ngự, một dãy cấp bốn dựng bằng tôn thiếc gió lộng bốn bề. Điểm trạm nằm trên đồi cao cách vài cây số. Cuối tuần đổi kíp trực về dưới bãi, anh Dũng cùng đồng đội quây bạt chắn gió trồng rau, tranh thủ mùa mưa tháng 4 đến 9. Từ tháng 10, gió chướng đông bắc thổi bạt cây, rau không mọc nổi, bộ đội hái đò chải (một loại dương xỉ) nấu canh.
Đảo toàn đàn ông không có mấy trò giải trí, xong việc nằm hỏi nhau chuyện nhà, tán tỉnh cô nào trong bờ, hết chuyện thì lôi mấy lá thư đầy nếp gấp ra đọc lại đến thuộc làu. Ngoài thư, phương tiện kết nối một chiều giữa họ với đất liền là chiếc radio phát bản tin của đài tiếng nói.
"Đảo ngày đó chỉ có sóng biển với lính tráng đen sạm vì nắng gió", trung tá 53 tuổi nhớ lại.

Một góc đảo Thổ Chu thuộc xã Thổ Châu (TP Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang). Ảnh: Hoàng Phương
Những cư dân đất liền tái hiện diện ở Thổ Chu năm 1993 khi tỉnh Kiên Giang đưa 17 hộ dân ra đảo phát triển kinh tế, xây dựng thế trận quốc phòng an ninh. 18 năm sau ngày hơn 500 đồng bào Thổ Chu bị quân Pol Pot sát hại tháng 5/1975, đảo mới có bóng dân, ngoài lực lượng quân sự làm nhiệm vụ. Cùng năm, xã đảo Thổ Châu trực thuộc huyện Phú Quốc được thành lập.
Sau ca trực, bộ đội tập trung dựng nhà, đón dân. Tết đầu tiên đảo có dân trong ký ức trung tá Dũng "cái gì cũng thiếu, nhưng đầm ấm như nhà". Người dân đón giao thừa với hũ dưa, khô nướng mời bộ đội xuống chung vui. Đơn vị được cấp thực phẩm chia lại một phần cho dân đảo.
Những đứa trẻ nô nhau trên bãi chờ cha đánh cá về khiến anh Dũng thèm hơi nhà quay quắt. Qua thư, anh biết con gái đang tập nói. Không muốn bỏ lỡ những dấu mốc trong đời con, anh nghĩ đến chuyện đưa cả nhà ra đảo định cư.
Chuyến cắt phép về Hải Phòng năm 1994, anh nói rõ ý định với hai nhà nội ngoại, không muốn vợ chồng son xa nhau biền biệt. Vợ anh, chị Hà Thị Oanh phân vân ra đảo không biết làm gì. "Mình trồng trọt, chăn nuôi, mọi người làm gì thì làm nấy", anh thuyết phục. Người vợ xót lòng nhìn chồng tranh thủ mấy ngày phép cuối cùng để làm thân với con gái, cho đến khi nó chịu gọi "ba" thì anh Dũng lại xách balo lên đường. Chị quyết tâm theo chồng ra đảo.
Mùa xuân năm 1995, một nhà ba người đoàn tụ ở Thổ Chu, nơi cách quê hương bảy chặng tàu xe qua bảy ngày đi đường. Dãy nhà công vụ của Trạm Radar 610 có thêm một tổ ấm ngoài bốn gia đình bộ đội cũng mới ra. Trẻ con đông dần, nô đùa xôm tụ không kém xóm chài trên đảo.
Gần hai chục nóc nhà cũng là ngần ấy đứa trẻ lít nhít. Các lực lượng đóng chân trên đảo cất một phòng học vài chục mét vuông, kê bàn ghế, gom hết trẻ con nhà bộ đội với cư dân lại vào lớp tình thương. Gần hai chục học trò ngồi chung, quay đầu hai phía, thầy giáo từ đất liền ra "phân thân" dạy đủ cấp học.
Thấy thầy cô kiêm nhiệm xoay trở vất vả, chị Oanh xin hỗ trợ trông các bé mầm non, cầm tay cho học trò lớp một tập viết, đánh vần, làm phép tính cơ bản. Sau này, chị được ngành giáo dục địa phương tạo điều kiện cho đi học sư phạm rồi đứng lớp, phấn đấu trong 10 năm sau đó lấy bằng, dạy học trên đảo Thổ Chu.
Năm 1996, điểm trường Tiểu học Thổ Châu thành lập, đánh dấu sự hiện diện của hệ thống giáo dục quốc gia trên đảo tiền tiêu biển Tây Nam. Rời lớp tình thương trên bãi, học trò chuyển về lớp mới tươm tất hơn, không còn phải quay đầu về hai phía bảng khác nhau.

Vợ chồng trung tá Bùi Anh Dũng và cô giáo Hà Thị Oanh trước Trạm hải đăng Thổ Chu. Ảnh: Hoàng Phương
Thổ Chu sau gần ba thập niên giờ có hơn 320 học sinh các cấp từ mầm non đến THCS. Vào phổ thông, các em được gia đình đưa về đất liền học tiếp. Hộ dân trên đảo đông gấp gần 30 lần với 500 gia đình, gần 2.000 nhân khẩu, phần lớn nuôi trồng, đánh bắt thủy sản, làm dịch vụ du lịch. Một phần trong đó gồm những gia đình bộ đội định cư trên đảo.
Công việc của trung tá Bùi Anh Dũng vẫn lặng lẽ bao năm, luôn ở phía sau phục vụ đội radar quan sát. Khí tài ngày hiện đại hơn, anh học nâng cấp dần trình độ để đáp ứng kỹ thuật. Đơn vị có hai thợ sửa chữa, mỗi người phụ trách một phân trạm. Người này nghỉ phép thì người còn lại đảm đương toàn bộ. Gặp ca khó, họ gọi điện hội ý hoặc cùng làm, khó hơn thì điện về trung đoàn nhờ kỹ sư hỗ trợ.
32 năm nhìn lại, anh Dũng nhận ra những dấu mốc của gia đình đều song hành với đổi thay của Thổ Chu, nơi cư trú trong tâm thức cũng như trên chiếc thẻ căn cước công dân.
Khi ngôi trường đầu tiên trên đảo được xây dựng năm 1996 cũng là lúc con trai út chào đời, giờ chàng trai đã là sĩ quan quân đội làm việc ở Đồng Nai. Cô con gái theo tàu ra đảo, vào lớp học tình thương giờ đã lập gia đình, đang dạy học ở Cần Thơ. Từ mái nhà lợp tôn, anh Dũng nghĩ đến một ngôi nhà kiên cố sau khi cùng xã đảo trải qua bão Linda năm 1997, cơn cuồng phong đánh chìm 2.500 tàu bè, khiến gần 500 cư dân Cà Mau thiệt mạng. Năm ấy anh phải đưa vợ con lên đơn vị trú nhờ, hôm sau trở về thấy mái nhà bay mất, tàu bè bị đánh dạt lên bãi.
Cuộc sống hẳn có nhiều lựa chọn tốt hơn, nhưng người lính radar chưa bao giờ thấy tiếc khi chọn đảo để an cư, được chứng kiến con cái trưởng thành. "Thổ Chu bây giờ là nhà rồi đó", cô giáo Hà Thị Oanh tổng kết sau gần ba chục năm gắn bó, từ lúc đảo ngót hai chục nóc nhà mái lá quây tôn, cho đến giờ điện, đường, trường, trạm đầy đủ. Họ liên lạc với đất liền nhờ những vạch sóng căng đét chứ không còn trông đợi ba tháng thư tay.
Cuối năm nay, trung tá Dũng sẽ về hưu sau nửa đời cống hiến cho quân đội. Anh chưa tính về đất liền, muốn chờ vài năm nữa vợ nghỉ hưu rồi đưa nhau đi thăm thú đất nước, điều mà họ chưa làm được sau nhiều năm làm việc ở đảo xa. Với anh, "cuộc sống như thế có lẽ là vừa đủ".
Hoàng Phương


Bộ trưởng Ngoại giao: 'Không có việc nhẹ lương cao'
Hà NộiBộ trưởng Bùi Thanh Sơn khẳng định không có việc nhẹ lương cao, tất cả lời dụ dỗ lao động toàn theo con đường vi phạm pháp luật.
Chiều 18/3, tại phiên chất vấn do Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn nhận được nhiều câu hỏi về việc giới trẻ bị lừa đi làm việc ở nước ngoài với chiêu trò "việc nhẹ lương cao".
Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu Nguyễn Tâm Hùng lo ngại nhiều thanh thiếu niên, nhất là ở vùng sâu bị lừa ra nước ngoài cưỡng bức lao động. Ông đề nghị Bộ trưởng giải thích nguyên nhân, thực trạng và giải pháp trong thời gian tới.
Đại biểu Đinh Thị Ngọc Dung (công tác tại cơ sở cai nghiện ma túy tỉnh Hải Dương) cũng lo ngại tình trạng người Việt đi lao động ở nước ngoài nhưng làm trong các sòng bạc lừa đảo, cơ sở mại dâm. Bà đề nghị Bộ trưởng cho biết giải pháp để phát hiện và hỗ trợ người dân.
Thường trực Ủy ban Quốc phòng - An ninh Nguyễn Thị Xuân cho rằng việc này kéo theo nhiều hệ lụy, đặt ra nhiều thách thức đòi hỏi Bộ Ngoại giao phải xử lý. "Đề nghị Bộ trưởng nêu biện pháp hoàn thiện quy trình bảo hộ công dân khi phát sinh vấn đề và giải pháp chiến lược trong thời gian tới", bà Xuân nói.

Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn trả lời chất vấn chiều 18/3. Ảnh: Media Quốc hội
Theo Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn, các trường hợp di cư bất hợp pháp ra nước ngoài chủ yếu theo lời dụ dỗ của các nhóm. Khẩu hiệu chúng đưa ra để lôi kéo lao động Việt chủ yếu là "việc nhẹ lương cao". Ủy ban Chống tội phạm của Philippines vừa phát hiện nhóm 800 người, trong đó có hàng chục người Việt hoạt động bất hợp pháp trong lĩnh vực sòng bạc và buôn bán tiền điện tử.
Bộ Ngoại giao đã lập ban chỉ đạo xử lý riêng về nội dung này và hoàn thiện quy trình xử lý khủng hoảng bài bản. Bộ cũng phối hợp với cơ quan chức năng trong và ngoài nước đưa nhiều nhóm lao động bất hợp pháp về nước. "Ngoài việc ngăn chặn di cư bất hợp pháp, cần tuyên truyền mạnh hơn nữa để thanh thiếu niên hiểu rằng không có việc nhẹ lương cao, tất cả lời dụ dỗ toàn theo con đường vi phạm pháp luật", ông Sơn khẳng định.
Theo Bộ trưởng, việc công dân bị lừa đi làm việc, cưỡng bức lao động đã diễn ra từ năm 2020 và ngày càng phức tạp. Nguyên nhân chính là các nước cho phép mở sòng bài, cơ sở đánh bạc trực tuyến, chủ yếu là lừa đảo; việc di chuyển qua biên giới bất hợp pháp giữa các nước khá dễ dàng; và tình trạng thiếu việc làm, cả tin của công dân Việt Nam, đặc biệt là thanh, thiếu niên vùng sâu.
Bộ Ngoại giao sẽ tăng cường năng lực tiếp nhận, xử lý thông tin hiệu quả thông qua Tổng đài Bảo hộ công dân, đường dây nóng, mạng xã hội. Bộ cũng đa dạng hóa và nâng cao hiệu quả các hình thức trao đổi giữa các cơ quan của Việt Nam với cơ quan chức năng của sở tại để giải quyết vấn đề khẩn cấp, khủng hoảng.
Theo báo cáo của Bộ Ngoại giao trước đó, Cơ quan đại diện Việt Nam tại Campuchia đã phối hợp với các cơ quan chức năng sở tại giải cứu công dân từ các cơ sở giam giữ người bất hợp pháp và tiếp nhận gần 1.400 công dân. Tuy nhiên, con số này mới phản ánh một phần số công dân Việt Nam bị cưỡng bức lao động tại đây.
Trong năm 2023, hiện tượng này tiếp tục lan rộng ra các nước trong khu vực. Bộ Ngoại giao đã phối hợp với cơ quan chức năng sở tại ở Campuchia, Philippines, Thái Lan, Lào, Myanmar giải cứu, hỗ trợ đưa khoảng 1.500 công dân về nước, trong đó điển hình là các vụ tại Philippines và Campuchia.
Về công tác bảo hộ công dân, đại biểu Lã Thanh Tân (Phó đoàn Hải Phòng) đề nghị Bộ trưởng nêu biện pháp bảo đảm an toàn cho công dân Việt Nam tại các địa bàn xảy ra xung đột.
Bộ trưởng Ngoại giao cho biết thời gian qua xung đột xảy ra ở nhiều nơi và khó lường. Ở Dải Gaza, khi xung đột xảy ra, có khoảng 700 công dân Việt Nam ở Israel, trong đó 500 người định cư. Bộ Ngoại giao đã hỗ trợ đưa các gia đình người Việt đến nơi an toàn. Với xung đột tại Myanmar, gần 1.400 công dân người Việt cũng được đưa đi di tản. Trong chiến sự Nga - Ukraine, 7.000 người Việt đã được sơ tán đến nơi an toàn, trong đó 2.000 người về Việt Nam.
"Để công tác bảo hộ công dân được tốt, các cơ quan cần tập trung công tác dự báo, nhất là tình hình xung đột giữa các nước", ông nói.

Sơn Hà - Phạm Dự


Yêu cầu đào tạo kỹ năng lái xe trên cao tốc
Sau nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng, Cục Đường bộ Việt Nam yêu cầu các cơ sở đào tạo chú trọng giảng dạy kỹ năng lái xe trên cao tốc, đặc biệt là cao tốc phân kỳ đầu tư.
Ngày 15/3, Cục Đường bộ Việt Nam yêu cầu sở giao thông vận tải các tỉnh, thành phố, chỉ đạo các cơ sở đào tạo lái xe xây dựng giáo trình kỹ thuật lái xe căn cứ vào khung đào tạo trên các loại đường, trong đó có đường cao tốc và tham khảo giáo trình môn học "Kỹ thuật lái xe".

Nội dung "Lái xe trên đường cao tốc" cần thể hiện được kỹ thuật lái xe trên đường cao tốc phân kỳ đầu tư; đảm bảo tính trực quan, giúp học viên dễ dàng tiếp thu và thực hành đầy đủ các thao tác khi lái xe trên cao tốc.
Các cơ sở đào tạo cần giám sát chặt chẽ việc học viên sử dụng cabin học lái xe, phần mềm mô phỏng các tình huống giao thông để xử lý các tình huống khi điều khiển xe trên cao tốc. Giáo viên phải tuyên truyền học viên tuân thủ quy định và xử lý tình huống khi xảy ra sự cố, tai nạn giao thông trên cao tốc, bao gồm đặt tín hiệu cảnh báo khi xe gặp tai nạn hoặc gặp sự cố trên đường.

Ôtô khách bị hư hỏng nặng phần đuôi sau khi va chạm với xe tải trên cao tốc Cam Lộ - La Sơn tối 10/3. Ảnh:Vạn An
Theo Cục Đường bộ Việt Nam, hiện nội dung đào tạo lái xe trên cao tốc đã có đầy đủ, từ các bước thực hiện khi lái xe và xử lý tình huống khẩn cấp xảy ra trên đường cao tốc; sử dụng thiết bị mô phỏng để đào tạo lái xe (cabin); nhận biết các tình huống mất an toàn qua phần mềm mô phỏng các tình huống giao thông trên cao tốc.
Tuy nhiên, trên các tuyến đường cao tốc, đặc biệt là cao tốc phân kỳ đầu tư gần đây đã xảy ra các vụ tai nạn gây hậu quả nghiêm trọng. Ngày 18/2, trên cao tốc Cam Lộ - La Sơn phân kỳ 2 làn xe qua tỉnh Thừa Thiên Huế, xe Ford 7 chỗ va chạm xe container cùng chiều và gây tai nạn liên hoàn với hai ôtô khác, khiến 3 người chết.
Ngày 11/3, một xe tải bị nổ lốp phải dừng trên đường song lái xe không có biển cảnh báo với các phương tiện. Xe giường nằm đi tới, đâm phải xe tải khiến 2 người chết.

Anh Duy


Hôm nay Bộ trưởng Tài chính, Ngoại giao trả lời chất vấn
Bộ trưởng Tài chính Hồ Đức Phớc và Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn sẽ trả lời chất vấn tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ngày 18/3.
Buổi sáng, Bộ trưởng Tài chính Hồ Đức Phớc trả lời nhóm vấn đề về công tác quản lý, giám sát hoạt động kinh doanh bảo hiểm và các dịch vụ thuộc lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm nhân thọ; thẩm định, cấp phép hoạt động của các công ty làm dịch vụ liên quan tài chính; thực hiện pháp luật đối với hoạt động kinh doanh xổ số, đặt cược, casino và trò chơi điện tử có thưởng.
Ông Phớc cũng sẽ trả lời về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan; phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới; công tác quản lý giá và việc quyết định giá hàng hóa, dịch vụ thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá.

Bộ trưởng Tài chính Hồ Đức Phớc. Ảnh: Hoàng Phong
Buổi chiều, Bộ trưởng Ngoại giao trả lời chất vấn về công tác bảo hộ công dân Việt Nam ở nước ngoài; tình trạng vi phạm pháp luật của công dân Việt Nam ở nước ngoài và của người nước ngoài tại Việt Nam; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của ngư dân Việt Nam; công tác quản lý, sắp xếp, kiện toàn, nâng cao trình độ, năng lực tổ chức bộ máy ngành ngoại giao; giải pháp tăng cường phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong hoạt động ngoại giao.
Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn cũng sẽ trả lời về thực trạng triển khai thỏa thuận song phương, đa phương và giải pháp thúc đẩy thực hiện các thỏa thuận hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư; hỗ trợ mở rộng thị trường hàng hóa xuất khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tránh bị lừa đảo; hoạt động xúc tiến, quảng bá du lịch Việt Nam với thế giới và việc miễn thị thực nhập cảnh cho công dân các nước vào Việt Nam để phát triển du lịch.

Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn. Ảnh: Bộ Ngoại giao
Trong báo cáo gửi Thường vụ Quốc hội trước phiên chất vấn, Bộ trưởng Bùi Thanh Sơn cho biết từ sau Đại hội Đảng 13, Bộ Ngoại giao đã chủ trì, phối hợp tổ chức, phục vụ hơn 100 hoạt động đối ngoại song phương và đa phương của lãnh đạo Đảng và Nhà nước.
Các hoạt động đối ngoại, đặc biệt là đối ngoại cấp cao đã làm sâu sắc quan hệ, gia tăng đan xen lợi ích, củng cố môi trường đối ngoại hòa bình, ổn định. Quan hệ ngoại giao thuận lợi mở nhiều cơ hội mới thu hút các nguồn lực phục vụ phát triển đất nước nhanh, bền vững.
Hàng trăm cam kết, thỏa thuận hợp tác quốc tế được ký kết, nhiều thỏa thuận có giá trị lớn, đóng góp thiết thực vào phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Tuy nhiên, việc thực thi một số thỏa thuận, cam kết có hiệu quả chưa cao, tiến độ còn chậm, chưa khai thác tối đa hiệu quả, lợi ích trong hợp tác.
Bộ trưởng Ngoại giao cho biết Bộ đã tăng cường theo dõi tình hình điều chỉnh chính sách, pháp luật của các nước để thông tin với các bộ, ngành, cảnh báo sớm việc các nước áp dụng chính sách thương mại mới, áp đặt biện pháp phòng vệ và rủi ro về tranh chấp, lừa đảo, gian lận thương mại quốc tế.
Những hoạt động nói trên đã đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, thương mại của Việt Nam trong những năm qua. Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam cao hàng đầu thế giới trong hơn 30 năm qua, bình quân gần 18%/năm.
Từ năm 2016 đến nay, Việt Nam liên tục xuất siêu, trong đó năm 2023 xuất siêu gần 30 tỷ USD với gần 50 mặt hàng, đạt kim ngạch xuất khẩu trên một tỷ USD, tới gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hàng Việt Nam có chỗ đứng khá vững chắc tại các thị trường Mỹ, Nhật Bản, EU.
Sơn Hà


Lao động bất an khi KCN lâu đời nhất Việt Nam di dời
Đồng NaiCông nhân lo không thể theo nếu nhà máy chuyển đi xa, khó tìm được việc mới, đổi chỗ làm mất thâm niên khi Khu công nghiệp (KCN) Biên Hòa 1 di dời.
Tan ca, nam công nhân Lê Đặng Quỳnh Anh, gần 19 năm làm việc ở nhà máy sữa Dielac, vội chạy về thẳng nhà cách KCN Biên Hòa 1 tầm 10 km để phụ giúp gia đình. Vợ chồng ông có ba người con, đứa lớn 14 tuổi mắc hội chứng Down, hai bé sau lần lượt 12 và 5 tuổi, đang theo học gần nhà.

Ông Lê Đặng Quỳnh Anh trong khuôn viên nhà máy Dielac. Ảnh: Lê Tuyết
Từ lúc sinh con đầu, vợ ông phải nghỉ việc. Mức lương gần 20 triệu đồng mỗi tháng của ông ở nhà máy Dielac là nguồn thu nhập duy nhất của gia đình. "Tôi chưa từng nghĩ đến một ngày mất việc", người cha của ba con nhỏ nói.
Ông Quỳnh Anh có trình độ đại học, chuyên ngành công nghệ hóa thực phẩm, hiện làm ở bộ phận rót bột sữa vào lon. Những ngày qua, khi nghe tin KCN Biên Hòa 1 chuyển đổi thành dự án đô thị thương mại, nam công nhân không khỏi lo lắng. "Tôi không thể đi theo nếu nhà máy chuyển đi quá xa vì còn phụ vợ con. Trường hợp ở lại cũng khó kiếm được việc nào lương ổn định 20 triệu nuôi cả nhà", nam công nhân 44 tuổi nói.
KCN Biên Hòa 1 rộng 324 ha, được thành lập năm 1963, tên gọi ban đầu là Khu kỹ nghệ Biên Hòa, được xem là khu công nghiệp đầu tiên của Việt Nam. Tuy nhiên sau hơn 60 năm hoạt động, nơi đây bộc lộ nhiều hạn chế, trong đó nguy cơ ảnh hưởng môi trường nước sông Đồng Nai. Chính quyền tỉnh thông qua đề án chuyển đổi nơi đây thành khu đô thị thương mại sau khi Chính phủ chấp nhận.
Ông Phan Văn Giang, 54 tuổi, nhân viên giám sát camera của một nhà máy thực phẩm hoạt động ở KCN Biên Hòa 1 từ năm 1976, nói việc di dời thời điểm này không chỉ vợ chồng ông dở dang mà hai con cũng sẽ gặp khó.
Vợ chồng làm cùng công ty, tổng thu nhập hơn 25 triệu đồng mỗi tháng, đủ nuôi con trai lớn theo đại học, con gái lớp 10 và mẹ già. "Tôi không dám nghĩ đến cảnh cả hai vợ chồng mất việc", ông Giang nói. Trường hợp nhà máy phải rời đi, ông sẽ là người đi theo để "cố giữ một suất lương". Vợ ông, 52 tuổi, công nhân khâu đóng túi, phải nghỉ hẳn bởi khó tìm được việc mới.
"Gia đình sẽ vất vả hơn vì tôi phải đi xa. Thu nhập của gia đình giảm một nửa. Một mình vợ phải lo việc nhà, chăm mẹ già", ông Giang nói.

Khu công nghiệp Biên Hoà 1 nằm cạnh sông Đồng Nai. Ảnh: Phước Tuấn
Công ty ông Giang có 283 lao động, 70% sống ở Biên Hòa. Độ tuổi bình quân 45,5, trong đó trên 50 tuổi gần 100 người. Lãnh đạo nhà máy cho rằng nếu phải rời đi công nhân trực tiếp sản xuất, lớn tuổi, gắn bó lâu năm với công việc sẽ đối mặt với nhiều khó khăn.
Lao động đã ổn định cuộc sống ở Biên Hòa với nhà cửa, con cái học hành. Do đó, nếu nhà máy chuyển đi xa, họ không thể đưa cả nhà đi cùng. Công nhân lâu năm được tăng lương theo thâm niên, thu nhập sau 15-20 năm làm việc đủ để nuôi được gia đình, con cái học hành. Trường hợp ở lại Biên Hòa tìm được việc với lương khởi điểm của công nhân mới "sẽ rất khó sống".
Công nhân của nhà máy sẽ rơi vào cảnh dở dang khi KCN Biên Hòa 1 chuyển đổi cũng là lo lắng của ông Phạm Cao Thanh Triều, Phó giám đốc Xí nghiệp Cao su Đồng Nai. Xưởng sản xuất phải di dời có 265 lao động, 90% có nhà ở Biên Hòa và khu vực lân cận. Công nhân nam chiếm số đông, độ tuổi 35-45.
Theo ông Triều, ở độ tuổi này lao động cần việc làm, thu nhập ổn định để nuôi con. Ngoài ra, họ chín về nghề, đảm bảo được năng suất tốt nhất. Tuy nhiên, nếu thất nghiệp tuổi ngoài 40 lại rất khó tìm việc mới. Các nhà máy tuyển công nhân sản xuất cần trẻ, khỏe, chi phí thấp và sử dụng được lâu dài.
Ông Lương Thanh Lộc, 48 tuổi, công nhân Xí nghiệp cao su Đồng Nai, nói mong được an tâm làm việc đến hưu. Do đó, khi nghe tin các nhà máy ở KCN Biên Hòa 1 phải di dời ông không khỏi lo lắng. Hơn 28 năm làm công đoạn ép suất cao su tạo mặt lốp xe, ông chưa biết sẽ làm gì nếu rời nhà máy.

Ông Lương Thanh Lộc trong giờ sản xuất. Ảnh: Lê Tuyết
Nam công nhân từng tốt nghiệp trung cấp sửa chữa ôtô nhưng gần 30 năm không dùng đến. Công việc ở xí nghiệp lốp lại đặc thù. Vì vậy nếu nghỉ việc, ông chấp nhận trở thành lao động phổ thông. Ở tuổi 50 năm cơ hội quay lại nhà máy "gần như bằng 0". Ông dự tính, nếu may mắn có công ty nhận lương khởi điểm khoảng 6 triệu đồng, bằng một nửa hiện tại nên không thể lo được cho con cái. Áp lực chi tiêu sẽ đè lên vợ, vốn là một công nhân may.
Khó khăn lao động sẽ gặp phải cũng được đề án chuyển đổi KCN Biên Hòa 1 đề cập. Số lao động bị ảnh hưởng lên đến 21.000 người, làm việc tại 76 doanh nghiệp. Theo chính quyền Đồng Nai, KCN hình thành từ lâu nên phần lớn người lao động gắn bó ở đây nhiều năm, đang có cuộc sống ổn định tại TP Biên Hòa hoặc địa phương xung quanh.
Do đó, khi doanh nghiệp di dời đến địa điểm mới (thường xa KCN Biên Hòa 1), đa số người lao động không thể đi theo, vì khó khăn trong việc đi lại, nơi ở... Trong trường hợp nghỉ việc, lao động cũng khó tìm được việc làm mới do đã lớn tuổi. UBND tỉnh Đồng Nai dự kiến chi khoảng 1.270 tỷ đồng hỗ trợ đời sống người lao động, ổn định sản xuất, chi phí đào tạo nguồn nhân lực cho doanh nghiệp.
Từng phải rời khỏi KCN Bình Chiểu (TP Thủ Đức, TP HCM) khi doanh nghiệp đang sản xuất ổn định, ông Đoàn Sỹ Lợi, nguyên giám đốc Công ty TNHH Trường Lợi, nói rằng nhà xưởng, máy móc phải bán phế liệu vì không thể mang theo. Nhà máy chuyển về Bình Dương, cách tầm 10 km nhưng chỉ 30% công nhân đi cùng. Lao động thâm niên, có tay nghề lại vướng con cái học hành ở TP HCM nên nghỉ. Một số về quê, rút bảo hiểm, trở thành lao động tự do. Doanh nghiệp mất nhiều năm mới tuyển đủ công nhân.
Theo ông Lợi, trường hợp doanh nghiệp rời đi sẽ chi trả các khoản trợ cấp theo quy định cho lao động. Điều này chỉ giải quyết được một số vấn đề trước mắt, về lâu dài địa phương cần hỗ trợ để họ tìm được công việc mới với thu nhập tốt, đảm bảo cuộc sống không bị xáo trộn nhiều.

Lê Tuyết


Miền Bắc đón không khí lạnh, giảm nồm ẩm
Đợt không khí lạnh ảnh hưởng miền Bắc từ đêm mai (18/3) khiến vùng đồng bằng phổ biến 15-18 độ C, tình trạng nồm ẩm giảm dần.
Bốn ngày nay, miền Bắc mưa phùn, độ ẩm không khí trên 80% gây ra hiện tượng nồm ẩm, tường, nền nhà đổ mồ hôi, quần áo phơi không khô. Nguyên nhân là tác động không khí lạnh suy yếu cùng đới gió đông nam ẩm.
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn cho biết đêm nay và ngày mai, miền Bắc vẫn duy trì tình trạng thời tiết trên. Từ đêm mai, gió mùa đông bắc tràn xuống gây mưa rào, giông, nồm ẩm giảm dần. Cao điểm của đợt lạnh này từ ngày 19 đến 21/3, nhiệt độ thấp nhất phổ biến 15-18 độ, vùng núi 12-15 độ, núi cao có nơi dưới 10 độ C.

Trang Accuweather của Mỹ dự báo Hà Nội ngày 19-27 độ, sau đó cao nhất ngày giảm còn 21 độ và duy trì trong ba ngày, ban đêm 16-18 độ C. Điểm cao trên 1.500 m so với mực nước biển như Sa Pa (Lào Cai) nhiệt độ xuống thấp nhất đợt 11-14 độ C vào giữa tuần tới.
Miền Trung, khu vực Thanh Hóa - Hà Tĩnh, từ ngày 19/3 chịu tác động của gió mùa đông bắc gây mưa giông, nhiệt độ cao nhất ngày giảm dưới 23 độ C. Khu vực Quảng Bình đến Quảng Ngãi từ đêm 19/3 cũng chịu ảnh hưởng của không khí lạnh, trời mưa rào, giông, nhiệt độ xuống dưới 30 độ C.
Nam Bộ và Tây Nguyên tuần tới tiếp tục chịu tác động của khối không khí ổn định, đêm ít hoặc không mưa. Tây Nguyên sáng sớm có sương mù nhẹ, ngày trời nắng, cao nhất ngày 31-34 độ, Nam Bộ 33-36 độ, nhiều nơi Đông Nam Bộ nắng nóng 35-37 độ C.
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia nhận định, tháng 3 nhiệt độ trung bình trên toàn quốc cao hơn so với trung bình nhiều năm 1-1,5 độ C, riêng Đông Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ cao hơn 0,5-1 độ C.
Thời kỳ từ 11/3-10/4, không khí lạnh có khả năng hoạt động yếu và lệch đông gây ra nhiều ngày mưa nhỏ, mưa phùn trong tháng 3. Nắng nóng có thể xuất hiện tại Tây Bắc Bộ, Bắc và Trung Trung Bộ trong nửa cuối tháng 3 và tháng 4. Riêng Nam Bộ và Tây Nguyên tiếp tục nắng nóng, tập trung ở Đông Nam Bộ.

Gia Chính


Nóng lòng chờ đợi lương hưu
9 tháng kể từ khi Quốc hội yêu cầu giải quyết dứt điểm vướng mắc cho chủ hộ kinh doanh bị thu bảo hiểm xã hội trái luật, đến nay người dân vẫn phải chờ.
Bà Hứa Thị Mai, 58 tuổi, ở huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, cất giọng khó nhọc nói: "Nếu khỏe mạnh, tôi sẵn sàng chờ lương hưu. Giờ ốm đau tôi chỉ muốn nhận lại khoản tiền 17 năm đóng bảo hiểm xã hội (BHXH)".
Giọng người phụ nữ như mếu "không muốn đợi nữa" do sức khỏe suy kiệt, kinh tế khánh kiệt sau 5 năm điều trị ung thư buồng trứng và đại tràng. Sau ba lần mổ và hàng chục đợt hóa trị, giờ bà Mai duy trì sức khỏe bằng thuốc. Chừng ấy năm, bà tự bỏ tiền ra mua bảo hiểm y tế (BHYT).
Bà Mai nằm trong số hàng nghìn chủ hộ kinh doanh cá thể bị thu BHXH trái luật dù không trong diện đóng, từ năm 2003 đến 2021 theo phản ánh của Ban Dân nguyện, Thường vụ Quốc hội. Đến tháng 5/2023, còn 3.567 chủ hộ kinh doanh đang chờ giải quyết quyền lợi, 37% trong số này đã đóng BHXH trên 15 năm.

Bà Mai sau nhiều năm bị ung thư không muốn chờ chế độ nữa mà muốn nhận tại tiền đã đóng BHXH. Ảnh: Cường Phạm
Tại Nghị quyết ban hành tháng 6/2023, Quốc hội yêu cầu Chính phủ và các cơ quan trong năm 2023 giải quyết dứt điểm vướng mắc để đảm bảo quyền lợi cho các chủ hộ này. Đến nay, các bên liên quan vẫn đang bàn thảo, tính toán phương án xử lý.
Chờ đợi mà không thấy động tĩnh, bà Mai muốn nhận lại tiền đã đóng BHXH để trả nợ ngân hàng, chi trả tiền thuốc. Bà chấp nhận ngay cả khi khoản tiền hoàn trả chỉ bằng một phần mười.
Năm 2005, người phụ nữ bán hàng xén, ngũ cốc tham gia BHXH bắt buộc sau nhiều lần cán bộ ngành bảo hiểm huyện Sơn Dương đến nhà vận động. Tích dăm chục lời lãi sau mỗi phiên chợ bán hàng, bà gom tiền đóng theo đợt, mong muốn có lương hưu để không phiền con cái khi về già.
Sau 14 năm đóng bắt buộc, bà Mai chuyển sang nhóm đóng BHXH tự nguyện vào năm 2017 theo thông báo của cơ quan bảo hiểm xã hội. Đó là thời điểm Bảo hiểm xã hội Việt Nam yêu cầu các địa phương dừng thu sau khi phát hiện chủ hộ kinh doanh cá thể không thuộc diện đóng bắt buộc. Song việc thu sai vẫn kéo dài đến năm 2020-2021.
Đến tháng 5/2020, bà nhận thông báo từ phía cơ quan bảo hiểm xã hội "không thuộc diện, dừng đóng để bảo lưu, chờ trên quyết định". Bà Mai chỉ biết làm theo rồi chờ đợi. Đến nay, bà không nhớ đã cùng chủ hộ cá thể đóng BHXH ở Tuyên Quang gõ cửa bao nhiêu cơ quan công quyền để hỏi quyền lợi. Sau này không đi lại được do hóa trị, bà chuyển đơn nhờ chủ hộ khác gửi thay.
Theo quy định hiện hành, bà Mai đóng 17 năm BHXH bắt buộc lẫn tự nguyện và còn thiếu 3 năm mới đủ điều kiện hưởng lương hưu. Từng tính đóng một lần cho số năm còn thiếu, song bệnh tật khiến bà thay đổi quyết định. Giờ lo tiền thuốc còn chật vật nên bà chỉ mong nhận tiền càng sớm càng tốt.

Quá trình tham gia BHXH theo diện bắt buộc của một chủ hộ kinh doanh cá thể ở Tuyên Quang. Ảnh: Phạm Cường
Chung nỗi sốt ruột, ông Nguyễn Viết Lâm, 64 tuổi, ở TP Tuyên Quang đã bước sang năm thứ tư đợi sổ hưu trí. Ông đã kiện cơ quan Bảo hiểm xã hội ra tòa khi đóng đủ số năm BHXH lẫn đủ tuổi đời mà chưa được hưởng chế độ. Gần một năm qua, ông tiếp tục gõ cửa cơ quan công quyền để cập nhật tiến độ giải quyết song nơi im lặng, nơi bảo chờ.
Phía Bảo hiểm xã hội Tuyên Quang nói nếu cấp ngành đồng ý cộng thời gian đóng sẽ hoàn trả lại hết khoản tiền ông mua BHYT những năm qua. Tuổi già bấp bênh, ông vẫn chọn đợi lương hưu bởi có đóng thì phải có hưởng "chứ không phải đi xin".
Cũng như ông Lâm, bà Lê Thị Hà, 59 tuổi, ở huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang chọn chờ lấy lương hưu chứ không muốn nhận lại tiền đóng mà không tính lãi. Tham gia từ năm 2005, bà Hà đóng 13 năm BHXH bắt buộc, 3 năm tự nguyện và trích hơn 72 triệu đồng nộp một lần cho 45 tháng còn thiếu để chốt sổ chờ lương hưu.
"Giá một yến gạo ngày trước 100.000 đồng thì giờ phải gấp đôi mới mua được. Nếu hoàn trả mà không tính lãi thì quá thiệt thòi", bà so sánh, quyết lấy lương hưu để "sau này không thành gánh nặng cho xã hội".

Bà Hà nói rất tin tưởng "những lời tuyên bố mạnh mẽ từ các cấp ngành" về giải quyết quyền lợi cho chủ hộ. Nhưng sau 9 tháng chờ động thái từ các bên, bà lần thứ hai nộp đơn lên Tòa án nhân dân tỉnh Tuyên Quang kiện Bảo hiểm xã hội địa phương này. Lần đầu bà gửi đơn kiện năm 2021, sau chấp nhận hòa giải để chờ phương án nhưng vẫn "bặt vô âm tín". Để có tiền đi lại, bà Hà duy trì tiệm tạp hóa nhỏ trong khi lẽ ra có thể nhận tháng lương hưu đầu tiên ngày 1/5/2020.
Bốn năm với hai lần chờ hụt lương hưu, bà Hà nói "rất mệt mỏi" nhưng không muốn bỏ cuộc. Ngoài chờ đợi chưa thấy kết quả, bà còn nỗi buồn dai dẳng khi cuối năm 2019 nhờ người thân vay lãi ngân hàng, gom đủ 72 triệu đồng đóng một lần cho thời gian còn thiếu để đủ 20 năm BHXH. Đến giờ bà vẫn đang nợ người thân hơn 20 triệu đồng.
"Có nhiều doanh nghiệp cũng mời mua bảo hiểm nhân thọ nhưng tôi từ chối, chỉ chọn bảo hiểm xã hội vì là của nhà nước", bà nói, bức xúc khi xưa chậm đóng vài ngày bị tính lãi từng đồng, còn lương hưu bao năm đợi chờ vẫn chưa thấy.

Các chủ hộ kinh doanh cá thể tập trung tại nhà ông Nguyễn Viết Lâm tại TP Tuyên Quang, tháng 5/2023. Ảnh: Phạm Cường
Theo đề xuất của Bảo hiểm xã hội Việt Nam tại báo cáo gửi Chính phủ hồi tháng 1, có ba phương án giải quyết quyền lợi cho chủ hộ kinh doanh cá thể.
Phương án một, tính thời gian chủ hộ đã đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp để hưởng chế độ theo quy định, đồng thời bổ sung chủ hộ kinh doanh thuộc diện đóng bắt buộc vào dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi để báo cáo Quốc hội quyết định. Kinh phí chi trả do Quỹ Bảo hiểm xã hội đảm đương từ số tiền chủ hộ đã đóng, theo nguyên tắc đóng - hưởng, không lấy từ ngân sách.
Bảo hiểm xã hội Việt Nam chọn phương án này vì mở rộng lưới an sinh, củng cố niềm tin lẫn động lực cho người dân tham gia BHXH. "Theo quy định qua các thời kỳ, việc tham gia, đóng BHXH bắt buộc, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) của chủ hộ không thuộc các hành vi bị nghiêm cấm", báo cáo nêu.
Phương án hai, hoàn trả tiền đóng và thu hồi tiền đã chi cho các chế độ bắt buộc như ốm đau, thai sản, BHTN. Các khoản thu hồi lẫn hoàn trả này sẽ không tính lãi.
Cơ quan đề xuất lo ngại phương án này dễ dẫn tới khiếu kiện kéo dài do nhiều chủ hộ không đồng tình. Hiện 200 chủ hộ đủ điều kiện hưởng lương hưu vì đủ tuổi và đóng BHXH trên 20 năm; 380 người đủ tuổi nghỉ hưu và đóng trên 15 năm BHXH, muốn tự nguyện đóng một lần cho số năm còn thiếu để hưởng hưu trí. Pháp luật hiện chưa quy định nếu hoàn trả thì phải bù thêm tiền lãi là bao nhiêu.
Phương án ba, tích hợp hai nội dung vừa nêu, tính thời gian đóng BHXH bắt buộc cho các chủ hộ và đưa nội dung vào Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi. Trường hợp chủ hộ thay đổi nguyện vọng, muốn hoàn trả tiền đóng thì cơ quan Bảo hiểm xã hội sẽ chi trả song không tính lãi. Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho biết vận dụng theo công văn hướng dẫn năm 2016 của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, song lo ngại khó thực hiện do nhiều chủ hộ đã hưởng chế độ ngắn hạn như ốm đau, thai sản, nếu hoàn trả thì cũng phải truy thu lại các khoản này.
Ông Nguyễn Viết Lâm cho rằng trường hợp cấp có thẩm quyền quyết định thoái thu trả lại tiền cho các chủ hộ, cần tính đầy đủ cả gốc lẫn lãi vì đồng tiền 20 năm trước giá trị khác bây giờ. "Nếu trả lại tiền mà không tính lãi, tôi sẽ không nhận vì như thế không phải là an sinh xã hội", ông nói.
Hồng Chiêu


Khởi nghiệp từ xơ mướp
Đồng ThápAnh Đỗ Đăng Khoa, 35 tuổi, biến xơ mướp thành vật dụng thân thiện với môi trường, xuất sang Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu, thu lãi 100 triệu đồng mỗi tháng.
Sinh ra ở huyện Thanh Bình, Đồng Tháp, song hết lớp 2 Khoa theo gia đình lên Sài Gòn. Ở nơi mới, cậu học lớp bổ túc ban đêm với những cô chú lớn tuổi. Năm 2010, Khoa tốt nghiệp cao đẳng chuyên ngành công nghệ thông tin, cùng nhóm bạn khởi nghiệp về lập trình web, đầu quân cho công ty tổ chức sự kiện.

Anh Khoa với sản phẩm làm từ xơ mướp. Ảnh: Ngọc Tài
Gia đình có xưởng sản xuất thủ công mỹ nghệ tại Đồng Tháp, Khoa quyết định về quê lập nghiệp. Tình cờ phát hiện những trái mướp già bị vứt bỏ, anh tận dụng làm miếng rửa chén, chà lưng, lót giày, tẩy trang.... Khoa cho hay xơ mướp dai, độ mềm cứng phụ thuộc vào thời gian thu hoạch, từng giống có kích cỡ sợi, màu sắc khác nhau. Đặc biệt sợi mướp nhanh khô, không ám mùi, mềm ít gây xước da.
Mướp sau khi thu hoạch được làm sạch, lọc bỏ thịt, dập khuôn, may cố định, xử lý ẩm mốc... Khoa đã nghiên cứu, làm ra khoảng 25 dòng sản phẩm, đem đi giới thiệu tại hội chợ, tìm được đối tác Nhật Bản, đặt hàng miếng đồ chơi cho mèo, mỗi tháng 20.000-30.000 cái.

Các sản phẩm từ xơ mướp từ đồ chơi thú cưng đến vật dụng nhà bếp, nhà tắm, trang trí. Ảnh: Trần Thanh
Sau các cuộc thi khởi nghiệp, Khoa tìm được nhà đầu tư, mở rộng sản xuất với quy mô lớn, tạo việc làm cho hàng chục người ở địa phương. Đối tác khuyên nhập xơ mướp từ nước ngoài, hạ giá thành, tập trung khâu quảng bá, xây dựng thương hiệu, song anh từ chối với lý do muốn phát triển vùng nguyên liệu trong nước, hỗ trợ nông dân.
Năm 2020, Covid-19 ập đến, sản xuất đình đốn, các đơn hàng xuất khẩu ngưng trệ. Sau dịch các đối tác nước ngoài cũ quay lại đặt hàng. Hiện đơn hàng xuất sang Nhật, Hàn, châu Ân bình quân 50.000-60.000 sản phẩm mỗi tháng, thu lãi khoảng 100 triệu đồng. Với thị trường trong nước anh tìm được đầu ra ổn định với 2.000 sản phẩm mỗi tháng.
Anh cũng xây dựng vùng trồng mướp lên 20 ha, cam kết mỗi chủ ruộng có thu nhập 15 triệu đồng mỗi công. Sắp tới chủ cơ sở mở rộng xưởng sản xuất lên 2.000 m2 tại quê nhà. Năm ngoái, anh đạt giải nhất cuộc thi dự án khởi nghiệp xanh do Trung tâm nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp tỉnh tổ chức.

Khởi nghiệp từ xơ mướp thu nhập 100 triệu mỗi tháng

Một số công đoạn sản xuất vật dụng từ xơ mướp. Video: Trần Thanh

Ông Võ Thành Ngoan, Chủ tịch UBND huyện Thanh Bình, cho biết các dòng sản phẩm từ xơ mướp từ cơ sở của Khoa phù hợp định hướng phát triển nông nghiệp của huyện hướng đến sản phẩm xanh, thân thiện môi trường. Huyện có vùng trồng rau màu lớn tại 5 xã cù lao Tây, có thể trồng mướp trong vườn xoài hữu cơ, kết hợp du lịch trải nghiệm, mua sản phẩm.
Ngọc Tài