**คู่มือจดแจ้งการจัดตั้งชุมชนและสภาองค์กรชุมชนตำบล**

**คำนำ**

หนังสือ "คู่มือการจัดตั้งและพัฒนากิจการของสภาองค์กรชุมชนตำบล" เป็นคู่มือที่จัดทำขึ้นหลังจากที่พระราชบัญญัติสภาองค์กรชุมชน พ.ศ. 2551 มีผลบังคับใช้ และได้มีการดำเนินการส่งเสริมจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบลไปแล้ว

ในการจัดทำคู่มือฉบับนี้ ได้มีการปรับปรุงแก้ไขเนื้อหากระบวนการส่งเสริมจัดตั้งสภาองค์กรชุมชน เอกสารในการจดแจ้งจัดตั้งสภาองค์กรชุมชน รวมทั้งได้เพิ่มเติม เนื้อหาเกี่ยวกับการพัฒนากิจการสภาองค์กรชุมชนตำบล ตัวอย่างเครื่องมือในการทำงานของสภาองค์กรชุมชนตำบลที่มีการจัดตั้งแล้ว ตลอดจนสาระสำคัญจาก พ.ร.บ.สภาองค์กรชุมชนตำบล และดำถามที่มีการสอบถามบ่อย เพื่อให้ผู้ที่จะจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนได้เข้าใจตรงกัน

ซึ่งในการจัดทำคู่มือครั้งนี้ ได้มีการประชุมปรึกษาหารือผู้นำชุมชนที่มีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนและเจ้าหน้าที่ฝ่ายเลขานุการที่ร่วมกันทำงาน เพื่อให้ได้คู่มือการจัดตั้งและพัฒนากิจการของสภาองค์กรชุมชนตำบลที่มีเนื้อหาสาระครอบดลุม สอดคล้องกับกระบวนการทำงานในพื้นที่และถูกต้องตาม พ.ร.บ. สภาองค์กรชุมชน

สถาบันหวังเป็นอย่างยิ่งว่า คู่มือการจัดตั้งและพัฒนากิจการของสภาองค์กรชุมชนตำบลจะสามารถนำไปใช้ประโยชน์ในการส่งเสริมจัดตั้งและพัฒนากิจการสภาองค์กรชุมชนให้สามารถเป็นเวทีปรึกษาหารือ เชื่อมโยงการทำงานพัฒนาของชุมชนท้องถิ่นได้ต่อไป

สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน)

**สารบัญ**

หน้า

คำนำ

1. สภาองค์กรชุมชนคืออะไร ทำไมต้องมี "สภาองค์กรชุมชน" 1

2. สภาองค์กรชุมชน มีประโยชน์อย่างไร 2

3. เจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติสภาองค์กรชุมชน 2

4. ขั้นตอนการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบล 2

5. การพัฒนากิจการของสภาองค์กรชุมชนตำบล

5.1 การปฏิบัติตามภารกิจของสภาองค์กรชุมชนตำบล 8

5.2 ข้อแนะนำเกี่ยวกับแนวทางการดำเนินงานของสภาองค์กรชุมชนตำบลให้มีคุณภาพ 9

6. การประชุมในระดับจังหวัดและระดับชาติของสภาองค์กรชุมชนตำบล 10

7. การส่งเสริมกิจการของสภาองค์กรชุมชนตำบลของหน่วยงานต่างๆ 12

8. คำถาม-คำตอบ เกี่ยวกับสภาองค์กรชุมชน 13

9. กฎหมายที่เกี่ยวข้อง

9.1 พระราชบัญญัติสภาองค์กรชุมชน พ.ศ. 2551 17

9.2 ประกาศสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน(องค์การมหาชน) 33

10. แบบฟอร์มสำหรับการดำเนินกิจการของสภาองค์กรชุมชนตำบล

10.1 แบบการจดแจ้งชุมชน (กลุ่ม/องค์กรชุมชน/เครือข่ายองค์กรชุมชน) 39

10.2 แบบการจดแจ้งการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบล 49

10.3 ตัวอย่างรายงานต่าง ๆ ในการดำเนินกิจการของสภาองค์กรชุมชนตำบล 59

11. ที่ติดต่อประสานงาน 83

  


**สภาองค์กรชุมชน**

**1. สภาองค์กรชุมชนคืออะไร ทำไมต้องมี สภาองค์กรชุมชน**

ชุมชนท้องถิ่นเป็นรากฐานสำคัญในการสร้างสังคมไทยให้มีความเข้มแข็ง ปัจจุบันชุมชนท้องถิ่นกำลังประสบปัญหาล่มสลายและอ่อนแอ เนื่องจากขาดอำนาจในการจัดการตนเองส่งผลให้การพัฒนาด้านต่างๆ ที่ลงสู่ชุมชนท้องถิ่นขาดการบูรณาการ/เชื่อมโยงกัน การจะสร้างสังคมไทยให้เข้มแข็งอย่างแท้จริงจำเป็นต้องฟื้นฟูระบบของชุมชนท้องถิ่นขึ้นใหม่ให้เข้มแข็ง พื้นระบบนิเวศน์และทรัพยากรธรรมชาติให้กลับมาอุดมสมบูรณ์ ฟื้นอำนาจและความเชื่อมั่นในการจัดการตนเองและเรื่องทุกเรื่องโดยชุมชนท้องถิ่นเองร่วมกันจัดการ ฟื้นความสัมพันธ์และเชื่อมโยงการทำงานร่วมกันระหว่างชุมชน กลุ่ม/องค์กร และกลไกสถาบันต่างๆ ที่มีอยู่ในชุมชนท้องถิ่น

"สภาองค์กรชุมชน" เป็นองค์กรของชุมชนฐานรากที่เปิดพื้นที่/เปิดโอกาสให้ชุมชนสามารถดูแลและจัดการตนเอง ทำหน้าที่เป็นกลไกสำคัญในการกำหนดแนวทางการพัฒนาชุมชน บูรณาการงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่นของตนเอง เชื่อมโยงการทำงานระหว่างองค์กรชุมชนต่างๆ ที่มีอยู่ในท้องถิ่นอย่างมีทิศทางมีพลังและเป็นอิสระประสานให้เกิดการทำงานร่วมระหว่างองค์กรชุมชนกับหน่วยงานภาคีการพัฒนาที่หลากหลาย เพื่อให้นโยบายการพัฒนาที่เกี่ยวข้องกับชุมชนท้องถิ่นมีความสอดคล้องกับสภาพปัญหาความต้องการ ความหลากหลายทางวัฒนธรรมของชุมชนท้องถิ่นนั้นๆ

สภาองค์กรชุมชน เป็นเวทีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เพื่อกำหนดแนวทางการพัฒนาชุมชนของคนในชุมชนท้องถิ่น โดยคนในชุมชนท้องถิ่นและเพื่อคนในชุมชนท้องถิ่น เวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ดังกล่าวประกอบด้วยตัวแทนของสถาบันในชุมชนท้องถิ่น เช่น วัด โรงเรียน สถานีอนามัย เป็นต้น ตัวแทนของกลุ่มองค์กรชุมชนต่างๆ เช่น กลุ่มออมทรัพย์ กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มโรงสีรวม กลุ่มอนุรักษ์ป่า และกลุ่มกิจกรรมพัฒนาอื่นๆ ที่มีอยู่ในแต่ละชุมชน โดยมีผู้นำชุมชนที่ไม่เป็นทางการ เช่น ผู้รู้ภูมิปัญญา ปราชญ์ชาวบ้าน และผู้นำทางการได้แก่ กำนัน ผู้ใหญ่บ้านในชุมชนท้องถิ่นเข้ามาร่วมใช้เวทีพูดคุยเพื่อแก้ไขปัญหาของชุมชนท้องถิ่นร่วมกันเป็นระบบการจัดการตนเองของชุมชนท้องถิ่นที่มีมาตั้งแต่อดีตแล้ว

**2. สภาองค์กรชุมชน มีประโยชน์อย่างไร**

หากชุมชนท้องถิ่นใด มีสภาองค์กรชุมชนเกิดขึ้น ก็จะก่อให้เกิดประโยชน์ต่อการพัฒนาชุมชนท้องถิ่นดังนี้

* **เสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนท้องถิ่น** โดยการระดมพลังทางปัญญาที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริม สนับสนุนการป้องกันและแก้ไขปัญหาชุมชนท้องถิ่น ด้วยคนในชุมชนของตนเองได้อย่างเข้มแข็งและยั่งยืน
* **เกิดกลไกขององค์กรชุมชน**ที่จะเข้าไปหนุนเสริมการพัฒนาท้องถิ่นทางด้านเศรษฐกิจ สังคม การเมือง การปกครอง และการพัฒนาคุณภาพชีวิต
* **ผนึกกำลังและประสานความร่วมมือ**ระหว่างชุมชนกับภาคส่วนต่างๆ ในการพัฒนาประเทศเพื่อให้สอดคล้องกับสภาพปัญหาความต้องการของประชาชน รวมทั้งสอดคล้องกับวิถีชีวิตและวัฒนธรรมของชุมชนท้องถิ่นนั้น
* **สนับสนุนให้เกิดการสร้างระบบประชาธิปไตยขั้นพื้นฐาน**ที่แท้จริงที่มากกว่าสิทธิการเลือกตั้ง โดยการคืนอำนาจ ให้อิสระในการตัดสินใจและจัดการตนเองแก่คนในชุมชนท้องถิ่น

**3. เจตนารมณ์ของพระราชบัญญัติสภาองค์กรชุมชน**

เหตุผลในการประกาศใช้พระราชบัญญัติสภาองค์กรชุมชน คือ **"ด้วยชุมชนเป็นสังคมฐานรากที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ มีวิถีชีวิต วัฒนธรรมแตกต่างหลากหลายตามภูมินิเวศ การพัฒนาประเทศที่ผ่านมาก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลง ทั้งทางสังคม เศรษฐกิจและการเมืองอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ชุมชนอ่อนแอประสบปัญหาความยากจน เกิดปัญหาสังคมมากขึ้น ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมของชุมชนถูกทำลายจนเสื่อมโหรมเพื่อให้ชุมชนมีความเข้มแข็งสามารถจัดการตนเองได้อย่างยั่งยืน รวมทั้งมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาประเทศการสร้างระบอบประชาธิปไตยและระบบธรรมาภิบาลชั่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยได้บัญญัติรับรองสิทธิชุมชนและประชาชนให้มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาท้องถิ่นตามความหลากหลายของวิถีชีวิต วัฒนธรรมและภูมิปัญญาของท้องถิ่น จึงเห็นสมควรส่งเสริมและสนับสนุนให้ชุมชนและประชาชนได้เข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพ"**

**4. ขั้นตอนการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชน**

สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนได้ออกประกาศเรื่องหลักเกณฑ์ วิธีการและแบบการจดแจ้งการจัดตั้งชุมชนและการจดแจ้งการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชน เมื่อเดือนมีนาคม 2551 อธิบายและขยายความได้ดังนี้

**ขั้นตอนที่ 1 การสร้างความเข้าใจเรื่องสภาองค์กรชุมชน**

ในขั้นตอนนี้ ควรมีผู้นำชุมชนที่ได้มีการทำงานร่วมกันอยู่แล้วในพื้นที่ เช่น คณะทำงานแผนชุมชนซึ่งมีแกนนำชุมชน กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน อปท. คณะทำงานรับรองสถานภาพองค์กรชุมชนซึ่งมีเครือข่ายชุมชน อปท.และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอ ศูนย์ประสานงานองค์กรชุมชนตำบล (ศอช.ต.) เครือข่ายสวัสดิการชุมชนตำบลที่มีตัวแทนจากหลายกลุ่มองค์กรในตำบล เครือข่ายจัดการทรัพยากรในตำบล เครือข่าย อสม. ฯลฯ ชักชวนกันมาพูดคุย สร้างความเข้าใจเรื่องเป้าหมายและสาระสำคัญของสภาองค์กรชุมชน ให้ผู้เข้าร่วมได้เข้าและเห็นดวามสำคัญที่จะจัดตั้ง อาจรวมกันเป็นดณะทำงานหรือ "ผู้ก่อการดี" ที่จะมาร่วมกันทำเรื่องนี้ก็ได้

**ขั้นตอนที่ 2 การรวบรวมและรับรองข้อมูลชุมชน (กลุ่ม/องค์กรชุมชน)**

เพื่อให้การจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบลเกิดจากการมีส่วนร่วมของชุมชน กลุ่มองค์กรต่างๆ ในตำบลอย่างกว้างขวาง จึงควรมีการรวบรวมข้อมูลกลุ่ม/องค์กรชุมชนที่อยู่ในพื้นที่ให้ได้มากที่สุด กระจายให้ชุมชน (กลุ่ม/องค์กรชุมชน) ต่างๆ ที่มีอยู่ในหมู่บ้านเช่น กลุ่มออมทรัพย์ กลุ่มอาชีพ กลุ่มสวัสดิการ กลุ่มเยาวชน กลุ่มผู้สูงอายุ กลุ่มอนุรักษ์ทรัพยากร ฯลฯ กรอกข้อมูลชุมชน ใช้แบบแสดงข้อมูลชุมชน จช.02 นำข้อมูลกลุ่ม/ชุมชน มาดูร่วมกันในหมู่บ้านว่าเป็นไปตามเกณฑ์การเป็นชุมชนตามประกาศหรือไม่ เกณฑ์เบื้องต้น ได้แก่ รวมตัวกันตามดวามสมัครใจ มีวัตถุประสงค์ร่วมกัน มีความต่อเนื่องในการทำกิจกรรมอย่างน้อย 6 เดือน บริหารจัดการโดยสมาชิกมีส่วนร่วม โดยชวนผู้ใหญ่บ้านมาร่วมด้วย เพื่อให้เกิดการรับรองกลุ่ม/ชุมชนร่วมกัน (ผู้ใหญ่บ้านจะรับจดแจ้งด้วยดวามมั่นใจว่ามีการช่วยกันดูมาแล้ว) การสำรวจและรับรองข้อมูลร่วมกันเป็นเรื่องสำคัญมากที่จะทำให้องค์กรที่จะมาจดแจ้งเพื่อจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบลได้รับรู้ข้อมูลซึ่งกันและกันมีการพูดคุย ปรึกษาหารือกันก่อนที่ไปจดแจ้งการจัดตั้ง ถือเป็นกระบวนการรับรองสถานภาพองค์กรชุมชนร่วมกัน

**ขั้นตอนที่ 3 การลงมติให้จดแจ้งการจัดตั้งชุมชนและมอบหมายผู้แทนไปจดแจ้ง**

1. กรณีเป็นกลุ่มระดับหมู่บ้าน เมื่อได้ไปประชุมปรึกษาหารือกับสมาชิกในกลุ่มแล้ว ให้มีมติที่จะจดแจ้งการจัดตั้งชุมชน ใช้แบบรายงานมติของชุมชน จช.03 และมอบหมายให้มีผู้แทนไปจดแจ้งกับผู้ใหญ่บ้านโดยใช้แบบคำขอจดแจ้งการจัดตั้งชุมชน จช.01, แบบแสดงข้อมูลกลุ่ม/ชุมชน จช.02 และแบบรายงานมติของชุมชน จช.03 กรณีในพื้นที่ไม่มีกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน เช่น เขตเทศบาล ให้จดแจ้งกับนายกเทศมนตรี กรณีในเขตกทม. ให้จดแจ้งกับผู้อำนวยการเขต

2. กรณี "ชุมชนอื่น" ซึ่งเป็นชุมชนที่มีสมาชิกมากกว่าหนึ่งหมู่บ้านหรือเป็นเครือข่ายระดับตำบล เช่นกลุ่มเครือข่ายจัดการทรัพยากร เครือข่ายสวัสดิการตำบล เครือข่ายผู้สูงอายุ ฯลฯ ให้มีการประชุมปรึกษาหารือสมาชิกและมอบหมายผู้แทนไปจดแจ้งการจัดตั้งกับกำนัน หรือนายกเทศมนตรีหรือผู้อำนวยการเขตเช่นเดียวกัน โดยใช้แบบฟอร์มเดียวกันกับชุมชระดับหมู่บ้าน

**ขั้นตอนที่ 4 ผู้รับจดแจ้งออกใบรับจดแจ้ง**

เมื่อผู้ใหญ่บ้าน กำนัน ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและผู้อำนวยการเขต ที่เป็นผู้รับจดแจ้ง ได้รับการจดแจ้งพร้อมเอกสารหลักฐานดรบถ้วนแล้วให้ออกใบรับจดแจ้ง เลขที่จดแจ้ง ใช้ใบรับจดแจ้งการจัดตั้งชุมชน จช.04 ให้ผู้จดแจ้งไปดำเนินการปรึกษาหารือให้ได้ผู้แทนและจัดทำบัญชีรายชื่อชุมชนประกอบการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชน กรณีที่ผู้รับจดแจ้งเห็นว่าชุมชนที่จดแจ้งไม่มีลักษณะเป็นชุมชนหรือเอกสารหลักฐานไม่ครบถ้วนให้ส่งเรื่องให้สถาบันฯ พิจารณวินิจฉัย (ส่งไปที่สำนักงานปฏิบัติการภาค ตามที่อยู่ท้ายเล่มนี้ ทั้งนี้ถ้าหากได้มีการรับรองข้อมูลร่วมกันก่อนตาม ข้อ 2 กรณีเช่นนี้ก็ไม่นำจะเกิดขึ้นได้

**ขั้นตอนที่ 5 การปรึกษาหารือให้ได้ผู้แทนชุมชน**

1. กรณีเป็นกลุ่มระดับหมู่บ้าน ให้ผู้แทนกลุ่ม/องค์กรชุมชน ในแต่ละหมู่บ้านได้ไปปรึกษาหารือเพื่อให้ได้ผู้แทนกลุ่ม/องค์กรชุมชน หมู่บ้านๆ ละ 4 คน และลงชื่อเป็นบัญชีชุมชนที่จดแจ้งทั้งหมด ใช้แบบบันทึกการปรึกษาหารือและบัญชีรายชื่อชุมชน จช.05

2. กรณี "ชุมชนอื่น" ซึ่งเป็นชุมชนที่มีสมาชิกมากว่าหนึ่งหมู่บ้าน หรือเป็นเครือข่ายระดับตำบลให้แจ้งรายชื่อผู้แทนชุมชน (กลุ่ม/เครือข่าย) ละ 2 คน และเข้าร่วมประชุมจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบลได้โดยตรง

**ขั้นตอนที่ 6 การประชุมปรึกษาหารือจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนดำบล**

จัดประชุมระดับตำบลเพื่อปรึกษาหารือการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบล โดยผู้เข้าร่วมประชุมประกอบด้วย ผู้แทนชุมชนระดับหมู่บ้านๆ ละ 4 คน และผู้แทนชุมชนอื่นตามจำนวนที่ได้มีการจดแจ้งการจัดตั้งชุมชน (กลุ่ม/เครือข่าย) ละ 2 คน ซึ่งต้องมีผู้เข้าประชุมไม่น้อยกว่าร้อยละ 60 ของชุมชนทุกประเกทรวมกันและมีมติเห็นพ้องไม่น้อยกว่าร้อยละ 60 ของผู้แทนชุมชนทุกประเภทให้จัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบล หลังจากนั้นให้กำหนดจำนวนและคัดเลือกสมาชิกสภาองค์กรชุมชนตำบลและอาจเสนอและกำหนดวิธีคัดเลือกผู้ทรงคุณวุฒิไปพร้อมกันได้

**ขั้นตอนที่ 7 การประชุมสภาองค์กรชุมชนตำบล ครั้งที่ 1**

เมื่อได้สมาชิกสภาองค์กรชุมชนตำบล ตามที่กำหนดจากประชุมในขั้นตอนที่ 6 แล้วให้จัดให้มีการประชุมสภาองค์กรชุมชนตำบล ครั้งที่ 1 โดยผู้ที่เข้ามาเป็นสมาชิกสภาองค์กรชุมชนตำบล ต้องรับรองคุณสมบัติว่าไม่มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 7 โดยใช้**ใบรับรองคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของสมาชิกสภาองค์กรชุมชนตำบล จส. 04** และเชิญผู้ที่ได้รับการคัดเลือกเป็นสมาชิกจากผู้ทรงคุณวุฒิจากผู้ที่เป็นที่เคารพหรือยอมรับนับถือของชุมชนในตำบลเข้าร่วมประชุม ซึ่งผู้ทรงคุณวุฒิจะต้องมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 7 เช่นเดียวกัน

หลังจากนั้นให้มีการคัดเลือกประธาน รองประธานและเลขานุการ และจัดทำข้อมูลสภาองค์กรชุมชนตำบล ตาม**แบบแสดงข้อมูลสภาองค์กรชุมชนตำบล จส. 02** ให้มอบหมายผู้ไปจดแจ้งการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชตำบลและอาจดัดเลือกผู้แทนสภาองค์กรชุมชตำบล 2 คน เข้าร่วมประชุมระดับจังหวัด พร้อมกับการจัดประชุมครั้งนี้ได้

**ขั้นตอนที่ 8 การจดแจ้งจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบล**

ผู้แทนที่ได้รับมอบหมายให้ยื่นจดแจ้งจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบลกับกำนัน ในกรณีที่ไม่มีกำนันให้ยื่นจดแจ้งกับนายกเทศมนตรีหรือผู้อำนวยการเขต โดยใช้**แบบคำขอจดแจ้งการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบล จส.01 และแบบแสดงข้อมูลสภาองค์กรชุมชนตำบล จส.02 และรายงานการประชุมจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบล** เพื่อแสดงมติของที่ประชุมว่าเห็นพ้องต้องกันให้จัดตั้ง และส่งไปที่สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนพร้อมทั้งข้อมูลหลักฐานเอกสารที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งการจัดระบบข้อมูลองค์กรชุมชนไว้ที่สภาองค์กรชุมชนตำบล ตามประกาศหลักเกณฑ์การจดแจ้งจัดตั้งสภาองค์กร

**ขั้นตอนการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชน**







**การแจ้งเปลี่ยนแปลงข้อมูล**

**1. ข้อมูลกลุ่ม/องค์กรชุมชน**

1.1 กรณีที่มีการจดแจ้งจัดตั้งชุมชนเพิ่ม

ให้ดำเนินการตามขั้นตอนจดแจ้งชุมชนทั่วไป คือ มีมติมอบผู้แทนชุมชน ไปยื่นจดแจ้งการจัดตั้งชุมชนกับผู้ใหญ่บ้าน หรือผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นหรือผู้อำนวยการเขต จากนั้นจึงแจ้งไปยังสภาองค์กรชุมชนตำบล เพื่อบรรจุในวาระการประชุมในคราวต่อไปและส่งแบบแสดงข้อมูลชุมชน (จช. 02)มายังสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน พร้อมกับการรายงานผลการดำเนินงานประจำปี ของสภาองค์กรชุมชนตำบล

1.2 กรณีที่มียกเลิกการเข้าร่วมสภาองค์กรชุมชนตำบลของกลุ่ม/องค์กร

เมื่อมีการยุบเลิกกลุ่ม การดวบรวมกลุ่ม หรือกรณีอื่นใด ให้ผู้แทนกลุ่มแจ้งไปยังสภาองค์กรชุมชนตำบลหรือแจ้งในที่ประชุมสภาองค์กรชุมชนตำบล ให้รับทราบ และให้สภาองค์กรชุมชนตำบลระบุในรายละเอียดในแบบรายงานผลการดำเนินงานประจำปี (ในส่วนที่ 1 ด้านข้อมูลทั่วไป ในแบบรายงานผลการดำเนินงานประจำปีของสภาองค์กรชุมชนตำบล)

**2. สมาชิกสภาองค์กรชุมชนตำบล**

เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงรายชื่อสมาชิก เช่น มีสมาชิกเพิ่มขึ้น เนื่องจากมีการจดแจ้งชุมชนเพิ่มมีหมู่บ้านเข้าร่วมจดแจ้งเพิ่มชื้น หรือกรณีสมาชิกพ้นจากตำแหน่งด้วยสาเหตุต่างๆ ตามที่ระบุไว้ใน พ.ร.บ. ให้สภาองค์กรชุมชนตำบลแจ้งในที่ประชุมสภาองค์กรชุมชนและระบุรายละเอียดในแบบรายงานผลการดำเนินงานประจำปีของสภาองค์กรชุมชนตำบล และแจ้งมายังสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน เพื่อบันทึกและปรับปรุงข้อมูลต่อไป

**5. การพัฒนากิจการของสภาองค์กรชุมชนตำบล**

**5.1 การปฏิบัติตามภารกิจของสภาองค์กรชุมชนตำบล**

ตามมาตรา 21 ของ พ.ร.บ. สภาองค์กรชุมชน พ.ศ. 2551 ได้ระบุภารกิจของสภาองค์กรชุมชนตำบลไว้ 12 ข้อ ดังนี้

1) ส่งเสริมและสนับสนุนการอนุรักษ์ฟื้นฟูจารีตประเพณีภูมิปัญญาท้องถิ่น ศิลปะหรือวัฒนธรรมอันดีของชุมชนและของชาติ

2) ส่งเสริมและสนับสนุนด้านความร่วมมือกับ อปท. และหน่วยงานของรัฐในการจัดการ บำรุงรักษาและการใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติที่จะเป็นประโยชน์ต่อชุมชนและประเทศชาติอย่างยั่งยืน

3) เผยแพร่และให้ความรู้ความเข้าใจ รวมทั้งการร่วมมือกันในการคุ้มครองคุณภาพสิ่งแวดล้อมอย่างสมดุลและยั่งยืน

4) แนวทางแก้ไขและการพัฒนาต่อองค์กรปกครองสวนท้องถิ่น เพื่อนำไปประกอบการพิจารณาในการจัดทำแผนพัฒนาองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

5) เสนอแนะปัญหาและแนวทางแก้ไข หรือความต้องการของประชาชนเกี่ยวกับการจัดทำบริการสาธารณะของหน่วยงานของรัฐ หรือ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

6) จัดให้มีเวทีการปรึกษาหารือเพื่อส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน ในการให้ความคิดเห็นต่อการดำเนินโครงการของ อปท.หน่วยงานรัฐหรือเอกชนที่มีผล หรือ อาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สุขภาพอนามัย คุณภาพชีวิตของประชาชนในชุมชน

7) ส่งเสริมและสนับสนุนให้องค์กรชุมชนในตำบลเกิดความเข้มแข็ง และสมาชิกองค์กรชุมชนรวมตลอดทั้งประชาชนทั่วไปสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน

8) ประสานการทำงานร่วมกับสภาองค์กรชุมชนตำบลอื่น

9) รายงานปัญหาและผลที่เกิดขึ้นในตำบลอันเนื่องจากการดำเนินงาน ของ อปท. หรือหน่วยงานของต่อ อปท.และหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้อง

10) วางกติกาในการดำเนินกิจการสภาองค์กรชุมชนตำบล

11) จัดทำรายงานประจำปีของสภา รวมถึงสถานการณ์ด้านต่างๆ ที่เกิดขึ้นในตำบล เพื่อเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนทั่วไป

12) เสนอรายซื่อผู้แทนไปร่วมประชุมระดับจังหวัดของสภาองค์กรชุมชนตำบลจำนวน 2 คน

**5.2 ข้อแนะนำเกี่ยวกับแนวทางการดำเนินงานของสภาองค์กรชุมชนตำบล**

**1**

สภาองค์กรชุมชนที่จัดตั้งแล้ว ควรมีแนวทางการดำเนินการ ดังนี้ 

1) สร้างความเข้าใจให้คนในพื้นที่ที่มีสภาองค์กรชุมชนตำบล ให้เข้าใจว่าสภาฯ เป็น "สภาที่กินได้"เกี่ยวข้องกับชีวิตของคนในชุมชน เป็น "สภาแบบชาวบ้าน" ที่มีรูปแบบที่เรียบง่ายโดยสนับสนุนการประชุมปรึกษาหารือและการดำเนินกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง

2) พัฒนาข้อมูลและระบบข้อมูลสภาองค์กรชุมชน ที่สำคัญต่อการดำเนินชีวิตของคนในชุมชน กลุ่ม/องค์กร และการพัฒนาพื้นที่ เชื่อมโยงและใช้ข้อมูลในการสนับสนุนการพัฒนากลุ่มองค์กรสมาชิกและจัดทำแผนพัฒนาของสภาองค์กรชุมชนทุกระดับ และติดตามงานพัฒนาของหน่วยงานภายในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง เพื่อสร้างความรู้ ความเข้าใจงานพัฒนาท้องที่/ท้องถิ่น และแจ้งต่อคนในชุมชนและสาธารณะ

3) พัฒนาแกนนำสภาองค์กรชุมชน สมาชิกสภาองค์กรชุมชนและสนับสนุนคนรุ่นใหม่ ให้เป็นแกนหลักในการเสริมสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชน โดยเสริมสร้างความรู้ พัฒนาทักษะการจัดการและการพัฒนากลุ่ม/องค์กรเพื่อความเข้มแข็งของชุมชนท้องถิ่น

4) ใช้การจัดทำแผนชุมชน สร้างการเรียนรู้ เรื่องราวของชุมชน แก้ไขปัญหาและให้ข้อเสนอแนะแนวทางการพัฒนาพื้นที่และท้องถิ่น และสนับสนุนให้สภองค์กรชุมชนตำบลเป็นกลไกหลักที่รับฟังและสะท้อนปัญหาในชุมชนได้ทุกเรื่อง

5) กำหนดเป้าหมาย ตัวชี้วัดการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น เพื่อให้ทุกฝ่ายนำไปใช้ร่วมกันและสร้างผลงานที่เป็นรูปธรรมเชิงประจักษ์ในระยะสั้นที่คนในชุมชนพอใจและมีผลงานต่อเนื่องที่นำไปขยายผลได้และวางกติกาการดำเนินงานสภาเพื่อเป็นแนวทางการปฏิบัติที่ชัดเจน

6) รายงานปัญหาและผลที่เกิดขึ้นในตำบลอันเนื่องมาจากการดำเนินงานของภาครัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และจัดทำรายงานประจำปีของสภาองค์กรชุมชนตำบล สถานการณ์ต่างๆที่เกิดขึ้นในตำบล เพื่อเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนทั่วไปทราบ

7) ขยายฐานสมาชิกสภาองค์กรชุมชนตำบลให้ครอบคลุมเรื่องราวในชุมชน โดยประชาสัมพันธ์อย่างทั่วถึง ให้กลุ่ม/ชุมชนที่มีการดำเนินงานในพื้นที่มาจดแจ้งและเข้าร่วมเป็นสมาชิกสภาองค์กรชุมชนและ ใช้ระบบการสื่อสารที่มีพลัง เช่น วิทยุชุมชน หอกระจายข่าว ฯลฯ เป็นเครื่องมือในการประสานและสร้างความเข้าใจกับทุกภาคส่วนในสังคมทั้งท้องถิ่นและท้องที่

8) เชื่อมโยงและยกระดับการทำงานของสภาองค์กรชุมชน โดยประสานแผนการทำงานของสภาองค์กรชุมชนตำบลกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และการจัดทำแผนพัฒนาหมู่บ้าน/ตำบล/อำเภอ/จังหวัด

**1**

ประมวลจากข้อเสนอในงานสัมมนาระดับชาติของสภาองค์กรชุมชน ณ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

วันที่ 6 พฤศจิกายน 2551

9) ใช้เวทีสภาองค์กรชุมชนตำบลนำเสนอปัญหาและงานพัฒนาด้านต่างๆ ของชุมชน และประสานเชื่อมโยงการทำงานกับสภาองค์กรชุมชนตำบลอื่น

10) พัฒนาพื้นที่สภาองค์กรชุมชนตำบลที่มีคุณภาพ มีรูปธรรมงานพัฒนาที่เข้มแข็ง เพื่อถอดองค์ความรู้ และพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้งานพัฒนาที่มีภาคประชาชนและองค์กรชุมชนเป็นแกนหลัก

**6. การประชุมในระดับจังหวัดและระดับชาติของสภาองค์กรชุมชน**

การเชื่อมโยงสภาองค์กรชุมชนระดับต่างๆ ถือเป็นการเชื่อมโยงการพัฒนาจากระดับล่าง มาสู่ระดับจังหวัดและชาติ เพื่อให้ชุมชนซึ่งเป็นฐานล่างได้ที่มีที่เชื่อมโยงการทำงานในทุกๆ ระดับ ดังภาพ



**การประชุมในระดับจังหวัดของสภาองค์กรชุมชนตำบล**

พ.ร.บ. สภาองค์กรชุมชน ระบุให้มีการประชุมในระดับจังหวัดของสภาองค์กรชุมชนตำบลอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง เพื่อดำเนินการตามมาตร 27 ทั้งนี้อาจมีการจัดประชุมเพิ่มโดยกรณีที่มีสภาองค์กรชุมชนตำบลไม่น้อยกว่า 1 ใน 4 ของสภาองค์กรชุมชนตำบลทั้งหมดในจังหวัดเข้าชื่อกันร้องขอให้มีการประชุมเพื่อพิจารณาและเสนอแนะเรื่องหนึ่งเรื่องใดอันอยู่ในภารกิจของสภาองค์กรชุมชนตำบล ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดดำเนินการจัดให้มีการประชุมในระดับจังหวัดของสภาองค์กรชุมชนตำบล

โดยผู้มีสิทธิ์เข้าร่วมประชุมและลงมติ ต้องเป็นผู้แทนสภาองค์กรชุมชนตำบลตามที่ได้รับการเสนอรายชื่อ สภาฯ ละ 2 คน และมีผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งมีภูมิลำเนาอยู่ในจังหวัดมีจำนวนไม่เกิน 1 ใน 5 ของผู้แทนของสภาองค์กรชุมชนตำบล

ทั้งนี้ให้ที่ประชุมในระดับจังหวัดของสภาองค์กรชุมชนตำบล ดำเนินการเรื่องต่างๆ ดังต่อไปนี้

(1) เสนอแนวทางการพัฒนาจังหวัดต่อผู้ว่าราชการจังหวัดและองค์การบริหารส่วนจังหวัดเพื่อนำไปประกอบการพิจารณาในการจัดทำแผนพัฒนาจังหวัด

(2) เสนอแนะต่อผู้ว่าราชการจังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นหรือหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องเกี่ยวกับปัญหาและแนวทางแก้ไข หรือความต้องการของประชาชนในเรื่องการจัดทำบริการสาธารณะและการพัฒนาด้านเศรษฐกิจ สังคม คุณภาพชีวิต และสิ่งแวดล้อม

(3) ส่งเสริมและสนับสนุนให้เกิดความร่วมมือกันระหว่างสภาองค์กรชุมชนตำบล เพื่อให้ประชาชนสามารถพึ่งพาตนองได้อย่างยั่งยืน

(4) เสนอข้อคิดเห็นในเรื่องที่ผู้ว่าราชการจังหวัดหรือองค์การบริหารส่วนจังหวัดปรึกษา

(5) เสนอรายชื่อผู้แทนระดับจังหวัดของสภาองค์กรชุมชนตำบลสองคน เพื่อไปร่วมประชุมในระดับชาติของสภาองค์กรชุมชนตำบล

**การประชุมในระดับชาติของสภาองค์กรชุมชนตำบล**

สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน จะสนับสนุนให้มีการจัดประชุมระดับชาติของสภาองค์กรชุมชนตำบลอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง ซึ่งสามารถประชุมมากกว่าหนึ่งครั้งก็ได้ถ้ามีเรื่องสำคัญที่ต้องปรึกษาหารือร่วมกันระดับชาติ

โดยผู้ที่เข้าร่วมประชุมระดับชาติของสภาองค์กรชุมชนตำบลประกอบด้วย ผู้แทนสภาองค์กรชุมชนตำบลระดับจังหวัดๆ ละ 2 คน ผู้ทรงคุณวุฒิที่มีจำนวนไม่เกิน 1 ใน 5 ของผู้แทนสภาองค์กรชุมชนตำบลระดับจังหวัด

ในการประชุมระดับชาติของสภาองค์กรชุมชนตำบลมีภารกิจที่ต้องดำเนินการ ได้แก่

1. การกำหนดมาตรการส่งเสริมจัดตั้งพัฒนาสภาองค์กรชุมชนตำบลให้เข้มแข็ง เพื่อเสนอให้สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนใช้เป็นแนวปฏิบัติ (ลักษณะเดียวกับการที่เครือข่ายสภาองค์กรชุมชนตำบลร่วมกันวางแผนการพัฒนาโดยขบวนชุมชน แล้วให้ พอช. ร่วมสนับสนุนการขับเคลื่อน)
2. ให้ความเห็นและข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการกำหนดนโยบายและแผนพัฒนาด้านต่างๆ รวมถึงการทำโครงการของรัฐที่มีผลต่อชุมชน/ประชาชนในวงกว้าง ซึ่งเป็นบทบาทคล้าย ๆ กับสภาที่ปรึกษา
3. ประมวลสรุปปัญหาสำคัญที่เครือข่ายชุมชน/ประชาชนประสบในพื้นที่และวางแนวทางข้อเสนอแนะการแก้ไขปัญหา เพื่อเสนอ ครม. ให้พิจารณาสั่งการเพื่อนำไปสู่การดำเนินการแก้ไข

**7. การส่งเสริมกิจการของสภาองค์กรชุมชนตำบลของหน่วยงานต่างๆ**

พ.ร.บ.สภาองค์กรชุมชน บัญญัติให้หน่วยงานต่างๆ มีบทบาทในการส่งเสริมกิจการของสภาองค์กรชุมชน ดังนี้

**1 ) องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้อง**

ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและหน่วยงานของรัฐส่งเสริม สนับสนุน และให้ความร่วมมือ รวมตลอดทั้งชี้แจงทำความเข้าใจแก่สภาองค์กรชุมชนตำบลและชุมชนทุกประเภทตามที่ร้องขอ

**2) องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อบต., เทศบาล , อบจ.)**

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ที่สภาองค์กรชุมชนตำบลอยู่ในเขตอาจให้การอุดหนุนค่าใช้จ่ายในการดำเนินการของสภาองค์กรชุมชนตำบลองค์การบริหารส่วนจังหวัด อาจให้การอุดหนุนค่าใช้จ่ายในการดำเนินการจัดประชุมในระดับจังหวัดของสภาองค์กรชุมชนตำบล

**3) กรมส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่น**

กำหนดหลักเกณฑ์ วิธีการ ที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) จะอุดหนุนค่าใช้จ่ายในการดำเนินการแก่สภาองค์กรชุมชนตำบลเป็นเงินอุดหนุนทั่วไป

**4) ผู้ว่าราชการจังหวัด**

จัดประชุมระดับจังหวัดของสภาองค์กรชุมชนตำบล ตามที่สภาองค์กรชุมชนตำบลร้องขอหรืออาจจัดประชุมเมื่อมีการจัดทำหรือแก้ไขแผนพัฒนาจังหวัด หรือเรื่องอื่นๆ

**5) ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น**

รับจดแจ้งชุมชนสภาองค์กรชุมชน กรณีไม่มีกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน

**6) ผู้ใหญ่บ้าน กำนัน ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้อำนวยการเขต**

* รับจดการจัดตั้งชุมชน (กลุ่ม/องค์กรชุมชนเครือข่ายองค์กรชุมชน)
* รับจดแจ้งจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบล

**7) สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.)**

* ประกาศกำหนดหลักเกณฑ์วิธีการและแบบจดแจ้งการจัดตั้งชุมชน สภาองค์กรชุมชนและการแจ้งยุบเลิกสภาองค์กรชุมชน
* จัดให้มีการประชุมในระดับชาติของสภาองค์กรชุมชนตำบลอย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง
* กำหนดข้อบังคับ การอุดหนุนค่าใช้จ่ายในการดำเนินการจัดประชุมในระดับชาติ ระดับจังหวัดและระดับตำบลของสภาองค์กรชุมชนตำบลเป็นเงินอุดหนุนทั่วไปตามควรแก่กรณี
* มีอำนาจหน้าที่ ส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการจัดตั้งและพัฒนากิจการของสภาองค์กรชุมชนตำบล รวมทั้งให้มีอำนาจหน้าที่ในเรื่องดังต่อไปนี้
1. ประสานและดำเนินการให้มีการจัดตั้งและดำเนินการของสภาองค์กรชุมชนตำบลรวมทั้งเผยแพร่และประชาสัมพันธ์กิจการเกี่ยวกับสภาองค์กรชุมชนตำบลและผลการประชุมของการประชุมระดับจังหวัดและระดับชาติของสภาองค์กรชุมชนตำบล
2. รวบรวมข้อมูล ศึกษา วิจัย และพัฒนาเกี่ยวกับงานของสภาองค์กรชุมชนตำบล
3. ประสานและร่วมมือกับราชการส่วนกลาง ราชการส่วนภูมิภาค องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นหรือหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้อง องค์กรภาคเอกชนและองค์กรภาคประชาสังคม ในการดำเนินการตาม พ.ร.บ. นี้
4. จัดทำทะเบียนกลางเกี่ยวกับสภาองค์กรชุมชนตำบล
5. ติดตามและประเมินผลการปฏิบัติจัดตั้งและดำเนินการของสภาองค์กรชุมชนและผลการประชุมในทุกระดับแล้วเสนอรายงานต่อที่ประชุมสภาองค์กรชุมชนตำบลระดับชาติและรัฐมนตรีเพื่อเสนอต่อคณะรัฐมนตรีอย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง
6. ปฏิบัติหน้าที่อื่นตามที่ที่ประชุมสภาองค์กรชุมชนตำบลระดับชาติหรือรัฐมนตรีมอบหมาย

**8.คำถาม-คำตอบ เกี่ยวกับสภาองค์กรชุมชน**

**สภาองค์กรชุมชนคืออะไร? ตั้งขึ้นมาทำไม**

สภาองค์กรชุมชนเป็นเวทีพูดคุยปรึกษาหารือให้ทุกคนในตำบลมาร่วมกันคิดว่า เราต้องการจะพัฒนาหมู่บ้านชุมชนอย่างไร เพื่อให้ชีวิตเราดีขึ้น หรือหมู่บ้านชุมชนมีปัญหาอะไร แล้วจะแก้ไขกันแบบไหน เพราะเรารู้ปัญหาความต้องการและทางแก้เป็นอย่างดี จากนั้นก็ทำออกมาเป็นแผนพัฒนาอาศัยความรู้ ภูมิปัญญาที่พวกเรามีอยู่นี่แหละมาใช้ เท่ากับว่าพวกเราทุกคนมีส่วนในการกำหนดอนาคตของเราเอง...

**เรามีกลุ่มออมทรัพย์แต่ละหมู่บ้านแล้ว เรายังมีเครือข่ายกลุ่มออมทรัพย์ระดับตำบลด้วย**

**แสดงว่า เราส่งผู้แทนได้ทั้งระดับหมู่บ้าน และกลุ่มระดับตำบลใช่หรือไม่**

ลักษณะแบบนี้มีมากไม่เฉพาะแต่กลุ่มออมทรัพย์เท่านั้น ดังนั้น เวลาเลือกผู้แทนขอให้ยึดหลักการที่ว่า เราต้องการผู้แทนที่มีความรู้จากกลุ่มทุกประเภท และหลากหลายมาทำหน้าที่ในสภามาพัฒนาทั้งตำบล ไม่ใช่มาทำงานเพื่อกลุ่มของตนอง จึงไม่ควรคิดว่าเราจะต้องส่งคนเข้าไปเยอะๆ เพราะจะทำให้ได้ตัวแทนไม่ทั่วถึง

อนึ่งตามเจตนารมณ์แล้ว **"ชุมชนอื่น"** จะหมายถึง ชุมชนที่มีสมาชิกและการดำเนินงานมากกว่าหนึ่งหมู่บ้าน เช่น กลุ่มเครือข่ายอนุรักษ์คลอง ป่า แม่น้ำ เครือข่ายสวัสดิการชุมชนตำบล เครือข่ายวิสาหกิจชุมชน เป็นต้น

**ถ้าไปจดแจ้งแล้ว กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ไม่รับจดแจ้งจะทำอย่างไร**

กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน อบต. เทศบาล ก็ล้วนเป็นคนในท้องถิ่น เป็นลูกเป็นหลาน เป็นพี่เป็นน้องกันทั้งนั้น เราจึงต้องชวนมาร่วมกันทำความเข้าใจและร่วมกันทำงานตั้งแต่เริ่มแรก เชื่อว่า ผู้นำเหล่านี้จะเข้าใจเจตนารมณ์ของกฎหมาย เข้าใจความปรารถาดีของชาวบ้าน และต่างต้องการทำงานเพื่อให้ชุมชนท้องถิ่นของตนเองเจริญก้าวหน้ากันทุกคน แต่หากเราเตรียมอกสารไปไม่ครบ หรือผู้รับจดแจ้งมีข้อสงสัยเขาก็จะส่งเรื่องให้ พอช. พิจารณาวินิจฉัยภายใน 7 วัน

**ในแต่ละตำบลถ้ามีบางหมู่บ้านไม่มีกลุ่มองค์กรชุมชน หรือมีจำนวนกลุ่มน้อย ตำบลนั้นจะตั้งสภาฯ ได้หรือไม่?**

ได้ ....เช่น ตำบลบางน้ำดี มี 10 หมู่บ้าน ตามหลักแล้วจะส่งตัวแทนได้ 40 คน แต่มีอยู่ 2 หมู่บ้าน ไม่มีกลุ่มองค์กรชุมชน ก็จะส่งตัวแทนได้เพียง 8 หมู่บ้านเท่ากับ 32 คน จึงเป็นหน้าที่ของ 8 หมู่บ้าน หรือของสภาที่จะช่วยกันชักชวนส่งเสริมให้เกิดกลุ่มองค์กรใน 2 หมู่บ้าน และเมื่อพร้อมแล้วค่อยส่งตัวแทนในกายหลังก็ได้

ส่วนหมู่บ้านที่มีกลุ่มองค์กรน้อย เช่น มีเพียงกลุ่มสองกลุ่ม ก็ให้ขึ้นอยู่กับพี่น้องจะหารือกันว่าจะเป็นอย่างไร กฎหมายไม่ได้กำหนดตายตัว แต่ก็ควรคำนึงถึงคนส่วนใหญ่และควรรวบรวมข้อมูล กลุ่ม องค์กรชุมชนทั้งหมดที่มีอยู่ให้ครบถ้วน

**ตอนนี้ในท้องถิ่นมีถึง 3 องค์กร คือ อบต. สภาองค์กรชุมชน และคณะกรรมการหมู่บ้าน จะมีแนวทางการทำงานเชื่อมโยงอย่างไร ถึงจะราบรื่น**

จริงอยู่ทั้ง 3 องค์กร ต่างก็มีกฎหมายของตนเองรองรับ แต่ก็มีจุดร่วมเดียวกันอย่างน้อย 2 ประการ คือ ประการแรก ต่างก็ต้องการที่จะทำให้ชุมชนท้องถิ่นของเราเจริญก้าวหน้า ประการที่ 2 คนที่ทำงานของทั้ง 3 องค์กร ต่างก็เป็นคนในท้องถิ่นในหมู่บ้าน เป็นพี่เป็นน้อง มีความเป็นเพื่อนเป็นเครือญาติกัน ดังนั้นในการทำงานควรยึด 2 หลักนี้ให้มั่น

แต่ละส่วนมีหน้าที่ทั้งต่างและร่วมกันอยู่แต่เพื่อจุดหมายเดียวกันคือ ทำให้ท้องถิ่นของเราก้าวหน้าทำให้เรามีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น เช่น อบต. มีหน้าที่วางแผนพัฒนาตำบลและต้องปฏิบัติตามแผนนั้น ซึ่งในการวางแผนอบต. รับฟังความเห็นของชาวบ้าน ดังนั้น การที่สภาองค์กรชุมชน ซึ่งเป็นองค์กรของทุกกลุ่มในตำบล รวบรวมความต้องการและประมวลเป็นแผนของภาคประชาชนก็เท่ากับว่า สภาฯ ได้ทำหน้าที่หนุนช่วย อบต. ทำให้แผนพัฒนาตำบลของ อบต. มีความสมบูรณ์และตรงกับความต้องการของชาวบ้าน

ส่วนคณะกรรมการหมู่บ้าน กรรมการบางส่วนก็เป็นตัวแทนกลุ่ม องค์กรในหมู่บ้าน (ซึ่งอาจจะเป็นด้นๆ เดียวกันกับสมาชิกสภาองค์กรชุมชน) มีหน้าที่วางแผนระดับหมู่บ้านก่อนที่จะส่งไปที่อำเภอ และจังหวัด ดังนั้นจึงเป็นโอกาสที่ทั้ง 2 ส่วน จะได้มาวางแผนร่วมกัน ทำให้ทั้งแผนของ อบต. และแผนของจังหวัด มาจากแผนของชาวบ้านอย่างแท้จริง

**ในจังหวัดยังตั้งสภาไม่ครบทุกตำบล จะจัดให้มีการประชุมระดับจังหวัดของสภาองค์กรชุมชนตำบลได้หรือไม่**

ได้...กฎหมายไม่ได้บังคับว่าจะต้องตั้งให้ครบทุกตำบลจึงจะเปิดการประชุมระดับจังหวัดได้ แต่ในทางปฏิบัติแล้วควรจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบลให้ได้จำนวนตามสมควร ไม่ควรน้อยเกินไป

**ทำไมกฎหมายสภาองค์กรชุมชน จึงไม่เปิดโอกาสให้ สมาชิกอบต. เข้ามาเป็นสมาชิกทั้งๆ ที่หลายแห่งบุคคลเหล่านี้ก็ทำงานพัฒนาร่วมกับชุมชนมาโดยตลอด แล้วบุคคลเหล่านี้จะเข้ามาช่วยงานสภาฯ ได้อย่างไร**

กฎหมายสภาองค์กรชุมชนไม่ได้ปิดโอกาส สมาชิกอบต. ในการเข้ามาช่วยงานสภาองค์กรชุมชนตำบลถึงแม้จะเป็นสมาชิกสภาองค์กรชุมชนไม่ได้แต่ก็สามารถเข้ามาสนับสนุนงานในลักษณะอื่นได้ เช่น สภาองค์กรชุมชนเชิญมาเป็นที่ปรึกษา เป็นต้น ดังนั้น สมาชิกอบต. ก็ยังสามารถเข้าร่วมประชุมให้ความเห็น รวมทั้งช่วยเหลืองานอื่นๆ ของสภาองค์กรชุมชนได้

**ที่ว่า "สภาองค์กรชุมชนตำบล" อาจเป็นที่รวมของผู้อกหักจากการเลือกตั้งในท้องถิ่นแล้วใช้สภาเป็นเครื่องมือในการแก้แค้นกัน จะเป็นไปได้หรือไม่**

ตามตัวบทกฎหมายสภาองค์กรชุมชน ผู้ที่จะมาเป็นสมาชิกสภาต้องเป็นผู้ที่กลุ่ม หรือองค์กรชุมซนเลือกเข้ามา และหากเคยรับสมัครทางการเมือง จะต้องเว้นวรรคอย่างน้อยหนึ่งปีหรือต้องไม่ใช้ผู้หาเสียงให้กับนักการเมือง และสภาองค์กรชุมชนเป็นเรื่องของคนส่วนใหญ่ คงไม่ยอมให้คนไม่กี่คนใช้เป็นเครื่องมือหาผลประโยชน์

ดังนั้นการที่สภาองค์กรชุมชนตำบล จะเป็นที่รวมของผู้ที่แพ้เลือกตั้ง หรือเป็นผู้ที่อยู่ขั้วการเมืองตรงข้ามกับ อบต. ฯลฯ จึงเป็นไปได้น้อยมาก และพวกเราต้องช่วยกันดูแลเรื่องนี้

**ผู้ใหญ่บ้าน กำนัน หรือหน่วยงานอื่นๆ ที่กฎหมายกำหนดให้เป็นผู้รับจดแจ้ง จะต้องเตรียมตัวอย่างไร**

ควรทำความเข้าใจถึงเจตนรมณ์อันเท้จริงของการมีกฎหมายสภาองค์กรชุมชน ว่าเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ชาวบ้านได้รวมกลุ่มกันวางแผนพัฒนาท้องถิ่นของตนอง แล้วนำเอาความต้องการหรือแผนงานนั้นไปเสนอให้กับหน่วยงานที่รับผิดชอบในท้องถิ่น ทำให้ทั้งผู้ใหญ่บ้าน กำนัน และหน่วยงานท้องถิ่นทำงานได้สะดวกขึ้น เป็นการแบ่งเบาภาระได้เป็นอย่างมาก

**ประการถัดมา** ควรเข้าไปร่วมเวทีที่ชุมชนจัดวงพูดคุยในหมู่บ้าน เพื่อทำความเข้าใจให้ข้อคิดเห็นเรื่องสภาและร่วมกันรับรองความเป็นกลุ่มหรือชุมชน เพื่อจะได้รับทรบดวามเป็นไปเป็นมาตั้งแต่ต้น ตลอดจนถึงความเข้าใจเกี่ยวกับชุมชน (กลุ่มที่จะไปจดแจ้ง) เมื่อตัวแทนชุมชนไปจดแจ้งแล้วก็จะได้รับจดแจ้งอย่างเข้าใจและสบายใจ

**ประการสุดท้าย**  รวบรวมใบรับจดแจ้งทั้งหมดส่งไปยัง พอช.

หากกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน และท้องถิ่นได้ทำงานร่วมกับชาวบ้านอย่างเข้าใจต่อกัน ก็จะทำให้การทำงานพัฒนาท้องถิ่นร่วมกัน ยังจะต้องดำเนินไปโดยทุกฝ่ายได้ประโยชน์ร่วมกัน

**จุดสำคัญที่สุดของสภาองค์กรชุมชน คืออะไร**

หัวใจของกฎหมายนี้ ไม่ได้อยู่ที่การจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบล แต่อยู่ที่ความเป็นธรรมชาติของชุมชนที่ดี และจะใช้สภาองค์กรชุมชนตำบลเป็นเครื่องมือในการทำงานร่วมกันของคนในท้องถิ่นให้มีประสิทธิภาพได้อย่างไร โดยชุมชนใช้สภาเป็นเวทีพูดคุยวางแผนการพัฒนา แก้ปัญหาของชุมชน ส่วนหน่วยงานท้องถิ่นและท้องที่ก็สามารถใช้ สภาแห่งนี้เป็นเครื่องมือหรือเป็นตัวช่วยในการทำงานให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น หากทุกภาคส่วนเข้าใจเจตนารมณ์ร่วมกันและต่างทำหน้าที่ของกันเละกันอย่างเข้าใจต่อกัน ก็จะทำให้ท้องถิ่นก้าวหน้า ประโยชน์ก็จะเกิดกับประชาชน

**สำหรับชาวบ้านเขตเทศบาลหรือกรุงเทพมหานครจะดำเนินการอย่างไร**

สามารถดำเนินการได้ ไม่แตกต่างกัน เพียงแต่ชื่อเขตปกครองเรียกต่างกัน เช่น ในเขตชนบทใช้ "หมู่บ้าน" ในขตเมืองจะใช้ "ชุมชที่ทางการรับรอง" หรือเทศบาลก็หมายถึงตำบลในชนบทนั่นเอง
{'url': 'https://gdcatalog.codi.or.th/dataset/sapa_01_02', 'title': 'คู่มือการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชน', 'license': 'Open Data Common'}