Datasets:
id stringlengths 32 32 | publish_year uint16 1.71k 2.03k ⌀ | genre stringlengths 3 113 ⌀ | text stringlengths 2 7.54M |
|---|---|---|---|
0000ad9f3f7c07f13c739462521a7324 | 2,019 | null | <table><tr><td>ИСПОЛНИТЕЛЬНЫЙ КОМИТЕТ<br>ЗЕЛЕНОДОЛЬСКОГО<br>МУНИЦИПАЛЬНОГО РАЙОНА<br>РЕСПУБЛИКИ ТАТАРСТАН</td><td style="text-align:center;"></td><td>ТАТАРСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ<br>ЗЕЛЕНОДОЛЬСК<br>МУНИЦИПАЛЬ РАЙОНЫНЫҢ<br>БАШКАРМА КОМИТЕТЫ</td></tr></table>
<hr>
<table><tr><td>ПОСТАНОВЛЕНИЕ<br>28.03.2019</td><td>КАРАР<br>№ 743</td></tr><tr><td colspan="2" style="text-align:center;">Зеленодольск<br>шәһәре</td></tr></table>
## Зеленодольск муниципаль районында реклама конструкцияләрен һәм тышкы мәгълүмат чараларын урнаштыруга һәм эксплуатацияләүгә шартнамәләр төзү хокукына торглар уздыру комиссиясе составына үзгәрешләр кертү турында
Зеленодольск муниципаль районының җирле үзидарә органнарында кадрлар үзгәрүгә бәйле рәвештә Зеленодольск муниципаль районының Башкарма комитеты
**КАРАР БИРӘ:**
1. Зеленодольск муниципаль районында реклама конструкцияләрен һәм тышкы мәгълүмат чараларын урнаштыруга һәм эксплуатацияләүгә шартнамәләр төзү хокукына торглар уздыру комиссиясе составын яңа редакциядә кушымта нигезендә расларга.
2. «Зеленодольск муниципаль районында реклама конструкцияләрен һәм тышкы мәгълүмат чараларын урнаштыруга һәм эксплуатацияләүгә шартнамәләр төзү хокукына үзгәрешләр кертү турында» Яшел Үзән муниципаль районы Башкарма комитетының 2016 елның 02 сентябрендәге 2334 номерлы карарын үз көчен югалткан дип танырга.
3. Әлеге карарны Интернет челтәренең Татарстан Республикасы хокукый мәгълүматының рәсми порталында (htpp:/pravo. tatarstan.ru) һәм Татарстан Республикасы муниципаль берәмлекләре порталы составындагы Зеленодольск муниципаль районының мәгълүмат сайтында (http://zelenodolsk. tatarstan.ru) урнаштырырга.
4. Әлеге карарның үтәлешен контрольдә тотуны үз җаваплылыгымда калдырам.
<table><tr><td>Җитәкче</td><td>Д.А. Сапожников</td></tr></table>
Зеленодольск муниципаль районы
Башкарма комитеты карарына
кушымта
2019 №
### Зеленодольск муниципаль районында реклама конструкцияләрен һәм тышкы мәгълүмат чараларын урнаштыруга һәм эксплуатацияләүгә шартнамәләр төзү хокукына торглар уздыру комиссиясе составы
<table>
<tr><th colspan="2">Комиссия рәисе:</th></tr>
<tr><td>Д.А. Сапожников</td><td>Зеленодольск муниципаль районы Башкарма комитеты җитәкчесе</td></tr>
<tr><th colspan="2">Комиссия рәисе урынбасары:</th></tr>
<tr><td>Д.Г. Низамов</td><td>ЗМР Башкарма комитетының кулланучылар базары бүлеге башлыгы</td></tr>
<tr><th colspan="2">Комиссия секретаре:</th></tr>
<tr><td>В.А. Агачев</td><td>Зеленодольск муниципаль районы Башкарма комитетының кулланучылар базары бүлеге башлыгы урынбасары</td></tr>
<tr><th colspan="2">Комиссия әгъзалары:</th></tr>
<tr><td>О.П. Дёгтева</td><td>«Зеленодольск муниципаль районының финанс-бюджет палатасы» МУ җитәкчесе</td></tr>
<tr><td>Ю.Н. Нечаева</td><td>«ЗМР юридик бюросы» МКУ җитәкчесе урынбасары</td></tr>
<tr><td>Н.В. Гусев</td><td>«ТР ЗМР ПИЗО» МУ җитәкчесе</td></tr>
<tr><td>Ю.Н. Герасимов</td><td>Зеленодольск муниципаль районы Башкарма комитетының баш архитекторы</td></tr>
<tr><td>Ф.Ф. Шамгунова</td><td>Зеленодольск муниципаль районы Башкарма комитетының икътисадый анализ бүлеге башлыгы урынбасары</td></tr>
</table>
|
0000d7c2b3547d37f38384d030af145a | 2,022 | null | ТАТАРСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ
ЮТАЗЫ МУНИЦИПАЛЬ
РАЙОНЫ ТАШКИЧҮ
АВЫЛ ҖИРЛЕГЕ
БАШКАРМА КОМИТЕТЫ
423959, Татарстан Республикасы,
Ютазы Районы, Кече Урыссу авылы,
Совет урамы, 21А йорты.
эл.адрес Tash.Utz@ tatar.ru
№3
25января 2022г.
## Татарстан Республикасы Ютазы муниципаль районы Ташкичү авыл җирлеге Башкарма комитетының 2016 елның 7 июнендәге 11 санлы карары белән расланган «Белешмә (өземтә) бирү буенча муниципаль хезмәт күрсәтүнең административ регламенты»на үзгәрешләр кертү турында
2003 елның 6 октябрендәге «Россия Федерациясендә җирле үзидарә оештыруның гомуми принциплары турында»гы 131-ФЗ санлы Федераль закон, 2010 елның 27 июлендәге «Дәүләт һәм муниципаль хезмәтләр күрсәтүне оештыру турында»гы 210-ФЗ санлы Федераль закон, 2004 елның 28 июлендәге «Татарстан Республикасында җирле үзидарә турында»гы 45-ТРЗ санлы Татарстан Республикасы Законы, Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының 2010 елның 2 ноябрендәге «Татарстан Республикасы дәүләт хакимияте башкарма органнары тарафыннан дәүләт хезмәтләре күрсәтүнең административ регламентларын эшләү һәм раслау тәртибен һәм Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының аерым карарларына үзгәрешләр кертү турында» 880 санлы карары, 2019 елның 17 июлендә Ютазы муниципаль районы Ташкичү авыл җирлеге Советының 9 санлы карары белән кабул ителгән Татарстан Республикасы Ютазы муниципаль районы "Ташкичү авыл җирлеге" муниципаль берәмлеге Уставы нигезендә, Татарстан Республикасы Ютазы муниципаль районы Ташкичү авыл җирлеге Башкарма комитеты к а р а р и т т е:
1. Татарстан Республикасы Ютазы муниципаль районы Ташкичү авыл җирлеге Башкарма комитетының 2016 елның 7 июнендәге «Белешмә (өземтә) бирү буенча муниципаль хезмәт күрсәтүнең Административ регламенты» турындагы 11 санлы карарына түбәндәге үзгәрешләр кертергә:
1.1. 1.5 пунктының икенче абзацы. 1 бүлекнең «Гомуми нигезләмәләр»ен түбәндәге редакциядә бәян итәргә:
«җирле үзидарә органнары тарафыннан бирелә торган белешмә (өземтә) астында түбәндәгеләр аңлашыла: хуҗалык кенәгәсеннән өземтә, йорт кенәгәсеннән архив өземтәсе, элекке яшәү урыныннан белешмә, көнкүреш характеристикасы»;
1.2. 2.5 пункт. «Муниципаль хезмәт күрсәтү стандарты» бүлегенең 2 бүлеген түбәндәге редакциядә бәян итәргә:
«2.5. Муниципаль хезмәт күрсәтү өчен законнар яисә башка норматив хокукый актлар нигезендә кирәкле документларның, шулай ук мөрәҗәгать итүче мөрәҗәгать иткән очракта (физик затларның законлы вәкилләреннән тыш) муниципаль хезмәт күрсәтүне сорап мөрәҗәгать итүче тарафыннан тапшырылырга тиешле документлар:
1) шәхесне раслаучы документ;
2) 2010 елның 27 июлендәге "Дәүләт һәм муниципаль хезмәтләр күрсәтүне оештыру турында»гы 210-ФЗ санлы Федераль закон нигезендә мөрәҗәгать итүче вәкилнең вәкаләтләрен раслаучы документ;
3) гариза:
— документ формасында кәгазьдә (1 кушымта);
— 2011 елның 6 апрелендәге «Электрон имза турында»гы 63-ФЗ санлы Федераль закон таләпләренә туры китереп, Республика порталы аша мөрәҗәгать иткәндә имзаланган электрон формада (тиешле мәгълүматларны интерактив формага кертү юлы белән тутырыла);
4) Әгәр муниципаль хезмәт күрсәтү өчен мөрәҗәгать итүче булмаган затның персональ мәгълүматларын эшкәртү кирәк булса һәм әгәр федераль закон нигезендә мондый персональ мәгълүматларны эшкәртү күрсәтелгән затның ризалыгы белән башкарылырга мөмкин булса, мөрәҗәгать итүче муниципаль хезмәт алу өчен мөрәҗәгать иткәндә күрсәтелгән затның яисә аның законлы вәкиленең шәхси мәгълүматларын эшкәртүгә ризалыгын алуны раслаучы документлар тапшыра. Рөхсәт алуны раслаучы документлар шул исәптән электрон документ формасында да тапшырылырга мөмкин.
Муниципаль хезмәт алу өчен гариза бланкын гариза бирүче Башкарма комитетта шәхси мөрәҗәгать иткәндә алырга мөмкин. Бланкның электрон формасы Башкарма комитетның рәсми сайтында урнаштырылган.
Гариза һәм кушып бирелә торган документлар мөрәҗәгать итүче тарафыннан кәгазьдә түбәндәге ысулларның берсе белән тапшырылырга (җибәрелергә) мөмкин:
— шәхсән (гариза бирүче исеменнән ышанычнамә нигезендә эш итүче зат аша);
— почта аша.
Гариза һәм документлар шулай ук гариза бирүче тарафыннан Республика порталы аша электрон документлар рәвешендә тапшырылырга (җибәрелергә) мөмкин.»
1.3. 2.14 пункт. «Муниципаль хезмәт күрсәтү стандарты» бүлегенең 2 бүлеген түбәндәге редакциядә бәян итәргә:
<table>
<tr>
<td>
<b>2.14.</b> Муниципаль хезмәт күрсәтү залына, көтү залына, янгынга каршы система һәм янгын сүндерү системасы белән җиһазландырылган биналарда һәм корылмаларда башкарыла.<br>
Гариза бирүчеләрне кабул итү урыннары документларны рәсмиләштерү өчен кирәкле мебель, стендлар белән җиһазландырылачак.<br>
Инвалидларның муниципаль хезмәт күрсәтү урынына тоткарлыксыз керә алуы тәэмин ителә (бинага керү-чыгу һәм алар чикләрендә күчү уңайлы).<br>
Муниципаль хезмәт күрсәтү тәртибе турында визуаль, текст һәм мультимедиа мәгълүматы гариза бирүчеләр өчен уңайлы урыннарда, шул исәптән инвалидларның чикләнгән мөмкинлекләрен исәпкә алып, урнаштырыла.<br>
Социаль яклау турында Россия Федерациясе законнары нигезендә, муниципаль хезмәт күрсәтү урынына тоткарлыксыз керә алу максатларында инвалидларны социаль яклау тәэмин ителә:<br>
1) күрү сәләте һәм мөстәкыйль хәрәкәт функциясе бозылуга ия булган инвалидларны озатып бару һәм аларга ярдәм күрсәтү;<br>
2) транспорт чарасына утырту һәм аннан төшерү, шул исәптән кресло-коляска куллану мөмкинлеге;<br>
3) инвалидларның хезмәт күрсәтүләргә, тормыш эшчәнлеге чикләүләрен исәпкә алып, тоткарлыксыз үтеп керүен тәэмин итү өчен кирәкле җиһазларны һәм мәгълүмат йөртүчеләрне тиешенчә урнаштыру;<br>
4) инвалидлар өчен кирәкле тавыш һәм күрү мәгълүматын, шулай ук язуларны, билгеләрне һәм Брайль рельеф-нокталы шрифты белән башкарылган башка текст һәм график мәгълүматны кабатлау.;<br>
5) сурдотәрҗемәче һәм тифлосурдотәрҗемәчегә рөхсәт;<br>
6) озата баручы-этне махсус укытуны раслый торган, аны махсус укытуны раслый торган һәм Россия Федерациясе Хезмәт һәм социаль яклау министрлыгының 2015 елның 22 июнендәге «Озата баручы-этне махсус укытуны раслый торган документ формасын һәм аны бирү тәртибен раслау турында»гы 386H санлы боерыгы белән билгеләнгән тәртиптә һәм форма буенча бирелә торган документ булган очракта рөхсәт итү;<br>
7) Башкарма комитет хезмәткәрләре тарафыннан инвалидларга, башка затлар белән беррәттән, инвалидларга хезмәт күрсәтүгә комачаулаучы киртәләрне җиңеп чыгуда ярдәм күрсәтү.<br>
Инвалидлар өчен муниципаль хезмәт күрсәтү гамәлгә ашырыла торган объектларга һәм әлеге пунктның 1 - 4 пунктларында күрсәтелгән муниципаль хезмәт күрсәтүдә кулланыла торган акчаларга үтемлелекне тәэмин итү өлешендә 2016 елның 1 июленнән соң файдалануга тапшырылган яисә модернизация узган объектларга һәм чараларга карата таләпләр кулланыла.
</td>
<td>
2010 елның 27 июлендәге "Дәүләт һәм муниципаль хезмәтләр күрсәтүне оештыру турында»гы 210-ФЗ санлы Федераль закон;<br>
1995 елның 24 ноябрендәге «Россия Федерациясендә инвалидларны социаль яклау турында»гы 181-ФЗ санлы Федераль закон
</td>
</tr>
</table>
1.4. 1 кушымтаны яңа редакциядә бәян итәргә;
1.5. 2 кушымтаны үз көчен югалткан дип танырга.
2. Әлеге карарны Татарстан Республикасы Ютазы муниципаль районының "Ташкичү авыл җирлеге" муниципаль берәмлеге территориясендә махсус мәгълүмат стендларында бастырып чыгарырга, Татарстан Республикасының хокукый мәгълүмат порталында «Интернет» мәгълүмат-телекоммуникация челтәрендә түбәндәге адрес буенча урнаштырырга: http://pravo.tatarstan.ru һәм Татарстан Республикасы Ютазы муниципаль районы сайтында Татарстан Республикасы Муниципаль берәмлекләре порталы составында «Рәсми Татарстан» дәүләт хакимияте һәм җирле үзидарә органнарының бердәм порталын «Интернет» мәгълүмат-телекоммуникация челтәрендә түбәндәге адрес буенча урнаштырырга: http://jutaza.tatarstan.ru.
3. Әлеге карар рәсми басылып чыккан көненнән үз көченә керә.
4. Әлеге карарның үтәлешен үз контролемдә тотам.
Ташкичү авыл җирлеге башлыгы
Р.К.Вәлиев
### 2022 елның 25 январе Татарстан Республикасы Ютазы муниципаль районы Ташкичү авыл җирлеге Башкарма комитетының 3 санлы карарына 1 кушымта
__________
(муниципаль берәмлекнең
__________
җирле үзидарә органы исеменә)
__________
(фамилиясе, исеме, атасының исеме)
__________
(паспорт мәгълүматлары)
түбәндәге адрес буенча яшәүче:__________
(белешмәләр, яшәү урыны буенча теркәлү)
Ышанычнамә буенча__________
(Ф. И. А., ышанычнамә саны)
__________
__________
(телефон)
### Белешмә (өземтә) бирү турында гариза
Белешмә бирүегезне сорыйм (өземтә) __________
(белешмә төрен күрсәтергә)
Адрес буенча: __________
Гаризага түбәндәге документлар теркәлә:
1. __________
2. __________
3. __________
Муниципаль хезмәт күрсәтү нәтиҗәләре турында түбәндәге ысул белән хәбәр итүегезне сорыйм:
__________ / __________ / __________
(көне) (имза) (Ф. И. А.)
|
00043bc7afadfeb46ede7235427038c3 | null | Human-interest story | Ниргәләре ныклы, кыйблалары анык
Һәр авыл изге күңелле, тырыш, уңган халкы, бай тарихы белән аерылып тора. Авылны тотып торучы, киләчәген булдыручылар - алар яшь буын, яшь гаиләләр. Балык Бистәсе Тегермәнлек авылы җирлегендә күпчелеге өлкән буын кешеләре булса да, яшь гаиләләр дә аз түгел. Ата-ана белән бергә нигезне саклап яшәүче яшь буынның булуы күңелне сөендерә. “Мең кешелек авыл җирлегендә яшәүче иң яшь гаилә алар - Халиуллиннар. Бик тырышлар, хезмәттән курыкмыйлар”,- ди авыл җирлеге башлыгы Анатолий Дмитриев.
— И сабыем, син шундый сөйкемле. Ашыйсың киләме, хәзер ашатам, җаныем. Әтисе кара әле, әллә елмая инде,- ди Ләйсән, шатлыгын яшерә алмыйча иренә дәшеп. Нияз да озак көттермәде, сабыеның беренче елмаюен күрергә ашыкты. Өченче сабыйлары дөньяга килгәч бик сөенде алар. Балаларны икесе дә ярата. Яшәүнең мәгънәсе балаларда, дип саный алар. Алты ел элек гаилә корып җибәргән Халиуллиннар авылга ата-ана йортына яшәргә кайтканнар. Шәһәр белән бәйләп тормыш итәр өчен барлык мөмкинлекләре булса да, туган авылын якын күрә гаилә башлыгы. Тормыш иптәше дә аңа каршы килми. Оныкларының үз янәшәсендә тәрбияләнеп үсүенә әби кеше дә сөенеп туя алмый.
Нияз ташчы һөнәренә укыган, Ләйсән -тәрбияче. Белемле кеше кайда да югалмый. Килен “Акчарлак” приютында тәрбияче, малае Балык Бистәсе ВЗП оешмасына оператор булып урнаша. Йорт-җирне ремонтлыйлар, зурайталар. Яшәү өчен барлык мөмкинлеләрне дә шулай булдыралар. Хуҗалыкта мал-туар санын да артырырга исәплиләр. Бер ел эчендә сыерларны сигез башка җиткерү нияте белән дәүләт программасында катнашып, субсидия алу бәхетенә ирешә алар. “Шәһәрдә ел ярым яшәдек. Әти чирли башлагач, әнигә ярдәм кирәк булды. Мал-туарларны да күпләп асрыйлар, барысына да өлгерергә. Шулай авылга кайтып урнаштык, бер дә үкенмибез. Тырышкан кеше кайда да яши ала. Бары ялкауланмаска, куйган максатыңа ирешергә генә кирәк. Яшь гаилә программасы белән субсидия алдык. Йортны төзекләндердек, алтыга унбиш киңлегендә абзар салып куйдык. Иш янына куш дигәндәй, икенче бала өчен бирелә торган ана капиталы да ярап куйды. Ул да төзекләндерү эшләренә тотылды”, - дип сөйли Нияз.
Гаилә башлыгы таш, агач эше остасы да икән. Йортны зурайтып блоклардан үзе эшләгән, түбәсен дә үзе япкан. Булганнан бар да була, ди халык. Бар эшкә кулы ятып тора үзенең. Әнә малларны да барларга, эшенә дә барырга өлгерә. Бүген алар хуҗалыгында җиде баш сарык, алты сыер, өч үгез бар. Тавык-чебешләрне дә күпләп асрыйлар. “Малларны кечкенәдән яраттым. Әти янәшәсендә йөреп бар эшкә дә өйрәндем. Шуңа күрә дә авылда яшәп эш башлавы алай авыр булмады. Иң мөһиме, эштән курыкмаска, тәвәккәлләргә генә кирәк. Гаиләдән дә миңа ярдәм зур. Алар белән бер фикердә булгач, эшләргә көч өстәлә генә”, - ди Нияз. Сыер савып, сөтне урнаштыру килен белән кайнана карамагында. “Аппарат белән савабыз. Алай күпкә җиңеллерәк. Сөтне сатабыз. Әни белән бер сүздә яшибез. Бер-бербезне караштан аңлыйбыз. Октябрь башында өченче балабыз дөньяга килгәч, мин күбрәк өйдә. Бала карыйм, аш-су әзерлим. Калганы ирем белән әни җилкәсенә төшә инде. Ике балабыз балалар бакчасында. Энекәшләрен сагынып кайта алар. Кайда яшәвең түгел, ничек итеп яшәү мөһим, минемчә. Бүген мин бәхеле хатын һәм ана. Бәхетле булып яшәү өчен барлык мөмкинлекләребез дә бар”,- ди Ләйсән.
Ниязга - 27, Ләйсәнгә 25 яшь. Бүген алар ирешкәннәр күпләргә үрнәк. Тупылдаган өч балалары үсеп килә, йорт җирләре җитешкән, хуҗалыклары зур. Киләчәктә фермерлык эшен ачып җибәрү хыялы белән яшиләр. Хыяллары тормышка ашсын, тапкан малларының игелеген күреп яшәргә язсын дип телисе килә аларга.
Гөлназ Зарипова.
|
0005e16bc42be5e5cf10dd168db577dc | null | Pedagogical article | # Татар теле һәм әдәбияты дәресләрендә информацион технологияләр куллану
Яббарова Н.С.,Казан шәһәре Яңа Савин районы “Аерым фәннәрне тирәнтен өйрәнүче 146 нчы урта гомуми белем бирү мәктәбе татар теле һәм әдәбияты укытучысы
Соңгы елларда урта мәктәпләрдә татар теленә өйрәтү буенча яңа информацион технологияләр куллану мәсьәләсе бик еш күтәрелә. Бу техник чаралар гына түгел, һичшиксез укыту процессына яңа караш. Татар телен өйрәтүнең ин төп максатлары - укучыларньң аралашу эшчәнлеген формалаштыру, үстерү һәм белемнәрен практикада куллану.
Татар теле һәм әдәбияты укытучысы буларак, үз алдыма күп кенә бурычлар куям. Татар телен практикада кулланырлык дәрәҗәдә үссен өчен, кирәкле шартлар булдырам. Тиешле укыту методикасын сайлап алу, һәр баланьң күпмедер дәрәҗәдә үзенең иҗади эшчәнлеген ачарга мөмкинчелек бирә, татар телен чит тел буларак тирәнтен өйрәнүне активлаштыра.
Компьютерны техник чаралар буларак куллану, татар теле укытуның барлык өлкәләренә дә үтеп керә. Моның шулай булуына шигем юк. Татар теле дәресләрендә информацион технологияләр куллануның эффекты турында курыкмыйча әйтә алам. Татар теле һәм әдәбияты дәресләрен компьютердан башка күз алдына китерү кыен. Ни өчен дисезме? Чөнки компьютер укытуның дәрәҗәсен күтәрергә ярдәм итә, бик күп күләмдә күрсәтмәлекләр булдыру мөмкинчелеге тудыра. Контроль, бик зур күләмдә мәгълүмат чыганагы булып торуы, чыннан да укыту процессында стимул булып тора.
Компьютер, тренажер кебек хезмәт итә, текстлар редакторында инструмент вазифасын үти. Аралашу каналы буларак кулланыла. Аудиовизуаль мәгълүматләр презентациясе ролен дә башкара. Тестлар белән эшләүне тәэмин итә. Компьютер - балага шәхси яктан якын килү өчен дә менә дигән ярдәмче. Укучы, сәләтенә һәм кызыксынуына карап, күңеленә хуш килгән программаны Эзләп таба һәм шул юнәлештә белемен камилләштерә. Заманча компьютердагы информация теләсә кемне кызыксындырырлык итеп эшләнгән. Бу исә кирәкле гыйлемне кабул итү һәм үзләштерүне бермә-бер җинеләйтә һәм тизләтә.
Компьютерларны класстан тыш эшләрдә файдалану уңайлы һәм аеруча нәтиҗәле була. Укучыларның сәләтен һәм кызыксынуларын истә тотып, төрле биремнәр тәкъдим итәргә мөмкин. Моның өчен мәктәп серверларында һәр укучының һәм укытучының үз электрон почтасын булдыру әһәмиятле. Класстан тыш эш вакытында укучылар берәр темага багышланган конференциягә, музыкаль-әдәби чараларга материаллар әзерлиләр һәм аны электрон почта аша укытучыга җибәрәләр.
Бүгенге җәмгыять тыгыз информация челтәре белән уратып алынган. Баланы шул серле дөньяга якынайту, мәгълүмат белән эшләргә өйрәтү, укучыларга белем бирү белән генә чикләнмичә, аларны эзләнү, тикшеренү, мөстәкыйль эшләүгә тарту безнең мәктәп укытучыларының төп бурычы. Табигатьнең әкияти көченә ышанучы ата-бабаларыбыз, иге-чиге булмаган информация кысаларында яшәүебезне могҗиза дип атарлар иде. Ата-бабаларыбыз яшәү дәверендә ала алмаган информацияне, дөрестән дә, без 21 гасырда бер сәгать эчендә шулкадәрле информацияне табып кабул итә алабыз?! Ә без, үз чиратыбызда, укучыларны тиешле интернет ресурсларыннан дөрес файдаланырга, информацион дулкында югалып калмаска, дөрес юлдан читкә китмичә, тышкы яктан җәлеп итүче интернет челтәренә килеп эләкмәскә өйрәтергә тиешбез. Укучыларда уку процессына кызыксыну уяту өчен стандарт методлар белән генә чикләнергә ярамый.
Укучыны татар телен өйрәнүгә кызыксындыруның тагын бер юлы булып, информацион технологияләр куллану тора. Информацион технологияләрнең зур тизлек белән үсүе яшь буынның белемле, иҗади фикер йөртүгә сәләтле булуын таләп итә. Информацион технологияләр куллану укучының мөстәкыйль эшчәнлеген активлаштыра, уңышка ирешергә этәрә, укытучыга дәресләрне кызыклы итеп үткәрергә, иҗади эшләргә, сыйфатлы нәтиҗәләргә ирешергә мөмкинлек бирә.
Информацион технологияләрдән файдалану дидактиканың фәннилек, күрсәтмәлек, эшлеклелек һәм мөстәкыйльлек принципларын куллану мөмкинлеген бирә. Алар яңа мәгълүмат табуның аеруча әһәмиятле функцияләрен үти, белемен камилләштерә, ныгытуда һәм гомумиләштерүдә, эзләнүләр, тәрбия һәм тикшеренүләр алып баруда, үзгәрешләр кертүдә көчле корал булып тора.
Microsoft Power Point презентацияләр һәм слайд-фильмнар әзерләүнең график рәвешендә күрсәтелгән пакеты.
Укучылар информатика дәресләрендә аерым темаларны өйрәнеп, татар теле һәм әдәбияты дәресләрендә конференцияләрдә катнашып, укучылар компьютер мөмкинлекләреннән киңрәк файдаланырга күнегә.
Укыту һәм тәрбия процессында компьютер презентацияләре куллану укучыларның дәрес материалын үзләштерүне интенсивлаштыра һәм дәресне сыйфатлы дәрәҗәдә яңача үткәрергә мөмкинлек биреп кенә калмый, такта урынына слайд-фильмнар компьютер экраны аша зур экранга яисә укучының компьютерына (ноутбук) чыгарыла. Визуаль эчтәлекле дәрес материалы дәресне күз явын алырлык, төпле итә һәм үз чиратында укыту процессын үзләштерүне көчәйтеп (интенсивлаштырып) җибәрүгә сәбәп була.
Компьютер презентацияләре укучының игътибарын иң кирәкле мәгълүматка гына әһәмият бирергә эффектлы күрсәтмә үрнәкләр тибындагы күренешләр, схемалар, диаграммалар, график җыелмалар мөмкинчелек бирәләр. Презентация хәтернең берничә төренә: күрүгә, ишетүгә, хискә һәм кайбер очракларда хәрәкәткә йогынты ясый.
Укыту процессында презентацияләрне дәреснең төрле этапларында кулланырга мөмкин. Презентацияләр булдыру укытучыга иҗади якын килүне һәм компьютер мөмкинчелекләрен тирәнтен белүне таләп итә. Компьютер презентацияләрен куллану күп кенә бурычларны үтәргә булыша:
— укытуның сыйфатын үстерү;
— татар телен өйрәнүне тиешле дәрәҗәгә күтәрү;
— укучыларны информацион җәмгыять шартларында эшлекле кеше булып җитешүләренә әзерләү;
— татар телен өйрәнүгә нигез булдыру.
Презентация 10-12 слайдтан торырга мөмкин. Темаларның төрле, матур, кызыклы, мавыктыргыч булуы укучыларда искиткеч зур кызыксыну уята. Матур, тәэсирле итеп бизәлгән презентация укытуның башлангыч этабында зур кызыксыну тудыра. Презентацияләр күрсәтмәлелек материалларын куллану мәсьәләсен чишәләр. Мәсәлән, элек рәсемнәрне кисеп тактага магнит ярдәмендә элеп куйсак, хәзер исә Интернет челтәрендә кирәкле картинаны, рәсемне, хәтта, видео-сюжет табып, слайдка урнаштырырга мөмкинлек бар. Күрсәтмәлелек күп булса, берничә слайдка урнаштырырга була. Презентацияләр карау укучыларга бик тә ошый.
Microsoft Power Point презентацияләр төзү программасы - минем иң якын ярдәмчем. Район һәм шәһәр күләмендә оештырылган ИКТ конкурсларында катнашам. Мәсәлән, татар теленнән “Аналитик һәм синтетик җөмләләр” темасына карата төзелгән дәрес-презентация район күләмендә I урынга, шәһәр күләмендә II урынга лаек булды. Бу дәрес-презентациям “Коллекция современных уроков» шәһәр медиафондында урын алды. “Муса Җәлил безнең арабызда" дәрес-презентациясе өчен І урын бирелде. Укучыларым бу тема белән “Яшь экскурсоводлар” конкурсында катнашып, дипломга лаек булдылар. Укучыларыбызны халкыбызның гореф-гадәтләрен, бәйрәмнәрен хөрмәт итәргә өйрәтәбез. Шул тәрбияви юнәлештә “Афәрин, мәшһүр Сабантуй!” темасына булдырылган презентациянең җырлы-биюле бәйрәмебезне күңелле итеп уздырырга ярдәме зур булды.
Соңгы 5 ел эчендә татар теле һәм әдәбияты укытучыларына мөстәкыйль рәвештә укыту чараларын сайлап алу мөмкинчелеге бирелде. Нәтиҗәле укытуга ирешү чарасы буларак, интерактив такта куллану укытучының эшен җиңеләйтә,булыша. SMART Board та тәэмин итүче махсус программа бар. Бу махсус программада 2000нән артык рәсем бирелгән, төрле темаларга тәкъдим ителгән анимацияләр дәресне тагын да мавыктыргыч итәләр. SMART Board интерактив такта кулланып эшләү үз нәтиҗәләрен бирә. Интерактив тактаны яңа материалны аңлатканда, аралашканда киң кулланырга була. 146 нчы мәктәпнең югары квалификацион категорияле татар теле һәм әдәбияты укытучысы, педагогия фәннәре кандидаты Р.Н Агмалетдинова “Сыйфат” темасына электрон-интерактив күнегүләр җыентыгын бастырып чыгарды. Мәктәбебезнең татар теле һәм әдәбияты укытучылары дәрестә бу җыентыктан бик теләп файдаланалар.
"Татарстан Республикасы дәүләт телләре һәм Татарстан Республикасында башка телләр турында” ТР Законын гамәлгә ашыру юнәлешендә галимнәребез тарафыннан эшләнгән педагогик программаларны куллану буенча шәһәр, республика мөгаллимнәре һәм мәктәп директорлары өчен әледән-әле ачык дәресләр, семинарлар уздырабыз. Мәсәлән, “Татар теле һәм әдәбияты дәресләрендә информацион технологияләр куллану”, “Татар теле һәм әдәбияты дәресләрендә һәм класстан тыш эшләрдә шәхеснең үзаңын формалаштыру”, “Татар теле һәм әдәбияты укытуның сыйфатлы нәтиҗәсенә ирешү чарасы буларак информацион-коммуникатив технологияләр куллану”, “Татар теле һәм әдәбиятын укытуның сыйфатын күтәрүдә заманча технологияләр куллану”,”Системалы-эшчәнлекле юнәлеш нигезендә татар теле һәм татар әдәбияты дәресләрен проектлау”, “Татар теленә өйрәтүдә бигрәк тә “Ана теле”, “Тапкыр”, “Мөмкин”, “Заман”, “Бала” “Татармультфильм” дигән компьютер программаларыннан нәтиҗәле файдаланырга тырышам. Хәзерге заман укытучысы буларак, дөньякүләм Интернет челтәреннән укыту процессы өчен кирәкле материалларны файдаланырга заман таләп итә, мультимедиа технологияләренә караган мәгълүматлар белән эш итәм, алардан дәресләрдә нәтиҗәле файдаланам.
Интегральләшкән дәресләр уздыру мультимедиа технологияләре куллануда иң мөһим мөмкинлекләрнең берсе булып санала. Мәктәбебездә андый дәресләрне компьютер классында үткәрү буенча бай тәҗрибә тупланды. Мәсәлән, инглиз теле укытучысы Низметдинова Р.С. белән “Гомеремне дә бирәм халкыма” темасына интегральләшкән дәрес үткәрдек. Укучыларның белемен, осталык һәм күнекмәләрен тикшерүдә компьютердан файдалану отышлы нәтиҗә бирә.
Димәк, укытучының һөнәри эшчәнлегендә эзләнү, педагогик иҗат өчен офыклар һәрвакыт җитәрлек, һәм тормыш үзе дә информацион технологияләр куллануны таләп итә.
|
0006629f6b50ce49acd6a90cff615d74 | null | Lesson plan | ***Клара Гайнетдинова,***
*Алабуга районы Иске Юраш урта мәктәбенең*
*югары категорияле татар теле*
*һәм әдәбияты укытучысы*
**<span class="smallcaps">ӘХЛАК ДӘРЕСЕ</span>**
**(9-11 сыйныфлар өчен)**
Бүгенге көндә яшүсмерләр арасында сүлпәнлек, битарафлык, белмәгәнне белергә теләмәү, матур әдәбият укудан бөтенләй бизү, яхшылыкны күрмәү кебек кире сыйфатларның көчәюе сизелә. Бу – укытучыны ифрат борчый, әлбәттә. Шуңа күрә мин әдәп -әхлак дәресләрен ешрак үткәрүне мәслихәт күрәм. Һәр айда, класстан тыш уку сәгатьләрен файдаланып, әхлак дәресләре үткәрәм. Модый дәресләрне үткәргәндә, В. Казыйханов, Ә.З. Рәхимов, А. Яхинның укыту алымнарын, әдәп-әхлак ягыннан тәрбияләүгә зур игътибар биргән Ризаэддин Фәхреддин хезмәтләрен, киңәшләрен кулланырга тырышам.
Дәрестә балалар төркемләп эшлиләр. Һәрбер төркемнең үзенең җитәкчесе бар. Җитәкчеләргә исә көчле, сәләтле балалар алына. Алар үз төркемнәре белән идарә итәләр, белемнәрен бәялиләр, кирәк вакытта ярдәм кулы сузалар. Болай эшләгәндә, балаларның сәләтләре күбрәк ачыла, үзләрен иркен тоталар, шәхес итеп сизәләр, үзләрендә күбрәк гомумкешелек сыйфатлары тәрбиялиләр.
Максатым – һәрьяктан камилләшкән шәхес тәрбияләү, балаларның сәләтен күрә белү, иҗадый баскычка күтәрү, әдәпле, әхлаклы итү.
Шул максатка корылган бер дәрес эшкәртмәмне тәкъдим итәм.
**Тема. Ана күңеле – балада, бала күңеле кемдә соң ?**
***I. Мотивация.***
Дәресне, ихтыяҗ тудыру максатыннан, үзем башлап җибәрәм. Башта аерым плакатка язылган эпиграф сәнгатьле итеп укыла:
*Ана –*
*Бөек исем*
*Нәрсә җитә ана булуга,*
*Хатыннарның бөтен матурлыгы,*
*Бөтен күрке ана булуда ...! –*
дип яза мәхәббәт, батырлык һәм матурлык җырчысы, зәңгәр күзле Такташыбыз .
Әни! Һәркем өчен иң якын, иң кадерле һәм изге исем бу. Телебез “әни” дигән сүз белән ачыла. Туган телебезне “ана теле” дип әйтүебез дә юкка түгел.
Ана образы сәнгатьнең бөтен төрендә дә изге итеп сурәтләнә. Ә менә “Балаларга үгет – нәсыйхәт” китабында Ризаэддин Фәхреддин гаиләгә, ата- анага, балаларга нинди бәя бирә, аның вазыйфасын ничек билгели икән? Шуны тыңлап үтик. Сүзне 1 нче төркемгә бирәбез. (Төркемнән бер бала җавап бирә)
*Балалар:* Р.Фәхреддин китабында гаиләгә карата булган вазыйфалар түбәндәгечә билгеләнә: ”Һәр җәмгыятьнең яисә милләтнең иң кечкенә кисәге – гаиләдер. Гаиләнең нигезе ата-ана белән төзелә. Гаилә эчендә яшәүче кешеләрнең бер-берләренә карата булган вазыйфалары да бар. Вазифаларны 2 өлешкә аерып карарга мөмкин:
\- ата-ананың балаларга карата булган вазифалары;
\- балаларның ата-аналарга карата булган вазифалары.”
*Укытучы:* Ә хәзер ата–ана вазифасына тулырак тукталып китик. Сүзне 2-нче төркемгә бирәбез.
*Балалар:* Р.Фәхреддин “Балаларга үгет-нәсыйхәт” китабында ата-ана вазифасын түбәндәгечә билгели: “Ата-ананың вазифасы бала тудыру белән генә чикләнми. Туган баланы сәламәт итеп үстерү, яхшы тәрбияләү, дине вә милләте өчен файдалы итү – ата- ананың иң зур вазыйфаларыннан исәпләнә .
Пәйгамбәребез бер хәдисендә түбәндәгечә боерган\*\*:\*\* *”Балаларыгызны яхшы багыгыз. Аларны яхшы тәрбия кылыгыз*”. Вазифаларның иң мөһим дип саналганнарына тукталабыз:
\- ата-ана баласын хәләл ризыклар белән генә тукландырыр;
\- бала тугач, дини гадәтләр буенча матур вә мәгънәле исем кушар;
\- мәктәп яшенә җиткәч, аны мәктәпкә җибәрер;
\- өйләнешү яшенә җиткәч, баласын дөрес итеп өйләндерер.
*Укытучы:* Ә хәзер иң мөһименә – Р. Фәхреддиннең балаларга булган мөрәҗәгатенә тукталабыз. Сүз 3 нче төркемгә бирелә. (Балалар кирәк дип санасалар, китаптан файдалана алалар, сөйләсәләр отышлырак.)
*Балалар:* Р. Фәхреддиннең балаларга, ягъни безгә, булган мөрәҗәгате түбәндәгечә яңгырый:
\- “И газиз балалар! Ата- аналарыгыз сезгә иң авыр һәм мәшәкатьле хезмәтләрне кылдылар, һәм алар сезгә хезмәт итүләрен дәвам итәләр, һәрвакыт сезнең өчен тырышалар. Аллаһы Тәгаләдән ялварып, сезнең өчен догалар кылалар. Инде сез дә аларның бу яхшылыкларын һәм бу хезмәтләрен камил кылып кайтарыгыз, көчегездән килгәнчә аларга чын күңелдән хезмәт итегез һәм хөрмәт күрсәтегез! Аллаһы Тәгалә ата- анага яхшылык кылырга кушты. Пәйгамбәребез Мөхәммәд галәйһиссәләм дә: “Ата-аналарын риза кылучы балалардан Аллаһы Тәгалә дә риза булыр,”- диде».
*Укытучы:* Күрәсез, балалар, ата- ана образы сәнгатьтә генә түгел, динебездә дә мәртәбәле урында. Үсеп, балигъ булгач та, картайгач та без ана өчен барыбер бала булып калабыз. Әни кеше картаеп беткән улына да, кызына да “балам”диеп дәшә һәм алар турында һаман кайгырта, борчыла. Әниләр – гомер буена җан юлдашчыбыз, терәгебез, киңәшчебез, яклаучыбыз. Ә язмыш кушуы буенча төп йорттан аерылгач, аларның кирәклеге тагын да арта төшә. Шагыйрь әйтмешли, әниләрнең бөеклеген яши-яши аңлыйсың. Аларны искә төшерәсең, сагынасың, кайчак аларны ачуландыруыңа үкенеп тә куясың. Әниләрне искә алмаган көннәр юктыр да ул. Аларның киңәшенә, акыллы сүзенә, ярдәменә без һәрвакыт мохтаҗ.
Менә шундый тирән мәгънәгә ия бу өч кенә хәрефтән торган сүз. Күпме наз, күпме җан җылылыгы бу сүздә. Күпме йокысыз төннәр, күпме борчу, күпме сагыш кичерә ана! Ә менә моны бөтен бала да аңлап бетерә микән соң?
***II. Уку мәсьәләсен кую.***
*Укытучы:* ”Ана күңеле – балада”, – ди халык Ә бала күңеле кемдә икән соң? Бу сорауга җавап эзләп карыйк әле. Сорауга җавап бирү өчен, иң элек Татарстан балалар радиотапшыруы мөхәррире Дания Заһретдин кызы Гайнетдиннең “Мин табигать баласы” дигән аудиокассетасыннан “Ялгыз ана” дигән хикәяне тыңлап китик. Ә сез, тыңлаганда, ана образына бәя бирергә әзерләнегез. Бу ана образы мин әле генә сөйләгән анага туры киләме? Ә балаларының анага булган мөнәсәбәте нидән гыйбарәт? Бу балаларга сез нинди бәя бирер идегез? Р. Фәхреддин биргән киңәшләрне, ул күрсәткән вазифаларны истә тотсагыз, яхшы булыр иде. (Аудиокассетадагы хикәя тыңланыла.)
***III. Уку мәсьәләсен чишү.***
Балалар укытучы куйган сорауларга җавап бирәләр. Ана образын бәялиләр, аны укытучы тасвирлаган ана образы белән чагыштыралар, Р.Фәхреддин күрсәткән вазифалар үтәлгәнме –юкмы, шуны әйтәләр. (Һәр төркемнең җавабы аерым тыңланыла)
*Укытучы нәтиҗә ясый:* Әйе, хикәядә салкын көзге төн сурәтләнә. Мескен, ялгыз ана тәрәз янында балаларын өзгәләнеп көтә. Көзге салкын җил тәрәз каккан саен, ул “бу газиз балам түгелме икән”, диеп, пәрдәне күтәреп карый. Балаларының балачагын күз алдына китереп юана ана. Әйткәнебезчә, балалар үскәндә, әнисез бер генә көн дә тора алмый. Ә менә үсеп җиткәч, нигәдер балаларның әниләренә булган мәхәббәте юкка чыга. Нәкъ менә шул борчый авторны, ул укучыга хәтта сорау белән дә мөрәҗәгать итә: “Әллә көзге җилләр урлый микән ул мәхәббәтне?”
Менә шундый уйлар белән ялгыз ана күпме генә көзге җилне тәрәз каршыннан куарга теләсә дә, ул китми. Җил һаман да аны үчекли кебек. “Ул хәтта яңгырны да чакырып китерә”. Тәрәз пыяласы аша тәгәрәгән яңгыр тамчыларына игътибар итегез әле. Дания Гайнетдин ул яңгыр тамчыларын ананың күз яшьләренә тиңли. Сыкрау катыш ялгыз ана, күз яшьләрен түгә-түгә, биш улының берсе генә булса да кайтмасмы дип, инде ничәмә-ничә таңны аттыра.
Ә хәзер хикәянең төп идеясен табыйк, ул әсәрнең үзендә үк бирелгән. (Һәрбер төркемнең фикере тыңланыла)
*Укытучы балаларның фикерен хуплый:* Әйе, автор әниләрне өметләнергә чакыра, мин дә аның фикере белән тулысынча килешәм. Сезнең арада мәрхәмәтсезләр булмас дип ышанам. Әни-ләрнең кадерен исән чакта белергә кирәк. Кем генә булмасын, бала туган нигезен, йортын, ата-анасын онытырга тиеш түгел.
– Бу ялгыз ананың язмышы Аяз Гыйләҗевнең “Җомга көн кич белән” әсәрендәге берәр геройны хәтерләтмиме? Әйдәгез әле, шул әсәрнең сюжетын искә төшерик. (Балалар кыскача эчтәлекне сөйлиләр. 5-7 минут)
*Балалар белән фикер алышу.*
\- Менә ике әсәр. Ике ялгыз ана. Сорау: *ана бәхете өчен нәрсә кирәк?*
\- Улының яки кызының аны картайгач та яратуы, хөрмәт итүе.
\- Ә менә бу ике әсәрдәге аналар бәхетлеме соң?
\- Юк, әлбәттә, хикәядәге ананың биш баласы, Бибинур апаның өч баласы бар. Алар икесе дә гомерләре буе балалары өчен яшәгәннәр. Бибинур әбинең балалар дип яши торгач, чәй эчәргә самовары да калмый, анысын да бер кызына әтисе төсе итеп җибәрә. Бу ике ана өчен дә уртак сыйфат: алар балаларын яраталар, алар турында уйлыйлар, кайгырталар.
\- Димәк, ананың күңеле кемдә була?
\- Балада, әлбәттә.
\- Бу фикерне дәлилли торган нинди мәкаль бар?
\- “Ана күңеле – балада, бала күңеле – далада.”
\- Сез бу мәкальнең мәгънәсен ничек аңлыйсыз?
\- Ана баласы турында, ә бала чит нәрсәләр турында уйлый, һәрхәлдә әнисе турында түгел.
\- Мәкальнең беренче өлеше белән барыгыз да килешәсезме?
\- Әйе, килешәбез, барлык аналарның да, һәрхәлдә күпчелек әниләрнең күңеле – балада.
\- Ә менә икенче өлеше белән бөтенегез дә килешеп бетмидер, мөгаен. Әйдәгез әле, икенче өлешне исбатлап бирер өчен тагын әсәргә мөрәҗәгать итик. Өзек укыла. *“... Әмма Бибинурның үз мөнәсәбәте, икесе аңлый торган гына олы мөнәсәбәт. Зиратта кеше-мазар булганда, ул Гайшә янына барып та карамый, кешеләр таралганны, зиратның тып-тын әрвахлар белән калганын көтә. Чөнки зиратка Бибинурны Гайшәнең фаҗигале үлеме генә түгел, бурычы, җаваплылык та йөртә...”*
\- Бу өзектә сүз кем турында бара?
\- Хатимә, Сабир һәм Нәҗипнең ике әнисе турында. Беренче ана – Гайшә. Ул,ире Габдуллаҗан белән кавышып, өч баланы дөньяга тудырган, ләкин ире өчен һәлак булган. Бибинур, Гайшә һәлак булганнан соң, сөйгән егетен ташлап, үзеннән бик күпкә өлкән булган Габдуллаҗанга кияүгә чыгып, өч ятим балага әни булган. Өзектә Гайшә белән Бибинурның өч уртак баланың аналары буларак мөнәсәбәтләре, шулай ук Бибинурның Гайшә алдында балалары өчен җаваплылык тоюы турында сүз бара.
\- Бибинур нинди әни?
\- Ул шушы өч баланы ихлас күңелдән яраткан, алардан бернәрсә дә кызганмаган. Балаларның акчага булган ихтыяҗын үтәргә тырышкан, өйдәге әйберләрне сатып, хәтта пенсия акчасын да балаларга җибәргән. Алар өчен барысын да эшләргә әзер булган.
\- Әйе, сез бик дөрес аңлагансыз. Чынлап та, Бибинур апа гомере буенча бары балалар дип яшәгән.
\- Ә балаларның күңеле әнидә булганмы соң?
\- Юк, ике-өч, биш- сигез ел үтә ана көтә, күпме язлар, җәйләр, көзләр, кышлар үтә, күпме сулар ага, ана һаман көтә, һич югында Сабан туена кайтырлар, дип өметләнә. Кызганычка каршы, аның өметләре акланмый. Бер дә булмагач, почта бүлегенә барып, хат көтә башлый, ә аны искә дә алучы булмый.
\- Димәк, татар халык мәкале белән бары килешәсе генә кала, анда бик дөрес әйтелгән:” Ана күңеле балада, бала күңеле далада”.
Әйдәгез әле, без сезнең белән яңадан Р. Фәхреддин киңәш-ләрен тыңлауны дәвам итик. Р.Фәхреддиннең үгет-киңәшләрен слайдларга салырга кушылган иде. Сүз төркемнәргә бирелә. Һәрбер төркемнән берәр бала компьютерда үзләре төзегән слайдлар белән таныштыра.
*Укытучы:* Бу киңәшләр сезнең күңел түрегезгә кереп урнашса, мин бик шат булыр идем.
Ә хәзер бүгенге тормышка әйләнеп кайтыйк. Күргәнегезчә, бүген дәресебездә кунаклар – сезнең әниләрегез катнаша. Алар тикмәгә генә чакырылмаган. Сез шушы газиз кешеләрегез алдындагы бурычны ничек аңлыйсыз һәм ничек үтисез? Сүз төкемнәргә бирелә. Берәр кеше чыгыш ясый. Ә соңыннан һәрбер бала әнисенә үзе ясаган, язган китапчыкны бүләк итә.
*Рефлексия.*
Без бүген дәрестә нәрсәгә өйрәндек? Бала күңеле далада булмасын өчен нәрсәләр эшләргә кирәк? Төркемнәрдән берәр укучы чыгыш ясый.
*Өй эше.*
Үзегезне тәрбияләү планы төзергә. Өстәмә эш: балаларның игелекле эшләрен күрсәткән хикәяләр язарга. (Бу эш сәләтле балалар өчен.) Язганда Р.Фәхреддин хезмәтләрен, киңәшләрен кулланырга.
|
00067d6abb044fe880c32bdaa464ac98 | 2,019 | Governmental decree | <table><tr><td>СОВЕТ БОЛЬШЕЕЛОВСКОГО<br>СЕЛЬСКОГО ПОСЕЛЕНИЯ<br>ЕЛАБУЖСКОГО<br>МУНИЦИПАЛЬНОГО<br>РАЙОНА<br>РЕСПУБЛИКИ ТАТАРСТАН</td><td></td><td>ТАТАРСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ<br>АЛАБУГА МУНИЦИПАЛЬ<br>РАЙОНЫ ОЛЫ ЕЛОВО<br>АВЫЛ ҖИРЛЕГЕ СОВЕТЫ</td></tr></table>
## Олы Елово авылы карары
<table><tr><td>№ 161</td><td style="text-align: right;">2019 елның "08» октябре</td></tr></table>
Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районы Олы Елово авыл җирлеге Советының «Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районының Олы Елово авыл җирлеге «муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү турында " карары проекты хакында»
«Россия Федерациясендә җирле үзидарә оештыруның гомуми принциплары турында» 2003 елның 6 октябрендәге 131-ФЗ номерлы Федераль законның 44 статьясы, «муниципаль берәмлекләр уставларын дәүләт теркәвенә алу турында» 2005 елның 21 июлендәге 97-ФЗ номерлы Федераль закон, «Татарстан Республикасында җирле үзидарә турында» 2004 елның 28 июлендәге 45-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законының 7 статьясы, Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районының Олы Елово авыл җирлеге Советы нигезендә
**Карар:**
1. Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районы Олы Елово авыл җирлеге Советының «Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районы Олы Елово авыл җирлеге «муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү турында» гы карары проекты буенча ачык тыңлаулар үткәрүне 2019 елның 8 ноябренде 14:00 сәгатьтә Олы Елово авылы КФҮ бинасында (адресы: 45 сәгатьтә) билгеләргә.: Татарстан Республикасы, Алабуга муниципаль районы, Олы Елово авылы, Җиңүнең 40 еллыгы ур., 2а йорт.
2. Бәяләмә халык тыңлаулары нәтиҗәләре буенча халыкка игълан ителергә тиеш.
3. Әлеге карар рәсми басылып чыгарга тиеш.
4. Әлеге карарның үтәлешен контрольдә тотам.
<table><tr><td>Рәис</td><td style="text-align: right;">А. И. Машанов</td></tr></table>
__________
**Карарга № 1 кушымта**
**Татарстан Республикасы Алабуга**
**муниципаль районы Олы Елово авыл**
**җирлеге Советы Рәисе**
**«08» октябрь, 2019 ел.**
## Муниципаль Уставына үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү "Олы Елово авыл җирлеге « Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районы»
1. Уставның 5 статьясындагы 1 өлешенең 14 пунктын түбәндәге редакциядә бәян итәргә:
«14) каты коммуналь калдыкларны җыю (шул исәптән аерым туплау) һәм транспортлау эшчәнлеген оештыруда катнашу;»
2. Уставның 5 статьясындагы 1 өлешенең 14 пунктын түбәндәге редакциядә бәян итәргә:
«1. Җирлекнең җирле үзидарә органнары хокукка ия:»
3. Уставның 6 статьясындагы 1 өлешенең 14 пунктын түбәндәге редакциядә бәян итәргә:
"14) җирлек территориясендә яшәүче хуҗасыз хайваннар белән мөрәҗәгать итү буенча эшчәнлек алып бару.;»
4. Уставның 5 статьясындагы 1 өлешенең 14 пунктын түбәндәге редакциядә бәян итәргә:
«4. Әлеге статьяда каралган гражданнар җыены анда торак пункт яки җирлек халкының сайлау хокукына ия булган яртысыннан артыгы катнашуга хокуклы. Торак пунктта әлеге торак пунктта яшәүчеләрнең сайлау хокукына ия булган яртысыннан артыгы бер үк вакытта бергә булу мөмкинлеге булмаса, гражданнар җыены әлеге Устав нигезендә этаплап, гражданнар җыенын үткәрү турында Карар кабул ителгән көннән алып бер айдан да артмаган вакыт эчендә үткәрелә, ул Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районының Олы Елово авыл җирлеге торак пунктларында гражданнар җыенын әзерләү һәм үткәрү тәртибе турында Нигезләмә белән расланган тәртиптә гражданнар җыенын үткәрү турында Карар кабул ителгән көннән бер айдан да артмый. Шул ук вакытта элек гражданнар җыенында катнашкан затлар тавыш бирүдә киләсе этапларда катнашмый. Гражданнар җыены карары кабул ителгән дип санала, әгәр аның өчен тавыш биргән булса, җыенда катнашучыларның яртысыннан артыгы".
5. Уставның 30 статьясындагы 6 өлешен түбәндәге редакциядә бәян итәргә:
«6. Жирлек Советы депутаты 2008 елның 25 декабрендәге 273-ФЗ номерлы "Коррупциягә каршы тору турында" Федераль закон һәм башка федераль законнар белән билгеләнгән чикләүләрне, тыюларны үтәргә, бурычларны үтәргә тиеш. Жирле үзидарәнең сайланулы органы депутаты, җирле үзидарәнең сайланулы вазыйфаи заты вәкаләтләре "коррупциягә каршы тору турында" 2008 елның 25 декабрендәге 273-ФЗ номерлы Федераль закон, "дәүләт Вазыйфаларын биләүче затларның һәм башка затларның чыгымнарының аларның керемнәренә туры килүен тикшереп тору турында" 2012 елның 3 декабрендәге 230-ФЗ номерлы Федераль закон, "аерым категория затларга аерым категория затларның счетларын (кертемнәрен) ачуны һәм булдыруны тыю турында" 2013 елның 7 маендагы 79-ФЗ номерлы Федераль закон, "дәүләт Вазыйфаларын биләүче затларның һәм башка затларның чыгымнарының аларның керемнәренә туры килүен тикшереп тору турында" әгәр 2003 елның 6 октябрендә Федераль законда башкасы каралмаган булса, Россия Федерациясе территориясеннән Читтә чит ил финанс инструментларына ия булу һәм (яисә) алардан файдалану. «Россия Федерациясендә җирле үзидарә оештыруның гомуми принциплары турында»гы 131-ФЗ номерлы Федераль законга үзгәрешләр кертү хакында " 2011 елның 29 ноябрендәге 95-ФЗ номерлы Федераль закон белән кертелде.
6. Уставның 30 статьясындагы 6 өлешен түбәндәге редакциядә бәян итәргә:
"8. Әлеге статьяның 7 өлеше нигезендә үткәрелгән тикшерү нәтиҗәсендә "коррупциягә каршы тору турында" 2008 елның 25 декабрендәге 273-ФЗ номерлы Федераль закон, "дәүләт Вазыйфаларын биләүче затларның һәм башка затларның чыгымнарының аларның керемнәренә туры килүен тикшереп тору турында" 2012 елның 3 декабрендәге 230-ФЗ номерлы Федераль закон, "аерым категория затларга Россия Федерациясе территориясеннән читтә урнашкан чит ил банкларында счетлар (кертемнәр) ачуны, чикләү, тыюларны, вазыйфаларны үтәмәү фактларын ачыклаганда," Россия Федерациясе территориясеннән читтә урнашкан чит Россия Федерациясе субъектының югары вазыйфаи заты (Россия Федерациясе субъекты дәүләт хакимиятенең югары башкарма органы җитәкчесе) депутат, җирле үзидарәнең сайланулы органы әгъзасы, җирле үзидарәнең сайланулы вазыйфаи заты вәкаләтләрен вакытыннан алда туктату яисә күрсәтелгән затларга карата тиешле карар кабул итәргә вәкаләтле җирле үзидарә органына яисә судка башка җаваплылык чараларын куллану турында гариза белән мөрәҗәгать итә».
7. Уставның 30 статьясына түбәндәге эчтәлекле 8.1 һәм 8.2 өлешләре өстәргә:
«8.1. Депутатка, җирле үзидарәнең сайланулы органы әгъзасына, җирле үзидарәнең үз керемнәре, чыгымнары, мөлкәте һәм мөлкәти характердагы йөкләмәләре турында дөрес булмаган яисә тулы булмаган мәгълүмат биргән вазыйфаи затына, шулай ук хатынының (иренең) һәм балигъ булмаган балаларының керемнәре, чыгымнары, мөлкәте һәм мөлкәти характердагы йөкләмәләре турында белешмәләр биргән өчен, әгәр бу мәгълүматларны бозып күрсәтмәгән булса, түбәндәге җаваплылык чаралары кулланылырга мөмкин::
1) кисәтү;
2) депутатны, җирле үзидарәнең сайланулы органы әгъзасын муниципаль берәмлекнең вәкиллекле органында, җирле үзидарәнең сайланулы органында вазыйфасыннан азат итү, аның вәкаләтләре вакыты туктатылганчы муниципаль берәмлекнең вәкиллекле органында, җирле үзидарәнең сайланулы органында вазыйфа биләү хокукыннан мәхрүм итү.;
3) вәкаләтләрне гамәлгә ашырудан даими нигездә азат итү, вәкаләтләр срогы туктатылганчы даими нигездә вәкаләтләрне гамәлгә ашыру хокукыннан мәхрүм итү.;
4) муниципаль берәмлекнең вәкиллекле органында, җирле үзидарәнең сайланулы органында аның вәкаләтләре срогы туктатылганчы вазыйфаларны биләүне тыю;
5) вәкаләтләр срогы туктатылганчы даими нигездә вәкаләтләрне үтәүне тыю.
8.2. Депутатка, җирле үзидарәнең сайланулы органы әгъзасына, җирле үзидарәнең сайланулы вазыйфаи затына әлеге статьяның 8.1 өлешендә күрсәтелгән җаваплылык чараларын куллану турында Карар кабул итү тәртибе Татарстан Республикасы Законы нигезендә муниципаль хокукый акт белән билгеләнә».
08. Уставның 5 статьясындагы 1 өлешенең 14 пунктын түбәндәге редакциядә бәян итәргә:
«1) эшмәкәрлек эшчәнлеге белән шәхсән яки ышанычлы затлар аша шөгыльләнергә, коммерция оешмасы белән идарә итүдә яки коммерциячел булмаган оешма белән идарә итүдә (Россия Федерациясе субъекты муниципаль берәмлекләре советы идарәсендә, муниципаль берәмлекләрнең башка берләшмәләрендә, сәяси партиядә, Профсоюзда билгеләнгән тәртиптә теркәлгән катнашудан, башка иҗтимагый оешма, торак, торак-төзелеш, гараж кооперативлары, күчемсез милек хуҗалары ширкәтенең гомуми җыелышында катнашудан тыш) катнашудан тыш, Россия Федерациясе Президенты яки Россия Федерациясе Хөкүмәте акты нигезендә оешманың коллегиаль органы эшчәнлегендә түләүсез нигездә катнашудан тыш, оешманың идарә һәм ревизия комиссиясе, муниципаль берәмлек муниципаль берәмлек исеменнән муниципаль милектә булган оешманы яки идарә итүне гамәлгә куючы (устав капиталында катнашу өлешләре) вәкаләтләрен гамәлгә кую тәртибен билгели торган муниципаль хокукый актлар нигезендә; федераль законнарда каралган башка очракларда;»
09. Уставның 36 статьясындагы 5 өлешен түбәндәге редакциядә бәян итәргә:
«5. Жирлек советы авыл җирлеге башлыгының, җирлек башкарма комитеты җитәкчесенең еллык эшчәнлекләре, җирлек башкарма комитеты һәм башка ведомство карамагындагы җирле үзидарә органнарының эшчәнлеге, шул исәптән җирлек Советы тарафыннан куелган мәсьәләләрне хәл итү турындагы отчетларын тыңлый».
10. Уставның 37 статьясын түбәндәге редакциядә бәян итәргә:
"37 Статья. Муниципаль район Советына җирлек вәкилен сайлау
11. Әгәр җирлек Советы тавыш бирүнең башка тәртибен билгеләмәсә, җирлек Советы депутатлары арасыннан Алабуга муниципаль районы Советына яшерен тавыш бирү юлы белән сайлана.
12. Кандидат сайланган дип санала, аның өчен җирлек Советы депутатларының билгеләнгән саныннан яртысыннан артыгы тавыш бирде.
13. Авыл җирлеге вәкиленең муниципаль район Советында вәкаләтләре яңа чакырылыш авыл җирлеге Советы эшли башлаганнан бирле туктатыла.
14. Муниципаль район Советында җирлек вәкиленең вәкаләтләре вакытыннан алда туктатыла очракта:
01) үлем;
02) отставкалар буенча үз теләге;
03) суд тарафыннан эшкә сәләтсез яки чикләнгән эшкә сәләтсез дип тану;
04) суд тарафыннан хәбәрсез югалган дип танылу яки мәрхүмнәрне игълан итү билгесез.;
05) судның гаепләү карары үз көченә керү;
06) даими яшәү урынына Россия Федерациясеннән читкә чыгу;
07) Россия Федерациясе гражданлыгын туктату, чит дәүләт гражданлыгын - Россия Федерациясе халыкара шартнамәсендә катнашучы, аның нигезендә чит ил гражданы җирле үзидарә органнарына сайланырга, аларга чит ил дәүләт гражданлыгын сатып алырга йә аларга Россия Федерациясе гражданының Россия Федерациясе халыкара шартнамәсендә катнашучы булмаган чит ил территориясендә даими яшәү хокукын раслаучы башка документ алырга хокуклы, аның нигезендә чит ил дәүләт гражданлыгы булган Россия Федерациясе гражданы җирле үзидарә органнарына сайланырга хокуклы, аның нигезендә чит ил;
08) сайлаучылар яисә депутатлар тарафыннан чакыртып алу;
09) җирлек Советы вәкаләтләрен вакытыннан алда туктату;
10) хәрби хезмәткә чакырылу яисә аны алмаштыручы альтернатив граждан хезмәтенә җибәрү;
11) 2003 елның 6 октябрендәге 131-ФЗ номерлы Федераль законда «Россия Федерациясендә җирле үзидарә оештыруның гомуми принциплары турында» һәм башка федераль законнарда билгеләнгән чикләүләрне үтәмәү.;
12) федераль законнарда билгеләнгән башка очракларда.
2. Әлеге статьяның 1 өлешендәге 1-8, 10 һәм 11 пунктларында күрсәтелгән очракларда, җирлек Советы тарафыннан вәкаләтләрне вакытыннан алда туктату өчен нигез барлыкка килгән көннән алып 30 көннән дә соңга калмыйча, әгәр бу нигез җирлек Советы сессияләре арасында барлыкка килгән булса – шундый нигез барлыкка килгән көннән өч айдан да соңга калмыйча кабул ителә».
3. Уставның 5 статьясындагы 1 өлешенең 14 пунктын түбәндәге редакциядә бәян итәргә::
«14) каты коммуналь калдыкларны җыю (шул исәптән аерым туплау) һәм транспортлау эшчәнлеген оештыруда катнашу;»
4. Уставның 5 статьясындагы 1 өлешенең 14 пунктын түбәндәге редакциядә бәян итәргә::
« - җирлек территориясендә яшәүче хуҗасыз хайваннар белән мөрәҗәгать итү буенча эшчәнлек алып бару.;»
5. Уставның 49 статьясындагы 2 өлешенең 13 абзацы төшереп калдырырга
6. Уставның 5 статьясындагы 1 өлешенең 14 пунктын түбәндәге редакциядә бәян итәргә::
«1. Муниципаль финанс контроле бюджет хокук мөнәсәбәтләрен җайга сала торган хокукый актлар, Россия Федерациясе бюджет системасы бюджетларыннан физик затларга башка түләүләр буенча гавами норматив йөкләмәләр һәм йөкләмәләр бирә торган хокукый актлар нигезләмәләрен үтәүне тәэмин итү, шулай ук муниципаль контрактлар, килешүләр (килешүләр) шартларын бюджеттан акча бирү турында саклауны тәэмин итү максатларында гамәлгә ашырыла.
Муниципаль финанс контроле тышкы һәм эчке, башлангыч һәм аннан соңгыларга бүленә".
7. Уставның 5 статьясындагы 1 өлешенең 14 пунктын түбәндәге редакциядә бәян итәргә::
«2. Тышкы муниципаль финанс контроле Алабуга муниципаль районы Контроль-хисап палатасының контроль эшчәнлеге булып тора".
Карарга 2 нче кушымта
Татарстан Республикасы Алабуга
муниципаль районы Олы Елово авыл
җирлеге Советы Рәисе
«08» октябрь, 2019 ел.
## Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районы Олы Елово авыл җирлеге Советының «Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районы Олы Елово авыл җирлеге «муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү һәм гражданнарның аның турында фикер алышуларда катнашуы турында» карары проектына карата гражданнарның тәкъдимнәрен исәпкә алу тәртибе
1. Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районы Олы Елово авыл җирлеге Советының «Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районы Олы Елово авыл җирлеге «муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү турында» гы Карары проектына тәкъдимнәр эш көннәрендә 8 сәгатьтән 17 сәгатькә кадәр кабул ителә.: Татарстан Республикасы, Алабуга муниципаль районы, Олы Елово авылы, Центральная урамы, 2 нче йорт, Олы Елово авыл җирлеге башкарма комитеты бинасы язма рәвештә яки факс буенча 7-32-42 таблицалар рәвешендә.:
<table>
<thead>
<tr>
<th>No п/п</th>
<th>Тәкъдимнәр кертү инициаторы</th>
<th>Кертү датасы</th>
<th>Абзац, пункт, өлеш, мәкалә</th>
<th>Проект ның тексты</th>
<th>Сүзләр тәкъдим</th>
<th>Кертелгән тәкъдимнәрне исәпкә алып, проектның тексты</th>
<th>Искәрмә</th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td>Бе p</td>
<td>Ике</td>
<td>Өч</td>
<td>Дүрт</td>
<td>Биш</td>
<td>Алты</td>
<td>Жиде</td>
<td>Сигез</td>
</tr>
</tbody>
</table>
2. Халык алдында тыңлауларда катнашу өчен гаризалар Олы Елово авыл җирлеге Советы шәхсән, почта («Устав буенча фикер алышу» конвертында тамга белән) яки 7-32-42 факсы буенча бирелә.
3. Гражданнарның тәкъдимнәре Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районы Олы Елово авыл җирлеге башкарма комитеты хезмәткәрләре тарафыннан теркәлә.
Карарга № 3 кушымта
Татарстан Республикасы Алабуга
муниципаль районы Олы Елово авыл
җирлеге Советы Рәисе
«08» октябрь, 2019 ел.
## Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районы Олы Елово авыл җирлеге Советының «Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районы Олы Елово авыл җирлеге «муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү турында " карары проекты буенча ачык тыңлаулар үткәрү тәртибе»
01. Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районы Олы Елово авыл җирлеге Советының «Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районының Олы Елово авыл җирлеге «муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү турында» карары проекты (алга таба-гавами тыңлаулар) буенча ачык тыңлаулар «Россия Федерациясендә җирле үзидарә оештыруның гомуми принциплары турында» Федераль законның 28 статьясы, Татарстан Республикасы Алабуга муниципаль районының Олы Елово авыл җирлеге «муниципаль берәмлегендә гавами тыңлауларны оештыру һәм уздыру тәртибе турындагы Нигезләмә нигезендә үткәрелә.
02. Гавами тыңлауларда үз тәкъдимнәрен дәлилләү өчен чыгыш ясау хокукы белән гавами тыңлауларны үткәрү датасына кадәр ике эш көненнән дә соңга калмыйча язмача гаризалар тапшырган затлар катнаша. Шул ук вакытта керү датасы булып, мондый тәкъдимнәр кабул итүне гамәлгә ашыручы органга тәкъдимнәр керү көне тора.
03. Халык тыңлауларында, халык алдында чыгыш ясау хокукыннан башка, җирлекнең барлык кызыксынган кешеләре катнаша ала.
04. Катнашучыларны теркәү ачык тыңлаулар башланырга бер сәгать кала башлана.
05. Халык алдында тыңлауларда җирлек башлыгы, җирлек башлыгы урынбасары, җирлек башлыгы тарафыннан вәкаләтле башка затлар рәислек итә.
06. Ачык тыңлаулар рәислек итүченең кереш сүзе белән ачыла, ул катнашучыларга фикер алышына торган мәсьәләнең асылы, тыңлауларны үткәрү тәртибе турында хәбәр итә.
07. Беркетмәне рәсмиләштерү, кергән тәкъдимнәрне исәпкә алу өчен, рәислек итүче тәкъдиме буенча гавами тыңлаулар секретаре (секретариаты) сайлана.
08. Чыгышларның эзлеклелеге һәм вакыты, карала торган мәсьәләнең эчтәлеген исәпкә алып, гавами тыңлауларда катнашу өчен кергән язма гаризаларның саны һәм башка мәсьәләләрне исәпкә алып, гавами тыңлауларны уздыру регламенты белән билгеләнә.
09. Халык тыңлауларында катнашучылар чыгыш ясаганнан соң чыгыш ясаучыларга сораулар бирергә хокуклы.
10. Ачык тыңлаулар үткәргәндә тәртипне үтәү ачык тыңлауларда катнашу өчен мәҗбүри шарт булып тора. Халык тыңлауларында катнашучылар ачык тыңлаулар барышына тыкшынырга, аларны өзергә һәм үткәрүгә комачауларга хокуклы түгел.
11. Рәислек итүче гавами тыңлаулар алып бара һәм халык тыңлауларының көн тәртибендәге мәсьәләләр буенча фикер алышу тәртибен күзәтеп тора, кирәк булганда, утырышлар залыннан мәсьәләләр буенча фикер алышу тәртибен бозучыларны бетерү буенча чаралар күрергә хокуклы.
12. Халык тыңлауларын үткәрү вакытында беркетмә алып барыла. Халык тыңлауларында катнашучыларның барлык искәрмәләре һәм тәкъдимнәре секретарьгә (секретариатка) язма рәвештә бирелә һәм гавами тыңлаулар беркетмәсенә теркәлә.
13. Халык тыңлауларының беркетмәсенә рәислек итүче кул куя һәм җирлек Советында саклана.
14. Гавами тыңлаулар нәтиҗәләре буенча бәяләмә мәҗбүри йомгаклау документы булып тора, ул халык тыңлауларын уздырганнан соң өч көн эчендә муниципаль берәмлекнең рәсми сайтында халыкка игълан ителергә һәм урнаштырылырга тиеш.
15. Халык тыңлауларын үткәрүне оештыру ягыннан һәм матди-техник яктан тәэмин итү җирлек Советы тарафыннан башкарыла.
|
000752a2b3f52241b41de3956d9f83d5 | 2,021 | null | РЕСПУБЛИКА ТАТАРСТАН
МУСЛЮМОВСКИЙ
МУНИЦИПАЛЬНЫЙ РАЙОН
ИСПОЛНИТЕЛЬНЫЙ КОМИТЕТ
ТОЙГИЛЬДИНСКОГО
СЕЛЬСКОГО ПОСЕЛЕНИЯ
ТАТАРСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ
МӨСЛИМ МУНИЦИПАЛЬ
РАЙОНЫ
ТОЙГЕЛДЕ АВЫЛ ҖИРЛЕГЕ
БАШКАРМА КОМИТЕТЫ
423974, PT Муслюмовский район, с.Тойгильдино, ул.Центральная д.3, Toy.Mus@tatar.ru тел. (8-85556) 3-46-31
Тойгелде авылы 9 ноябрь 2021 ел
## КАРАР № 22
Мөслим муниципаль районы Тойгелде авыл җирлеге бюджеты керемнәренең баш администраторлары исемлеген раслау турында
Россия Федерациясе Бюджет кодексының 160<sup>1</sup> статьясындагы 3<sup>2</sup> пунктының өченче абзацы нигезендә Татарстан Республикасы Мөслим муниципаль районы Тойгелде авыл җирлеге Башкарма комитеты КАРАР БИРДЕ:
1. Мөслим муниципаль районы Тойгелде авыл җирлеге бюджеты керемнәренең баш администраторлары исемлеген расларга.
2. Әлеге карар Мөслим муниципаль районы Тойгелде авыл җирлегенең 2022 елга, 2023 һәм 2024 елларның план чорына (2022 елга) бюджетын төзегәндә һәм үтәгәндә барлыкка килгән хокук мөнәсәбәтләренә карата кулланыла.
3. Әлеге карарны Татарстан Республикасы хокукый мәгълүматының рәсми порталында (PRAVO.TATARSTAN.RU) һәм Татарстан Республикасы Мөслим муниципаль районы Тойгелде авыл җирлегенең рәсми сайтында (https://muslumovo.tatarstan.ru) бастырып чыгарырга.
4. Әлеге карарның үтәлешен контрольдә тотуны үз өстемә алам.
Тойгелде авыл җирлеге
Башкарма комитеты житәкчесе
Фәйзуллина Э.Н.
*Мөслим муниципаль районы
Тойгелде авыл җирлеге
Башкарма комитетының
2021 елның «09»
ноябрендәге
22 нче номерлы карары
белән расланган*
### Мөслим муниципаль районы Тойгелде авыл җирлеге бюджетының салым һәм салым булмаган керемнәренең баш администраторлары - Мөслим муниципаль районының җирле үзидарә органнары исемлеге
<table>
<thead>
<tr>
<th>Код</th>
<th>Бюджет классификациясе кодлары</th>
<th>Керемнәрнең төркемнәре, төркемчәләре, статьялары һәм ярдәмче статьялары</th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td colspan="3"><strong>094 Мөслим муниципаль районы Финанс-бюджет палатасы</strong></td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 08 04020 01 1000 110</td>
<td>Нотариаль гамәлләр кылуга Россия Федерациясенең законнар актлары нигезендә вәкаләтле җирле үзидарә органнарының вазыйфаи затлары тарафыннан нотариаль гамәлләр кылган өчен дәүләт пошлинасы</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 08 04020 01 4000 110</td>
<td>Нотариаль гамәлләр кылуга Россия Федерациясенең законнар актлары нигезендә вәкаләтле җирле үзидарә органнарының вазыйфаи затлары тарафыннан нотариаль гамәлләр кылган өчен дәүләт пошлинасы</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 08 07175 01 1000 110</td>
<td>Куркыныч, авыр йөкле һәм (яисә) эре габаритлы йөкләрне ташуны гамәлгә ашыручы транспорт чараларын автомобиль юллары буйлап хәрәкәткә махсус рөхсәт биргән өчен җирлекнең җирле үзидарә органы тарафыннан җирлекләр бюджетларына күчерелә торган дәүләт пошлинасы</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 08 07175 01 4000 110</td>
<td>Куркыныч, авыр йөкле һәм (яисә) эре габаритлы йөкләрне ташуны гамәлгә ашыручы транспорт чараларын автомобиль юллары буйлап хәрәкәткә махсус рөхсәт биргән өчен җирлекнең җирле үзидарә органы тарафыннан җирлекләр бюджетларына күчерелә торган дәүләт пошлинасы</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 11 02033 10 0000 120</td>
<td>җирлекләр бюджетларының вакытлыча тотылмый торган акчаларын урнаштырудан керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 11 03050 10 0000 120</td>
<td>Ил эчендә җирлекләр бюджетлары акчалары исәбеннән бюджет кредитлары бирүдән алынган процентлар</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 13 01995 10 0000 130</td>
<td>җирлекләр бюджетлары акчаларын алучылар тарафыннан түләүле хезмәтләр (эшләр) күрсәтүдән башка керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 13 02065 10 0000 130</td>
<td>җирлекләр мөлкәтен эксплуатацияләүгә бәйле чыгымнарны каплау тәртибендә керә торган керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 13 02995 10 0000 130</td>
<td>җирлекләр бюджетларының чыгымнарын компенсацияләүдән башка керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 16 02020 02 0000 140</td>
<td>Муниципаль хокукый актларны бозган өчен Россия Федерациясе субъектлары законнарында билгеләнгән административ штрафлар</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 16 07090 10 0000 140</td>
<td>Муниципаль орган, (муниципаль казна учреждениесе) авыл җирлеге алдындагы йөкләмәләрне үтәмәгән яки тиешенчә үтәмәгән очракта, закон яки килешү нигезендә түләнгән башка штрафлар, неустойка, пенялар</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 16 10100 10 0000 140</td>
<td>Бюджет акчаларын законсыз яки максатсыз файдалану нәтиҗәсендә китерелгән зыянны каплауга салына торган акчалата түләтүләр (авыл җирлекләре бюджетлары өлешендә)</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 16 10031 10 0000 140</td>
<td>Файда күрүчеләр авыл җирлеге бюджеты акчаларын алучылар булган иминият очраклары барлыкка килгәндә зыянны каплау</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 16 10061 10 0000 140</td>
<td>Муниципаль контрактның муниципаль органы (муниципаль казна учреждениесе) белән төзелештән читләшүгә китерелгән зыянны каплау максатларында түләүләр, шулай ук дәүләт һәм муниципаль ихтыяҗларны тәэмин итү өчен товарлар, эшләр, хезмәт күрсәтүләрне сатып алу өлкәсендә контракт системасы турында Россия Федерациясе законнарын бозган өчен авыл җирлеге бюджетына күчерелергә тиешле башка акчалар (муниципаль юл фонды акчалары исәбеннән финанслана торган муниципаль контракттан тыш)</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 16 11064 01 0000 140</td>
<td>Авыр йөкле һәм (яисә) эре габаритлы йөкләрне ташучы транспорт чаралары тарафыннан җирле әһәмияттәге автомобиль юлларына китерелә торган зыянны каплау максатларында түләнә торган түләүләр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 16 10123 01 0000 140</td>
<td>2020 елның 1 гыйнварына кадәр гамәлдә булган нормативлар буенча муниципаль берәмлек бюджетына күчерелергә тиешле 2020 елның 1 гыйнварына кадәр барлыкка килгән бурычларны түләү хисабына кергән акчалата түләтүләрдән (штрафлардан) керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 17 01050 10 0000 180</td>
<td>җирлек бюджетларына күчерелә торган ачыкланмаган керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 17 05050 10 0000 180</td>
<td>җирлекләр бюджетларының салым булмаган башка керемнәре</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>1 17 14030 10 0000 150</td>
<td>җирлек бюджетларына күчерелә торган үзара салым акчалары</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 02 15001 10 0000 150</td>
<td>Бюджет тәэмин ителешен тигезләүгә авыл җирлекләре бюджетларына дотацияләр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 02 15002 10 0000 150</td>
<td>җирлекләр бюджетларына бюджетларның баланслылыгын тәэмин итү буенча чараларга ярдәм итү өчен дотацияләр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 02 16001 10 0000 150</td>
<td>Муниципаль районнар бюджетларыннан бюджет тәэмин ителешен тигезләүгә авыл җирлекләре бюджетларына дотацияләр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 02 29900 10 0000 150</td>
<td>Жирле бюджетлардан авыл җирлекләре бюджетларына субсидияләр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 02 29999 10 0000 150</td>
<td>җирлек бюджетларына башка субсидияләр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 02 30024 10 0000 150</td>
<td>Россия Федерациясе субъектлары тарафыннан тапшырыла торган вәкаләтләрне үтәү өчен җирлекләр бюджетларына субвенцияләр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 02 35118 10 0000 150</td>
<td>Хәрби комиссариатлар булмаган территорияләрдә беренчел хәрби исәпкә алуны гамәлгә ашыру өчен җирлекләр бюджетларына субвенцияләр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 02 35930 10 0000 150</td>
<td>Граждан хәле актларын дәүләт теркәвенә алу өчен җирлекләр бюджетларына субвенцияләр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 02 39999 10 0000 150</td>
<td>җирлек бюджетларына башка субвенцияләр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 02 45160 10 0000 150</td>
<td>Башка дәрәҗәдәге хакимият органнары кабул иткән карарлар нәтиҗәсендә барлыкка килгән өстәмә чыгымнарны компенсацияләү өчен җирлекләр бюджетларына тапшырыла торган бюджетара трансфертлар</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 02 49999 10 0000 150</td>
<td>җирлекләр бюджетларына тапшырыла торган башка бюджетара трансфертлар</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 04 05099 10 0000 150</td>
<td>Дәүләтнеке булмаган оешмалардан авыл җирлекләре бюджетларына башка түләүсез керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 07 05030 10 0000 150</td>
<td>Авыл җирлекләре бюджетларына кире кайтарылмый торган башка акчалар</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 08 05000 10 0000 180</td>
<td>Артык түләнгән яки артык алынган салымнар, җыемнар һәм башка түләүләр суммаларын кире кайтаруны (зачетны) гамәлгә ашыру өчен авыл җирлекләре бюджетларыннан (авыл җирлекләре бюджетларына) күчерелгән акчалар, шулай ук мондый кире кайтаруны үз вакытында башкармаган өчен процентлар суммалары һәм артык алынган суммаларга исәпләнгән процентлар суммалары.</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 18 60010 10 0000 150</td>
<td>Узган еллардан калган максатчан билгеләнештәге субсидияләрне, субвенцияләрне һәм башка бюджетара трансфертларны муниципаль районнар бюджетларыннан кире кайтарудан җирлекләр бюджетлары керемнәре</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 18 60020 10 0000 150</td>
<td>Узган еллардан калган максатчан билгеләнештәге субсидияләрне, субвенцияләрне һәм башка бюджетара трансфертларны бюджеттан тыш дәүләт фондлары бюджетларыннан кире кайтарудан җирлекләр бюджетлары керемнәре</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 18 05010 10 0000 180</td>
<td>Узган еллардагы субсидияләрнең калган өлешен бюджет учреждениеләре тарафыннан кире кайтарудан җирлекләр бюджетларының керемнәре</td>
</tr>
<tr>
<td>094</td>
<td>2 19 60010 10 0000 150</td>
<td>Узган еллардан калган максатчан билгеләнештәге субсидияләрне, субвенцияләрне һәм башка бюджетара трансфертларны җирлекләр бюджетларыннан кире кайтару</td>
</tr>
<tr>
<td colspan="3"><strong>165 Мөслим муниципаль районы «Мөлкәт һәм җир мөнәсәбәтләре палатасы» муниципаль казна учреждениесе</strong></td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 11 05035 10 0000 120</td>
<td>җирлекләрнең идарә органнары һәм алар төзегән учреждениеләрне арендага бирүдән кергән керемнәр (муниципаль бюджет һәм автоном учреждениеләр мөлкәтеннән тыш)</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 11 02085 10 0000 120</td>
<td>Акцияләр сату буенча аукционнар үткәрү барышында җирлекләр милкендә туплана торган суммаларны урнаштырудан керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 11 05025 10 0000 120</td>
<td>Аренда түләве рәвешендә алына торган керемнәр, шулай ук җирлекләр милкендәге җирләрдән (муниципаль бюджет һәм автоном учреждениеләрнең җир кишәрлекләреннән тыш) аренда шартнамәләрен төзүгә хокук сатудан алынган акчалар</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 11 07015 10 0000 120</td>
<td>җирлекләр төзегән муниципаль унитар предприятиеләрнең салымнарны һәм мәҗбүри башка түләүләрне керткәннән соң калган табыш өлешен күчерүдән керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 11 08050 10 0000 120</td>
<td>җирлекләр милкендәге мөлкәтне (муниципаль бюджет һәм автоном учреждениеләрнең, шулай ук муниципаль унитар предприятиеләр, шул исәптән казна предприятиеләре мөлкәтеннән тыш) залогка, ышанычлы идарәгә тапшырудан алына торган акчалар</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 11 09045 10 0000 120</td>
<td>җирлекләр милкендә булган мөлкәтне (муниципаль бюджет һәм автоном учреждениеләр, шулай ук муниципаль унитар предприятиеләр, шул исәптән казна учреждениеләре мөлкәтеннән тыш) файдаланудан башка керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 13 01995 10 0000 130</td>
<td>җирлекләр бюджетлары акчаларын алучылар тарафыннан түләүле хезмәтләр күрсәтүдән (эшләр башкарудан) бүтән керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 1302065 10 0000 130</td>
<td>Авыл җирлекләре мөлкәтен эксплуатацияләүгә бәйле чыгымнарны каплау тәртибендә керә торган керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 13 02995 10 0000 130</td>
<td>җирлекләр бюджетларының чыгымнарын компенсацияләүдән башка керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 14 01050 10 0000 410</td>
<td>җирлекләр милкендә булган фатирларны сатудан керемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 14 02052 10 0000 410</td>
<td>җирлекләрнең идарә органнары карамагындагы оешмаларның оператив идарәсендәге мөлкәтне (муниципаль бюджет һәм автоном учреждениеләр мөлкәтеннән тыш) реализацияләүдән керемнәр, күрсәтелгән мөлкәт буенча төп чараларны гамәлгә ашыру өлешендә</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 14 02052 10 0000 440</td>
<td>җирлекләрнең идарә органнары карамагындагы</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<table>
<thead>
<tr>
<th>Код</th>
<th>Бюджет классификациясе кодлары</th>
<th>Керемнәрнең төркемнәре, төркемчәләре, статьялары һәм ярдәмче статьялары</th>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td>165</td>
<td></td>
<td>(муниципаль бюджет һәм автоном учреждениеләр мөлкәтеннән тыш) учреждениеләрнең оператив идарәсендәге мөлкәтне реализацияләүдән керемнәр, күрсәтелгән мөлкәт буенча матди запасларны гамәлгә ашыру өлешендә</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 14 02053 10 0000 410</td>
<td>җирлекләр милкендәге башка мөлкәтне (муниципаль бюджет һәм автоном учреждениеләр мөлкәтеннән, шулай ук муниципаль унитар предприятиеләр, шул исәптән казна предприятиеләре мөлкәтеннән тыш) реализацияләүдән керемнәр, күрсәтелгән мөлкәт буенча төп чараларны гамәлгә ашыру өлешендә</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 14 02053 10 0000 440</td>
<td>җирлекләр милкендәге башка мөлкәтне (муниципаль бюджет һәм автоном учреждениеләр мөлкәтеннән, шулай ук муниципаль унитар предприятиеләр, шул исәптән казна предприятиеләре мөлкәтеннән тыш) реализацияләүдән керемнәр, күрсәтелгән мөлкәт буенча матди запасларны гамәлгә ашыру өлешендә</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 17 02020 10 0000 180</td>
<td>җирлекләр территорияләрендә урнашкан авыл хуҗалыгы җирләрен тартып алуга бәйле рәвештә авыл хуҗалыгы җитештерүе югалтуларын каплау (2008 елның 1 гыйнварына кадәр барлыкка килгән йөкләмәләр буенча)</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 17 01050 10 0000 180</td>
<td>җирлекләр бюджетларына күчерелә торган ачыкланмаган кертемнәр</td>
</tr>
<tr>
<td>165</td>
<td>1 17 05050 10 0000 180</td>
<td>җирлекләр бюджетларының салым булмаган башка керемнәре</td>
</tr>
</tbody>
</table>
|
0007c2b6fd9ff3a96e9a2f10755ce113 | null | Pedagogy | **Балалар бакчасы һәм мәктәп эшчәнлеге барышында дәвамчанлык.**
Бүгенге көндә мәгариф системасындагы эшчәнлек көн саен үзгәреп тора. Шуны исәпкә алып, без, тәрбиячеләр, укытучылар, балаларны шул үзгәрешләрне җиңеп чыгарлык итеп тәрбияләргә тиешбез. Бүгенге көндә мәктәпләр, балалар бакчалары федераль дәүләт белем бирү стандартын гамәлгә ашыру буенча эш алып баралар. Федераль дәүләт белем бирү стандартын гамәлгә ашыруның төп принциплары булып дәвамчанлык һәм үсеш тора. Дәвамчанлык үзе ике яклы: балаларның балалар бакчасында үз-үзләрен тотышлары, үз-үзләренә бәя бирүләре формалаша, ә бу мәктәптә ныклы белем алу өчен төп юнәлеш булып тора. Алар мәктәпкә барганда ныклы ышаныч белән баралар. Бу төр эшчәнлек белән алар мәктәп системасына бик тиз һәм җиңел ияләшәләр. Балаларның мәктәптәге өлгерешләре аларның балалар бакчасында алган белем-тәрбияләренә нигезләнә. Федераль дәүләт белем бирү стандартын гамәлгә ашыруның максатлары түбәндәгеләрдән гыйбарәт: балалар бакчасы һәм мәктәп арасында дәвамчанлык урнаштыру, ә бу үз чиратында балаларның бакчадан китеп, мәктәпкә җиңел кереп китүләренә ярдәм итә; һәр балага үз мөмкинлекләрен тулаем ачарга булышу; балаларны мәктәп белән кызыксындыру, мәктәпкә барасы килү теләген үстерү. Федераль дәүләт белем бирү стандартын гамәлгә ашыруның бурычлары булып түбәндәгеләрне атап булыр иде: мәктәпкә әзерлекле балаларның сәламәтлекләрен ныгыту һәм саклау; балаларга мәктәптә уңышлы белем алу өчен киң кырлы белем бирү.
Федераль дәүләт белем бирү стандартын гамәлгә ашыру нәтиҗәсендә балалар мәктәпкә тулы әзерлек белән баралар дияргә була. Бакчаны тәмамлаганда балалар үзләрендә мөстәкыйльлек сизәләр, нинди генә аңлашылмаучанлык килеп чыкса да, аннан чыгу юлларын табалар, дөрес хәл итәләр, алар үз көчләренә ышаналар, иптәшләренә, өлкәннәргә игътибарлы була беләләр, аларның вак моторикалары нык үсеш ала, алар күзәтергә , төрле экспериментлар үткәрергә яраталар.
Бакчага йөрүче һәм мәктәптә укучы балалар арасында педагогик эшләү дәвамчанлыгын тормышка ашыруның нинди юллары бар соң? Шулар арасыннан практикада үзләрен аклаганнарын әйтеп үтәм.
Бакча тәрбиячеләренең һәм беренче класслар белән эшләүче педагогларның эш тәҗрибәләренең уртаклашкан киңәшмәләр, семинарлар, конференцияләр, педсоветлар уздыру.
Балаларның төрле төр эшчәнлекләренең ничек оештыруларын һәм күзәтү максаты белән мәктәп укытучыларының балалар бакчасына килүе һәм шундый ук анализны күздә тотып, тәрбиячеләрнең мәктәпкә барулары, фикер алышулар, тәҗрибә уртаклашулары кирәк.
Өлкән төркем тәрбиячесе тулаем төркемгә һәм һәр балага аерым социаль –психологик характеристикалар төзеп, аларны башлангыч сыйныф укытучыларына тапшыру шулай ук дәвамчанлыкы тирәнәйтүнең тагын бер әһәмиятле юлы булып тора.
Бакча белән мәктәп арасындагы бәйләнеш бакчада тәрбияләнүче балаларның мәктәп укучылары белән аралашуын үстерү аша да барырга мөмкин. Моңа балалар бакчасына шефлык итү, тәрбияви әһәмияте булган кичәләрне (мәсәлән, курчак театры, “Җир бәйрәме”, "Карга боткасы", “Кышны озату бәйрәме” һ.б.) бергәләп уздыру; мәктәпкәчә яшьтәге балаларны мәктәпкә экскурсиягә алып бару, мәктәп темасына кагылган кино-фильмнар карау, бакчада тәрбияләнеп чыккан укучылар белән очрашу, хезмәт эшләрен, түгәрәкләрне (“Оста куллар”һ.б.)бергәләп оештыру, үткәрүләр керә.
Мәктәп яшенә җиткән балаларны укуга әзерләүне уңышлы оештыру өчен түбәндәге тәкъдимнәрне истә тотарга кирәк:
Мәктәпкә технологик хәзерлекне формалаштыру өчен, уен, нәтиҗәлелек, уку һәм башка төр эшчәнләрне бергә бәйләп алып бару мөһим.
Укытуда нәтиҗәлелеккә ирешү өчен, аларда шөгыльләргә карата уңай эмоциональ мөнәсәбәт формалашу зарури.
Беренче сыйныфка кергән балалар коллективын формалаштырганда, аларның шәхес-ара аралашуын оештырганда да мәктәпкәчә булган һәм мәктәп эш методикаларының дәвамчанлыгын сакларга кирәк.
Күмәк эшләрнең зур тәрбияви мөмкинлекләреннән файдаланырга.
Бала мәктәпкә укырга кергәнче, мәктәп белән бакча арасында һәр вакыт ныклы элемтә булдырырга тиеш.
Бала мәктәпкә тулы әзерлек белән килгәндә генә, аңа ныклы белем бирү уңайлырак. Шуның өчен дә без тәрбиячеләр балаларны мәктәпкә уен эшчәнлеге ярдәмендә әзерлибез. Белгәнебезчә, уенда махсус оештыру элементлары да чагылдырыла. Мәсәлән, бала уенны планлаштырырга, роль бүлешергә өйрәнә. Таләпләр нигезендә кагыйдәне төгәл үти торган була. Зурлар кебек төрле хисләр кичерә. Лидер һәм ярдәмчеләр мөнәсәбәтендә катнаша. Башкалар фикере белән исәпләшергә өйрәнә, шулай ук мөстәкыйль фикерләве дә ныгый. Бакчага йөргән бала хәреф таный, сан саный, сәнгатьле сөйли белә. Баланың сәләтләре төрле яктан ачыла.
Иң мөһиме шул: мәктәпкә барасы бала физик яктан чыныккан, сау-сәламәт булырга тиеш. Шул ук вакытта баланың психологик әзерлеге дә кирәк. Бу әзерлек баланың мәктәп куйган тәләпләр системасына җавап бирә алучанлыгы белән билгеләнә.
Мәктәпкәчә яшьтәге бала кече яшьтәге мәктәп баласының төп эшчәнлеге булган укуга әзерлекле булырга тиеш. Бу очракта балада тиешле осталыкларның камилләшкән булуы зур әһәмияткә ия. Мәктәп белән балалар бакчасы белем бирүнең бер үк юнәлештә эшләүче ике чиктәш буыны ул. Әгәр бала мәктәпкә әзерлексез килсә,класста ул үзен уңайсыз хис итә,чөнки балага бөтенләй яңа булган мохитка күнегергә туры килә. Балалар мәктәпкә ныклы әзерлек белән килсен өчен балалар бакчасы һәм мәктәп арасында дәвамчанлык булуы мөһим. Мәктәп ягыннан караганда дәвамчанлык - балаларның балалар бакчасында алган беренчел белем һәм күнекмәләргә нигезләнеп һәм шул белемнәрне исәпкә алып барыла. Ә балалар бакчасы ягыннан караганда дәвамчанлык ул - мәктәп таләпләренә ориентлашу, мәктәптә белем алуны дәвам итү өчен кирәк булган белем һәм күнекмәләр формалаштыру.
Без дәвамчанлыкны өч юнәлештә алып барабыз:
1)методик эш;
2)балалар белән эш;
3)әти-әниләр белән эш.
Безнең "Кыңгырау" балалар бакчасы белән шәһәребезнең 14 нче, 19 нчы мәктәпләр арасында ныклы элемтә урнашкан. Ел башында мәктәп һәм балалар бакчасы арасында дәвамчанлык планы төзелә. План педколлектив киңәшмәсендә тикшерелә һәм кабул ителә. Киңәшмәләрдә шулай ук коллектив алдында торган бурычлар тикшерелә,эшләнгән эшләргә нәтиҗә ясала. Методик эш план буенча алып барыла.
Без үзебез, мәктәпкә әзерлек төркеме белән мәктәпләргә барабыз, дәресләр карыйбыз, укучылар һәм укытучылар белән очрашабыз. Балаларда укуга кызыксынучан караш уятабыз. Шулай ук 1 сыйныфта укыган балаларның “ачык дәресләрендә”катнашабыз. Безнең балалар дә укучылар булып карыйлар. Укытучы математика дәресе буенча төрле сораулар бирә. Балалар бу дәресләрдә теләп катнашалар.
Без укытучылар, мәктәп балалары белән берлектә ата-аналар җыелышлары, гаилә бәйрәмнәре уздырабыз, “Ачык ишекләр” көне үткәрәбез. Балалар укытучылар белән якыннан таныштырыла. Бу көнне әти-әниләрне кызыксындырган сорауларга җавап алабыз. “Баланы мәктәпкә ничек әзерләргә?”, “Балада ихтыяр көче тәрбияләү”, күзәтүчәнлек тәрбияләү, белемгә кызыксыну тәрбияләү һ.б. темаларга уртак ата-аналар җыелышлары уздырабыз. “ Булачак укучы үстерәбез” дигән проблема буенча әти-әниләр белән анкеталар үткәрәбез.
Без һәрбер бәйрәмнәрне, кичәләрне, чараларны бергә уздырабыз. Мәктәпкә укырга керүче балалар һәм мәктәп балалары белән берлектә төрле ярышлар үткәрәбез. Балалар бакчасы балалары мәктәпкә экскурсиягә баралар: класслар һәм музей белән танышалар.
Балалар бакчасы балалары эшләгән эшләрдән, ясаган рәсемнәрдән мәктәптә, мәктәп балалары эшләгән эшләрдән, рәсемнәрдән балалар бакчасында күргәзмәләр оештырабыз. Балалар бакчасы балалары каршында мәктәп балалары концерт, театрлар күрсәтәләр. Мәктәптә “Соңгы кыңгырау” бәйрәмендә укырга керүче балалар да чыгыш ясыйлар. “Белем бәйрәме”ндә исә балалар бакчасын тәмамлап киткән балаларны бакчага кунакка чакырабыз.
Әби-бабайлар, әти-әниләр, мәктәп укучылары, бакча балалары белән берлектә “Әбиемнең алтын сүзләре”,“Уңыш бәйрәме”, “Нәүрүз”, “Озын толым”, “ Яңа ел бәйрәме”, “Әниләр көне”, “Тукай бәйрәме”, “Сабантуй” һ.б. бәйрәмнәр үткәрәбез.
Шушы барлык эшләр нәтиҗәсендә безнең бакча балалары мәктәпкә ныклы әзерлек белән китәләр, балалар бакчасыннан мәктәпкә күчүдә авырлык сизмичә,уңышлы гына укып китәләр. Бу эшләребезнең нәтиҗәсе булып, мактау тактасында безнең балаларыбызның да булуы безнең өчен бик зур шатлык.
33 нче балалар бакчасы тәрбиячесе:
Гизатуллина Рушания Миннерашитовна
|
0007d407c7c006de218496c49120e687 | 2,020 | null | ## Бураково авыл җирлеге Советы
## Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы
### КАРАР
**№ 4-1**
**05.10.2020 ел**
**Уставка үзгәрешләр кертү проекты турында**
**Бураково муниципаль берәмлеге башлыгы**
**Спас муниципаль районы авыл җирлеге**
**Татарстан Республикасы Муниципаль берәмлекләре**
Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге муниципаль берәмлеге Уставын кертү максатларында 2018 елның 23 ноябрендә Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге Советы карары белән кабул ителгән карар нигезендә 2018 елның 23 ноябрендә кабул ителде. № 52 «Россия Федерациясендә җирле үзидарә оештыруның гомуми принциплары турында» 2003 елның 6 октябрендәге 131-ФЗ номерлы Федераль закон һәм "Татарстан Республикасында җирле үзидарә турында" 2004 елның 28 июлендәге 45-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы, Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге Советы, Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге Советы, Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге Советы, Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге Советы, Татарстан Республикасы
**Карар:**
1. Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр кертү (№1 кушымта) проектын беренче укылышта кабул итәргә.
2. Раслау
"Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге" муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр кертү һәм гражданнарның аның турында фикер алышуда катнашуы турында " карар проектына гражданнар тәкъдимнәрен исәпкә алу тәртибе (2 нче кушымта))
Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге Советының «Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр кертү турында»карары проекты буенча ачык тыңлаулар үткәрү тәртибе.
3. «Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр кертү турында» карар проекты буенча кергән тәкъдимнәрне исәпкә алу, гомумиләштерү һәм карау буенча эшче төркем төзергә;:
— Мингалиев Рамил Рәис улы-Бураково авыл җирлеге башлыгы;
— Щербакова Светлана Николаевна-Бураково авыл җирлеге Советы депутаты;
— Денисова Ольга Валентиновна-Бураково авыл җирлеге башкарма комитеты секретаре.
4. «Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге» муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү турында " карарны ачык тыңлаулар үткәрергә.
5. Эшче төркемгә Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге Советы депутатлары һәм «Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр кертү турында» карар проекты буенча гражданнарның тәкъдимнәрен өйрәнергә, гомумиләштерергә һәм Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге Советына карауга чыгарырга.
6. Әлеге карарның үтәлешен контрольдә тотуны «Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр кертү турында»карар проекты буенча кергән тәкъдимнәрне исәпкә алу, гомумиләштерү һәм карау буенча эшче төркемгә йөкләргә.
7. Әлеге карарны Спас муниципаль районының http:/ www. spassriy.tatarstan.ru хокукый мәгълүматның рәсми сайтында (//http:pravo.tatarstan.ru( законда билгеләнгән срокта.
Бураково авыл җирлеге башлыгы
Спас муниципаль районы
Р. Р.Мингалиев.
## 1 нче кушымта
**Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге Советы карары буенча 05.10.2009 ел № 4-1**
### Бураково авыл җирлеге муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр
### Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы җирлеге
1. 5 статьяның беренче өлешенә түбәндәге эчтәлекле 21 пункт өстәргә::
21) Россия Федерациясе граждан законнары нигезендә үз белдеге белән төзелгән корылманы сүтү, үз белдеге белән корылган корылманы сүтү яки аны рөхсәт ителгән төзелеш объектларын үзгәртеп кору, җирдән файдалану һәм төзелеш кагыйдәләре белән билгеләнгән капиталь төзелеш объектларының чик параметрларына, территорияне планлаштыру документларына яисә федераль законнарда билгеләнгән капиталь төзелеш объектлары параметрларына мәҗбүри таләпләргә туры китерү турында Карар кабул итү.».
2. 6 статьяның 1 өлешендәге 12 пунктын түбәндәге редакциядә бәян итәргә::
«12) җирлек территориясендә яшәүче хуҗаларсыз гына хайваннар белән эш итү буенча эшчәнлекне гамәлгә ашыру».
3. 6 статьяның 1 өлешен түбәндәге эчтәлекле 16 пунктча өстәргә::
16 «полиция участок уполномоченные вазыйфасын биләп торучы хезмәткәргә һәм аның гаилә әгъзаларына хезмәткәр тарафыннан күрсәтелгән вазыйфаны биләү чорында торак урыны бирү.».
4. 20 статьяның 1 өлешендә "җирлекнең җирле үзидарә вазыйфаи затларын билгеләү" сүзләреннән соң "инициативалы проектларны кертү һәм аларны карау мәсьәләләре буенча фикер алышу"сүзләрен өстәргә.
5. 22 статьяның 3 өлешен түбәндәге эчтәлекле 4 пунктча өстәргә::
«4) инициативалы проектларны тәкъдим итү, әзерләү, сайлап алу һәм гамәлгә ашыру мәсьәләләре буенча.».
6. 23 статьяда.
6.1. 2 өлеш түбәндәге эчтәлекле тәкъдим өстәргә::
«Гражданнарның инициативалы проектка ярдәм итү турындагы фикерен ачыклау мәсьәләсе буенча үткәрелгән сораштыруда җирлек яки аның өлешендә яшәүчеләр катнашырга хокуклы, аларда уналтынчы яшькә җиткән инициативалы проектны гамәлгә ашыру тәкъдим ителә.».
6.2. 3 өлеш түбәндәге эчтәлекле 3 пункт өстәргә::
"3) унтугыз яшькә җиткән инициативалы проектны гамәлгә ашыру тәкъдим ителгән җирлек халкы яисә аның бер өлеше - әлеге инициативалы проектка ярдәм итү турында гражданнарның фикерен ачыклау өчен.».
6.3.5 өлешнең беренче абзацында авыл җирлеге Советы тарафыннан. Карарда "җирлек Советы" сүзләрен алмаштырырга. Гражданнар арасында сораштыру үткәрү өчен җирлекнең рәсми сайты "Интернет"мәгълүмат-телекоммуникация челтәрендә файдаланылырга мөмкин. Карарда.
6.4. 7 өлешнең 1 пунктына "җирлек башлыгы" сүзләрен өстәргә.
7. 27 статьяның 6 өлешен түбәндәге эчтәлекле 4.1 пункт өстәргә::
"4.1) авыл торак пунктында яшәүчеләр өчен өстенлекле әһәмияткә ия булган мәсьәләләр буенча инициативалы проект кертү турында инициатива белән чыгыш ясарга хокуклы;».
8. Уставның 31 статьясындагы 6 өлешне түбәндәге редакциядә бәян итәргә::
«6. Үз вәкаләтләрен даими нигездә гамәлгә ашыручы җирлек депутаты хокуклы түгел:
1) эшмәкәрлек эшчәнлеге белән шәхсән яки ышанычлы затлар аша шөгыльләнергә;
2), түбәндәге очраклардан тыш, коммерция яки коммерцияле булмаган оешма белән идарә итүдә катнашырга:
а) сәяси партия, һөнәр берлеге органы, шул исәптән җирле үзидарә органында, җирлекнең сайлау комиссиясе аппаратында төзелгән беренчел профсоюз оешмасының сайлау органы тарафыннан түләүсез Идарәдә катнашу, башка иҗтимагый оешманың, торак, торак төзелеше, гараж кооперативларының, күчемсез милек милек милекчеләр ширкәтенең гомуми җыелышында катнашу (конференция);;
б) коммерцияле булмаган оешма белән идарә итүдә (сәяси партия, һөнәри берлек органы, шул исәптән җирле үзидарә органында, җирлекнең сайлау комиссиясе аппаратында төзелгән беренчел профсоюз оешмасының сайлау органы тарафыннан, башка иҗтимагый оешманың, торак, торак-төзелеш, гараж кооперативларының, күчемсез милек милекчеләр ширкәтенең гомуми җыелышында катнашу (конференция), Татарстан Республикасы Президентының алдан хәбәрнамәсе нигезендә, түләүсез катнашу (сәяси партия, һөнәри берлек органы, шул исәптән җирле үзидарә органында, җирлекнең сайлау комиссиясе аппаратында, Татарстан Республикасы законы белән билгеләнгән тәртиптә;
в) Татарстан Республикасы Муниципаль берәмлекләре советында, башка муниципаль берәмлекләрнең берләшмәләрендә, шулай ук аларның идарә органнарында җирлек мәнфәгатьләрен түләүсез нигездә тәкъдим итү;
г) җирлек исеменнән оешманы гамәлгә куючы вәкаләтләрен гамәлгә ашыру тәртибен яисә муниципаль милектә булган акцияләр (устав капиталындагы өлешләр) белән идарә итү тәртибен билгели торган муниципаль хокукый актлар нигезендә җирлекнең идарә органнарында һәм Ревизия комиссиясендә, гамәлгә куючы (акционер) булган оешманың идарә итү органнарында һәм Ревизия комиссиясендә җирлек мәнфәгатьләрен бушлай тәкъдим итү;);
д) федераль законнарда каралган башка очраклар;
2) башка түләүле эшчәнлек белән шөгыльләнергә, мөгаллимлек, фәнни һәм башка иҗади эшчәнлектән тыш. Шул ук вакытта мөгаллимлек, фәнни һәм башка иҗади эшчәнлек бары тик чит ил дәүләтләре, халыкара һәм чит ил оешмалары, чит ил гражданнары һәм гражданлыгы булмаган затлар акчалары хисабына гына финанслана алмый, әгәр Россия Федерациясенең халыкара килешүендә яки Россия Федерациясе законнарында башкача каралмаган булса;
3) Россия Федерациясенең халыкара шартнамәсендә яисә Россия Федерациясе законнарында башкасы каралмаган булса, идарә органнары, Попечительләр яки Күзәтчелек советлары, Россия Федерациясе территориясендә эшләүче чит ил коммерцияле булмаган хөкүмәтнеке булмаган һәм аларның структур бүлекчәләре составына керергә.».
09. 50 статьяның 1 өлешендәге 4 пунктының беренче-бишенче абзацларын төшереп калдырырга.
10. 2021 елның 1 гыйнварына кадәр 80 статьясындагы 3 өлешенең гамәлдә булуын туктатып торырга.
11. Әлеге үзгәрешләрнең 4-7 пунктлары закон көченә 2021 елның 1 гыйнварыннан керә.
## 2 нче кушымта
**Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге Советының 2019 елның 5 октябрендәге 4-1 номерлы карары нигезендә**
### Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү турында «карар проектына карата гражданнарның тәкъдимнәрен исәпкә алу һәм фикер алышуларда катнашу тәртибе
1. «Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү турында» гы карар проектына тәкъдимнәр Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге советына түбәндәге адрес буенча кертелә: 422854, Татарстан Республикасы, Спас муниципаль районы, Кожаевка авылы, Молодежная урамы, 40 йорт. Тәкъдимнәр эш көннәрендә 8дән 16 сәгатькә кадәр 2020 елның 24 октябренә кадәр кабул ителә.
2. Ачык тыңлауларда катнашу өчен гаризалар 422854, Татарстан Республикасы, Спас муниципаль районы, Кожаевка авылы, Молодежная урамы, 40 нчы йорт адресы буенча яки почта аша ("уставка үзгәрешләр кертү турында фикер алышу" дигән тамга белән) тапшырыла.
Бураково авыл җирлеге башлыгы
Спас муниципаль районы, Совет рәисе
Р. Р.Мингалиев.
## 3 нче кушымта
Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге Советының 2019 елның 5 октябрендәге 4-1 номерлы карары нигезендә
### Тәртип
совет карары проекты буенча ачык тыңлаулар үткәрү ТР Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге «Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү турында»
01. «Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге муниципаль берәмлеге Уставына үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертү турында» Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге карары проекты буенча (алга таба гавами тыңлаулар) гавами тыңлаулар) «Россия Федерациясендә җирле үзидарә оештыруның гомуми принциплары турында» Федераль законның 28 статьясы нигезендә үткәрелә.
02. Татарстан Республикасы Спас муниципаль районы Бураково авыл җирлеге Советына язмача гаризалар биргән җирлек халкы да үз тәкъдимнәрен дәлилләү өчен чыгыш ясау хокукы белән ачык тыңлауларда катнаша.
03. Халык тыңлауларында халык алдында чыгыш ясау хокукыннан башка, җирлекнең барлык кызыксынган кешеләре дә катнаша ала.
04. Катнашучыларны теркәү ачык тыңлаулар башланганчы 30 минуттан башлана.
05. Халык алдында тыңлауларда авыл җирлеге башлыгы рәислек итә.
06. Халык алдында тыңлаулар рәислек итүченең кереш сүзе белән ачыла, ул утырышта катнашучыларга фикер алышына торган мәсьәләнең асылы, тыңлауларны үткәрү тәртибе турында хәбәр итә.
07. Беркетмәне рәсмиләштерү, кергән тәкъдимнәрне, тәкъдимнәрне исәпкә алу өчен рәислек итүче тәкъдиме буенча секретариатның җитәкчесе һәм ике әгъзасы составында ачык тыңлаулар секретариаты сайлана.
08. Төп доклад белән Бураково авыл җирлеге Советы депутаты чыгыш ясый.
09. Ачык тыңлауларда катнашучылар, чыгыш ясау хокукы белән, гариза бирү вакытына карап, чират тәртибендә үз тәкъдимнәрен аргументацияләү өчен чакырыла.
10. Ачык тыңлауларда катнашучыларның чыгышлары 5 минуттан артык дәвам итәргә тиеш түгел.
11. Ачык тыңлауларда катнашучылар чыгыш ясаганнан соң чыгыш ясаучыларга рәислек итүче рөхсәте белән сораулар бирергә хокуклы.
12. Халык тыңлауларында катнашучылар ачык тыңлаулар барышына тыкшынырга, аларны өзәргә һәм аларны үткәрүгә комачауларга хокуклы түгел.
13. Ачык тыңлаулар уздырганда тәртипне үтәү ачык тыңлауларда катнашу өчен мәҗбүри шарт булып тора.
14. Ачык тыңлауларда катнашучылар тарафыннан уздыру тәртибе бозылган очракта, рәислек итүче аларны утырыш залыннан чыгаруны таләп итәргә хокуклы.
15. Чыгышлар тәмамланганнан соң, рәислек итүче ачык тыңлаулар секретариаты җитәкчесенә гавами тыңлаулар барышында әйтелгән тәкъдимнәрне, тәкъдимнәрне ачыклау өчен сүз бирә ала.
16. Ачык тыңлауларда катнашучыларның барлык кисәтүләре һәм тәкъдимнәре секретариатка язма рәвештә тапшырыла һәм гавами тыңлаулар беркетмәсенә кушыла. Халык тыңлауларының беркетмәсенә рәислек итүче кул куя һәм Бураково авыл җирлеге Советы материалларында билгеләнгән тәртиптә саклана.
17. Ачык тыңлаулар нәтиҗәләре буенча бәяләмә эшче төркем тарафыннан әзерләнә.
18. Халык тыңлауларын үткәрүне оештыру һәм матди-техник яктан тәэмин итү Бураково авыл җирлеге Советы тарафыннан башкарыла.
Бураково авыл җирлеге башлыгы
Спас муниципаль районы, Совет рәисе
Р. Р.Мингалиев.
|
000802488fd14b1617d0127f02f3685b | null | Personal essay, Letter to the editor | Исәнмесез “Ватаным Татарстан “ газетасы хезмәткәрләре! Сезгә хат юллаучы укучыгыз Казакова (Камалова) Венера Шәүкәт кызы була. Тумышым белән Кыр Шонталысы авылыннан булсам да, бүгенге көндә Алексеевск районының Коры Көрнәле авылында гомер итәм. Хезмәт юлымны, Чистай медицина училищесын тәмамлаганнан соң, шәфкать туташы булып башлап җибәрдем. Тормыш сабаклары гомер юлында күп нәрсәләргә өйрәтте, чыныктырды, акыл һәм тәҗрибә тупларга , яхшыны яманнан аерырга, гаделлек һәм ялганны аера белергә дә юл күрсәтте. Язмышымны авыл белән бәйләп, гади җир кызы, авыл кызы булып гомер итәсем килде һәм үкенмим, шулай булды да. Ходай безгә 2 кыз, 1 малай бирде. Милләт җанлы, гадел һәм инсафлы итеп балаларыбызны тәрбияләргә тырыштык. Бүгенге көндә улыбыз Дәнис Казан федераль университетының 1 курсында укып белем ала. Кызларыбыз хөкүмәт эшендә җаваплы урыннарда хезмәт итәләр. Тормыш иптәшем Казаков Искәндәр Мөгаллим улы бүгенге көндә крәстиән –фермер хуҗалыгы башлыгы фазыйфасын башкара. Һөнәре – техник-механик. Сезнен газетада авыл турындагы бәйгене укып, башыма берникадәр уй да кереп, тынгылык бирми башлады. Авыллар турында мондый бәйгеләр кирәктер дип уйлыйм мин. Бәлки, шулай кайчандыр таратып сүткәннәрне бераз җыеп булыр (авылларны) иде. Безнең гаилә дә фермер хуҗалыгы булыр дип күз алдына да китерми идек. Дөрес, фермер хуҗалыгы нинди була, нинди эшләр башкара-болар берсе дә безгә чит түгел иде. Әтиебез (балалар зур әти, дәү әти диләр) Камалов Шәүкәт Кыр Шонталасы авылында фермер булып ун елдан артык (2007 елдан) хезмәт куя. Елның нинди генә фасылын алма, ул кырда, җир хезмәтендә, хәрәкәттә, юлда. Без дә гаиләбез белән язын чәчүдә, җәен печән әзерләүдә, урып-җыюда катнашырга тырыша идек. Бу авыр һәм җаваплы хезмәтнең никадәр күп көч сораганын без дә бик яхшы аңлыйбыз. Печән әзерләү дисеңме, комбайн урган икмәкне складларга җайлап урнаштыру дисеңме, шул ипине, дүрт аяклап, бушатулар дисеңме- язып кына бетерерлек түгел. Мул уңыш җыеп алу җайлы гына бармый бит ул. Кайвакытта табигате дә бераз кырысланып ала, техникасы да көйсезләнә. Мәсьәлән, печән чапкан вакытта чапкыч печәнне төшереп бетерми, техника эштән чыкмасын, эш тукталып тормасын дип, трактор артыннан марафон йөгерүе белән (атлый-йөгерә) таяк, я сәнәк белән печәнне төшереп барырга кирәк. Җәйге челләдә, эссе һавада трактор артыннан йөгерүгә һәркем дә чыдый алмый. Бу хезмәтне минемчә, бары тик безнең әтиебез генә башкара аладыр. Гаҗәпләнеп тә, куркып та карап торабыз без аңа шул вакытларда. Печән кырының әйләнәсе 1800 метр. Көнгә уртача, трактор, 10-12 тапкыр кырны әйләнә. Димәк, печән чабу өчен генә дә трактор артыннан 18-20 чакырым йөгерергә кирәк. Икмәк кадерен, хезмәт тәмен белгән кеше генә шулай булдыра аладыр, дип уйлыйм мин. Дөрес, хәзер яңа техникалар сафка керде, алар эшне бераз җиңеләйтте.
Без дә әтиебездән тәҗрибә һәм матди ярдәм алып, аның киңәшләрен һәм акыллы фикерләрен тыңлап, фермер хуҗалыгын башлап җибәрдек. Бүгенге көндә авыллар яшәеш хәлендә икән, җир анабыз уңыш бирә икән, кемдер анда хезмәт куя икән, димәк авылларны саклап калуда безнең дә өлешебез бар дип әйтә алам. Әтиебез турында да язуым дөрес булыр дип уйлыйбыз. Дөньяда нинди генә кешеләр булмый. Таланты белән шаккатыручылар, хезмәте белән дан казанучылар, эш-гамәлләре белән сокландыручылар һәм әллә кемнәр, әллә ниндиләр. Ә минем әтием, Камалов Шәүкәт Шәрифулла улы, шуларның барлык сыйфатларын да үзенә туплагандыр кебек. Иң элек ул хезмәт кешесе. Гомер буе Вахитов исемендәге колхозда иң алдынгы хезмәткәрләрнең берсе булып, орден, медальләр, рәхмәт хатлары белән макталып, данланган кеше. Әтиебез кылган изге эшләрне буген дә онытмый авыл халкы. Авыл Советы рәисе дә, партком секретаре да, укытучы да, инженер, икътисадчы да булып эшләргә туры килде аңа. Аерым бер бүлмә эчендә генә бикләнеп эшли торган түгел бу. Аның урыны кешеләр, гади авыл халкы арасында булды. Нык, ышанычлы сүзе, киңәшләре белән күпме гаиләгә ныклы нигез салырга, гаилә тоткасын ныгытырга булышты, юлдан язганнарга дөрес сукмагын күрсәтте, бер-берсен күрә алмас дәрәҗәгә җитеп дошманлашкан авылдашларына дөрес киңәшләрен биреп, мәңгегә дуслаштыра алды. Укытучы булып эшләгән дәвердә укучыларның да киңәшче абыйсына әйләнде. Әтием үткәргән яисә катнашкан кичәләр аның тирән талантын курсәтте. Ул шигырьләр яза. Үз башыннан үткән вакыйгалар, күренешләр, бала чакта тормышка ашмый калган хыяллар, беренче укытучылар, бүгенге тормыш, гаилә мәшакатьләре- болар барысы да аның иҗат җимешләре - шигырьләрендә ачык чагыла. Бүген дә газета битләрендә аның язмалары, шигырьләре бермә-бер артып тора. Ул әле гармунчы һәм җырчы да. Кечкенәдән үк безне дә җырга-моңга гашыйк кешеләр итеп тәрбияләргә тырышты. Әле дә хәтерлим, күпме көч куйды безне гармунда өйрәтү өчен. Хәтта расписанияләр төзеп, дәресләр үткәрә иде. Мин хәзер шуларны уйлыйм да, исем китә. Нинди көчле, сабыр һәм шул ук вакытта таләпчән дә булган икән ул. Ә бит барыбер үз теләгенә иреште. Күпмедер дәрәҗәдә булса да гармунда уйнарга өйрәндек, җыр серләренә дә төшендек. Олы апабызның шигырьләр язуы да, гармунда өздереп уйнавы да әтиебездән кучкәндер, мөгаен. Исәнлеккә туеп яшәсеннәр дип җәен-кышын чыныгу күнегүләре ясатырга да өлгерә иде ул. Әллә нинди озын аяклар (агачтан) ясап биреп узыштырулар, тимераякта шуулар һәм чаңгыда узышулар - без балаларын җыеп оештырган күңелле һәм онытылмас вакытлар иде ул. Әтием авыл халкы алдында бик дәрәҗәле. Ул ясап, бизәп биргән сандыклар- туй бүләкләре һәр яшь киленнең түр башында урын алган. Район сәхнәләренә, республика телевидениясенә кадәр барып җитте әлеге сандыклар. Ул төшергән бизәкләр, рәсемнәр әтиемнең күңел бизәкләре алар. Ул эшләгән изге матур эшләрне санап китсәң, кәгазь битләре генә җитми. Ләкин бу тормышта иң зур бүләге аның, әниебез Галия Гаяз кызы белән тормыш корып, без биш балага шушы матур тормышны бүләк итүе. Бишебезне дә бертигез яратып, бөтен йөрәк җылыларын биреп, укытып, мәңге онытылмаслык изге эшләр башкарып, чын Әти исемен күтәрерлек дәрәҗәдәге кеше ул. Рәхмәтләремнең чиге юк. Башымны түбән иеп, әтием белән әнием бүләк иткән тормыш, алар кылган изге эшләр өчен мең-мең рәхмәт әйтәм. Һәм бүгенге көндә, үзебез инде әти-әниләр булсак та, балаларга куанып, әти-әнием барлыгына шөкерана кылам. Газета битләре аша үземнең иң изге теләкләремне юллыйм, биш баланың, оныкларының рәхмәтен бергә туплап, якты дөньяның рәхәтен күреп, бер-берсенең кадерен белеп яшәүләрен телим. Ходай сезгә якты көннәр, тыныч төннәр, хисапсыз исәнлек-саулык бирсен. Сез биргән мәрхәмәтле киңәшләрне, тормыш сабакларыгызны тулысы белән үтәргә тырышабыз, безне дөрес юлдан җибәреп, тормыш өчен кирәкле кешеләр итеп яратканыгыз өчен чиксез рәхмәтебезне белдерәбез.
|
End of preview. Expand
in Data Studio
Dataset Summary
This dataset contains structured textual content in Markdown format extracted from Tatar-language documents, originally in EPUB and PDF formats. The documents include books and other long-form content with rich formatting. The dataset is intended to provide clean, structured, and semantically meaningful content to support natural language processing tasks, content modeling, and research in Tatar language technologies.
The extracted Markdown preserves key structural elements such as:
- Headings and paragraphs
- Images
- Tables
- Table of contents
- Document title
- Footnotes
- Mathematical and chemical formulas (in LaTeX format)
Extraneous elements such as page numbers, headers, and footers have been removed to provide clean and usable text.
Dataset Structure
The dataset is provided in multiple Parquet files with the following columns:
id: Internal service ID (not relevant for external use)publish_year: The year the document was published (may be missing)genre: A comma-separated list of genres inferred by Geminitext: The structured content in Markdown format
Each row represents one full document.
Supported Tasks and Use Cases
This dataset supports various use cases, including but not limited to:
- Pretraining or fine-tuning language models for the Tatar language
- Building Markdown-aware content models
- Semantic document analysis
- Text segmentation, summarization, or classification
- Cross-lingual NLP (e.g., aligning Tatar with other languages)
Languages
- Tatar (
tt, script: Cyrillic)
Source Data
The documents were gathered from publicly available sources and converted using Gemini 2.5. The conversion process aimed to preserve as much of the original document structure and formatting as possible while excluding artifacts such as page numbers and repeated headers/footers.
License
This dataset is released under the MIT License.
You are free to use, copy, modify, merge, publish, distribute, sublicense, and/or sell copies of the dataset, subject to the following condition:
- The original copyright notice and permission notice must be included in all copies or substantial portions of the dataset.
See the full license text here: https://opensource.org/license/mit/
Citation
If you use this dataset in your work, please cite it as: @dataset{tt_structured_content, author = {yasalma}, title = {Structured Tatar Documents in Markdown Format}, year = {2025}, url = {https://huggingface.co/datasets/yasalma/tt-structured-content}, note = {Dataset of structured Markdown content extracted from Tatar-language EPUB and PDF documents.} }
Limitations
- The genre classification is automatically inferred and may not always be accurate.
- Some documents may have minor formatting inconsistencies due to OCR or extraction errors.
- Images and some visual content are referenced in Markdown but not embedded.
Contributions
This dataset was created and maintained by yasalma. Contributions and suggestions are welcome.
- Downloads last month
- 131